II SA/Lu 397/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 września 2011 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia 31 marca 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z., po rozpoznaniu odwołania K. R., reprezentowanego przez kuratora, od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta B. przez Głównego Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 8 lutego 2011 r., nr [...], nakazującej K. R. zwrot należności w kwocie 4 200,00 zł wypłaconych uprawnionemu J. R. w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. wraz z ustawowymi odsetkami – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że opisaną na wstępie decyzją z dnia 8 lutego 2011 r. organ pierwszej instancji nakazał K. R. zwrot należności w kwocie 4 200,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych uprawnionemu J. R. w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Organ ten wskazał, iż świadczenia te wypłacono uprawnionemu na podstawie decyzji z dnia 27 października 2009 r., nr [...]. W okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., jak podkreślił organ pierwszej instancji, nie odnotowano żadnej wpłaty tytułem zwrotu wypłaconych świadczeń. Organ drugiej instancji podniósł, iż od powyższej decyzji odwołał się kurator ustanowiony do reprezentowania nieobecnego K. R. W odwołaniu przedstawił ciężką sytuację finansową i osobistą K. R. i wniósł o umorzenie należności wynikających z decyzji. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podkreśliło, iż z art. 27 ust. 1-3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ciąży na dłużniku z mocy prawa bez względu na jakiekolwiek okoliczności. Przepisy powołanej ustawy nie dają bowiem możliwości odstąpienia od orzekania o obowiązku zwrotu tych należności. Odrębną kwestię, w ocenie organu drugiej instancji, stanowi to, czy dłużnik jest w stanie zwrócić te należności organowi właściwemu. Zgodnie z art. 30 ust. 1 i 2 powołanej ustawy należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego mogą być umorzone przez organ właściwy dłużnika albo przez organ właściwy wierzyciela, ale na wniosek dłużnika, przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. W rozpoznawanej sprawie, jak podkreśliło Kolegium, kurator K. R. wniósł wprawdzie w odwołaniu o umorzenie przedmiotowych należności, jednakże wniosek ten nie może być rozpoznany przez organ odwoławczy. Organem właściwym do rozpatrzenia wskazanego wniosku jest organ właściwy wierzyciela, to jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B., a nie Kolegium. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożył K. R. Skarżący podniósł, iż w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej zwrócił się o umorzenie wynikających z tej decyzji należności, lecz Kolegium tego wniosku nie uwzględniło. W związku z tym skarżący zwrócił się do Sądu o umorzenie przedmiotowych należności, wskazując na swoją trudną sytuację życiową. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, o ile zmierza do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Skarga została uwzględniona z przyczyn innych, niż w niej podniesione, które to przyczyny Sąd miał obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta B. z dnia 8 lutego 2011 r., nr [...], nakazującą skarżącemu K. R. zwrot należności w kwocie 4 200,00 zł wypłaconych uprawnionemu J. R. w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. wraz z ustawowymi odsetkami. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa", dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Po zakończeniu okresu świadczeniowego organ właściwy wierzyciela, w myśl art. 27 ust. 2 ustawy, ma obowiązek wydać decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W świetle powołanych przepisów podstawą do wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest stwierdzenie przez organ właściwy wierzyciela (wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej - art. 2 pkt 10 ustawy), upływu okresu świadczeniowego, na który przyznane było powyższe świadczenie. Zasadnicze znaczenie w takiej sprawie ma zatem niebudzące wątpliwości ustalenie, że decyzja przyznająca świadczenie została wydana, a świadczenia nią przyznane zostały wypłacone osobie uprawnionej. Z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że decyzją tego organu z dnia 27 października 2009 r., nr [...], przyznano uprawnionemu J. R. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 350 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. W aktach administracyjnych sprawy nie ma jednak ani oryginału tej decyzji, ani poświadczonej za zgodność z oryginałem jej kopii. W aktach tych brak jest również jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego wypłacenie wskazanej wyżej osobie przedmiotowego świadczenia. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie co najmniej przedwczesne było zatem orzeczenie o zwrocie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Organ pierwszej instancji naruszył tym samym przepisy art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. zobowiązujące go do wyczerpującego zgromadzenia dowodów w sprawie, prawidłowej oceny tych dowodów oraz dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję tego organu nie tylko naruszył powołane przepisy oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., ale uchybił również art. 136 k.p.a. Przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Dlatego też Samorządowe Kolegium Odwoławcze, związane zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., miało obowiązek – w myśl art. 136 k.p.a. – przeprowadzić z urzędu dodatkowe postępowanie we wskazanym zakresie i uzupełnić materiał dowodowy o decyzję przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. oraz o dokumenty potwierdzające wypłatę na podstawie tej decyzji świadczeń osobie uprawnionej, lecz tego nie uczyniło. Decyzje organów obu instancji naruszają prawo również z innych powodów. W uzasadnieniu decyzji z dnia 8 lutego 2011 r. organ pierwszej instancji wskazał, iż skarżący zobowiązany jest do zwrotu kwoty należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w wysokości 4 200,00 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi, które na dzień wydania decyzji wynoszą 459,74 zł. Organ administracji nie przedstawił natomiast w uzasadnieniu tej decyzji sposobu wyliczenia kwoty odsetek ustawowych. Również w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek wskazania, w jaki sposób kwota ta została ustalona. Decyzja organu pierwszej instancji narusza zatem art. 107 § 3 k.p.a., wskazujący na obowiązek sporządzenia wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji administracyjnej. Powyższe uchybienie skutkuje nadto brakiem rozstrzygnięcia w decyzji odnośnie odsetek, co prowadzi do naruszenia powołanych przepisów art. 27 ust. 1 i ust. 1a ustawy. Z przepisów tych wynika, że obowiązkiem organu właściwego wierzyciela jest nie tylko określenie wysokości wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wskazanie wysokości dokonanych w okresie świadczeniowym wypłat z funduszu oraz ich dat. Dopiero poczynienie takich ustaleń i przedstawienie ich przez organ administracji w uzasadnieniu decyzji pozwoli bowiem stronie, a także organowi odwoławczemu i Sądowi, na dokonanie kontroli ich prawidłowości, a także na zweryfikowanie prawidłowości naliczenia przez organ odsetek. W decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy winny zostać wyliczone odsetki należne na dzień jej wydania, wraz ze wskazaniem na podstawie jakiej stopy procentowej, w jakiej wysokości, od jakich kwot i od jakich dat odsetki te są naliczane (wyroki WSA w Poznaniu: z dnia 23 czerwca 2010 r., II SA/Po 199/10, LEX nr 585370 i z dnia 21 października 2010 r., II SA/Po 491/10, LEX nr 754443). Zwrócić należy również uwagę, iż, jak wynika z sentencji zaskarżonej decyzji, zapadła ona po rozpoznaniu odwołania skarżącego "reprezentowanego przez kuratora". W aktach administracyjnych sprawy brak jest takiego odwołania, znajduje się w nich natomiast kserokopia odwołania skarżącego, niepotwierdzona za zgodność z oryginałem. Oznacza to, że nie tylko sentencja zaskarżonej decyzji została sporządzona wadliwie, gdyż Kolegium nie rozpoznawało odwołania wniesionego przez kuratora, ale samo wydanie tej decyzji przez organ drugiej instancji było przedwczesne, skoro Kolegium nie dysponowało odwołaniem prawidłowo sporządzonym, to jest podpisanym własnoręcznie przez stronę, a jedynie jego kopią. Obowiązkiem organu w tej sytuacji było wezwanie odwołującego się, w trybie art. 64 § 2 w zw. z art. 63 § 3 k.p.a., do usunięcia braków formalnych odwołania, poprzez jego podpisanie. Wskazane naruszenia przepisów prawa uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. Prawidłowo natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. poinformowało skarżącego, iż złożony w odwołaniu wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o których zwrocie orzekały organy obu instancji, nie może zostać rozpoznany przez Kolegium w tej sprawie, a winien być skierowany do organu właściwego wierzyciela, którym jest działający z upoważnienia Burmistrza Miasta B. Kierownik MOPS w B. W myśl art. 30 ust. 2 i 3 ustawy, to organ właściwy wierzyciela, a nie Kolegium, może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć – w drodze decyzji – jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Wniosek o umorzenie należności stanowi nową sprawę administracyjną, rozstrzyganą w drodze osobnej, późniejszej decyzji, wydawanej w postępowaniu odrębnym od tego, które dotyczyło nałożenia samego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Również Sąd nie jest właściwy do rozpoznania wniosku o umorzenie tych należności zawartego w skardze. Zadaniem Sądu jest bowiem kontrola zgodności z prawem zaskarżonych do niego rozstrzygnięć organów administracji, a nie samodzielne załatwianie spraw administracyjnych. Rozpoznając ponownie sprawę organ drugiej instancji uwzględni wszystkie przedstawione wyżej uwagi. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.