II SA/Lu 398/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 50 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej u.p.s.), Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. – działając z upoważnienia Wójta Gminy N. – po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] grudnia 2012 r., odmówił przyznania T. W. pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...]. Organ drugiej instancji uznał, że Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N., odmawiając T. W. przyznania żądanego przez nią świadczenia, nie naruszył prawa. Kolegium potwierdziło ustalenia organu pierwszej instancji, że T. W. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmując pokój i pomieszczenie gospodarcze ogrzewane piecem centralnego ogrzewania. W tym samym domu mieszka mąż wnioskodawczyni, z którym pozostaje ona w separacji orzeczonej wyrokiem sądu. T. W. leczy się z powodu obturacyjnej choroby płuc i schorzeń układu krążenia. Zdiagnozowano u niej również cukrzycę. Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2010 r. Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. utrzymał w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] października 2010 r. zaliczające wnioskodawczynię do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Wnioskodawczyni wymaga stałego przyjmowania leków, ponadto okresowo z powodu duszności jej sprawność fizyczna jest ograniczona. Organy ustaliły ponadto, że ani orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, ani przedstawione przez wnioskodawczynię zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lipca 2012 r. nie zawierają wskazań co do przyznania jej specjalistycznych usług opiekuńczych. W ocenie organów, specjalistyczne usługi opiekuńcze powinny być zlecone przez lekarza, gdyż jest to pomoc dostosowana do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia. Tymczasem w niniejszej sprawie z orzeczeń o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności T. W. wynika, że nie wymaga ona stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wnioskodawczyni sprawnie porusza się po mieszkaniu, trudno zauważyć ograniczenia w jej funkcjonowaniu, ponadto w zaspokajaniu potrzeb życia codziennego, takich jak dowóz do lekarza czy załatwianie spraw urzędowych, korzysta ona ze wsparcia męża Z. W. Organy podkreśliły, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] grudnia 2012 r. wnioskodawczyni nie była w stanie wskazać, jakiej formy specjalistycznych usług opiekuńczych oczekuje. Nie przedstawiła również zaświadczenia lekarskiego określającego zakres i wymiar usług opiekuńczych. Brak jest ponadto jakichkolwiek dokumentów medycznych, potwierdzających pogorszenie się stanu zdrowia odwołującej. Ponadto kolegium wskazało, że nie było podstaw do uwzględnienia żądania T. W. o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy pracowników organu pierwszej instancji: H. L., E. W. i P. K. oraz członków kolegium: K. A. i E. C. – S. oraz Z. C., czego wyrazem są postanowienia: organu pierwszej instancji z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz organu drugiej instancji z dnia [...] marca 2013 r. odmawiające wyłączenia tych osób. Zdaniem kolegium, to, że wymienieni pracownicy brali udział w innych postępowaniach dotyczących T. W., zakończonych decyzjami wyeliminowanymi następnie z obrotu prawnego, nie stanowi samo przez się podstawy ich wyłączenia od rozpoznania sprawy. Kolegium uznało ponadto za niezasadny zawarty w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji zarzut wadliwości kwestionariusza aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia [...] grudnia 2012 r. Odwołująca się nie wskazała, na czym ta wadliwość miałaby polegać, a ponadto złożyła własnoręczny podpis na tym kwestionariuszu, zobowiązując się jednocześnie do dostarczenia aktualnego zaświadczenia lekarskiego, czego nie uczyniła. W skardze na powyższą decyzję kolegium T. W. zakwestionowała udział w sprawie E. W. i H. L. oraz członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, podnosząc, że powinni byli zostać wyłączeni od rozpoznawania niniejszej sprawy na zasadzie art. 24 § 1 pkt 5 oraz § 3 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem żądania skarżącej było przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych, zatem zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują przepisy wyżej powołanej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 50 ust. 1 u.p.s., pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie natomiast do art. 50 ust. 2 u.p.s., usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Z kolei art. 50 ust. 3 u.p.s. stanowi, że usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie spełnia przesłanki otrzymania usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 1 u.p.s., gdyż nie jest osobą samotną. W myśl art. 6 pkt 9 u.p.s., osoba samotna to osoba samotnie gospodarująca, nie pozostająca w związku małżeńskim i nie posiadająca wstępnych ani zstępnych. Skarżąca zaś wprawdzie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednak pozostaje w związku małżeńskim ze Z. W. Orzeczona sądownie separacja, w przeciwieństwie do rozwodu, nie powoduje ustania małżeństwa. Wobec powyższego, złożony przez skarżącą wniosek o udzielenie pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych mógł być rozpatrzony jedynie na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s., który oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Przyznając organowi pomocy społecznej możliwość rozstrzygania w oparciu o uznanie administracyjne, ustawodawca pozostawił mu duży zakres swobody w ocenie, czy przyznanie usług opiekuńczych w danej sytuacji jest uzasadnione sytuacją życiową wnioskodawcy, tj. czy wnioskodawca w istocie wymaga pomocy innych osób. Wskazać należy, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i art. 136 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). W okolicznościach niniejszej sprawy sąd podziela stanowisko organów, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych. Rozstrzygając w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej, organy powinny mieć na względzie podstawowe zasady dotyczące ich przyznawania, wynikające z art. 3 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka oraz z art. 3 ust. 3 u.p.s., który stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Należy podkreślić, że T. W. została zaliczona przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Z treści orzeczenia wynika, że wskazana jest częściowa pomoc osób drugich w pełnieniu ról społecznych oraz niezdolność do podjęcia pracy. W orzeczeniu zespołu wojewódzkiego, utrzymującym w mocy powyższe orzeczenie powiatowego zespołu o stopniu niepełnosprawności, podkreślono ponadto, że schorzenie T. W. nie powoduje konieczności zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, tj. w higienie osobistej, przygotowaniu i spożywaniu posiłków i w poruszaniu się po domu (k. 4 i 5 akt organu pierwszej instancji). W aktach sprawy brak jest ponadto jakichkolwiek dokumentów medycznych, potwierdzających pogorszenie się stanu zdrowia skarżącej. Co więcej, z akt sprawy wynika, że skarżąca jest osobą sprawną ruchowo, poruszającą się o własnych siłach w obrębie własnej nieruchomości. Korzysta ona także z pomocy męża Z. W., który dowozi ja do lekarza i załatwia sprawy urzędowe. Istotne dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy jest również to, że skarżąca od lat systematycznie korzysta z pomocy ze strony organu pomocy społecznej w postaci różnego rodzaju zasiłków i świadczeń niepieniężnych. Powinna ona wykorzystywać zatem również własne możliwości w celu zaspokojenia potrzeb bytowych, nie zaś oczekiwać, że państwo wyręczy ją w zaspokajaniu tych potrzeb. Należy podkreślić, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, nie zaś całkowite przeniesienie na państwo ciężaru utrzymania takich osób czy rodzin. Poza tym wsparcie ze strony organu pomocy społecznej ma charakter ograniczony i uzależniony w dużej mierze od jego możliwości finansowych oraz ilości osób i rodzin, które na danym terenie tej pomocy potrzebują. Na potwierdzenie powyższego należy wskazać, że w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2012 r. skarżąca otrzymała świadczenia w postaci: świadczeń pieniężnych na dożywianie w kwocie [...],00 zł, usług opiekuńczych, których koszt wyniósł [...],00 zł, zasiłków okresowych w kwocie [...] zł, zasiłków celowych w kwocie [...] zł. Łączna wysokość pomocy udzielonej skarżącej w tym okresie wyniosła więc [...] zł (k. 1-2 akt organu drugiej instancji w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 397/13). W samym tylko 2012 r. skarżąca otrzymywała comiesięczną pomoc na dożywianie w wysokości [...] zł oraz dwukrotnie specjalne zasiłki celowe w kwocie [...] zł i [...] zł. Zdaniem sądu, dokonana przez organy obu instancji ocena sytuacji życiowej skarżącej nie nosi zatem cech dowolności, a zatem nie przekracza granic uznania administracyjnego. Prowadząc postępowanie wyjaśniające, organy nie naruszyły zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Materiał dowodowy został bowiem przez organy zgromadzony, rozpatrzony i oceniony w sposób prawidłowy i wyczerpujący, a poczynione przez organy ustalenia faktyczne znajdują w nim uzasadnienie. Ustalenie jej sytuacji życiowej, w tym zdrowotnej, było możliwe dzięki dokumentacji zgromadzonej przez organ w niniejszej sprawie oraz w innych sprawach, w których skarżąca jest stroną. Ponadto sytuacja skarżącej, jako stałej beneficjentki świadczeń z pomocy społecznej, jest znana organowi pomocy społecznej z urzędu. Odnosząc się do zarzutów skargi, należy stwierdzić, że bezpodstawne są twierdzenia skarżącej dotyczące konieczności wyłączenia z urzędu od rozpoznania niniejszej sprawy członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. (skarżąca nie wskazała imion i nazwisk tych osób) oraz pracownic Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach: E. W. i H. L. Podejmowanie czynności w innych sprawach toczących się z udziałem skarżącej nie stanowi bowiem przesłanki wyłączenia pracownika organu administracji. O zaistnieniu ustawowej przesłanki wyłączenia nie świadczą także podnoszone przez skarżącą zarzuty, iż osoby te brały udział w postępowaniach administracyjnych, w których wydano decyzje (niekorzystne dla skarżącej), uchylane następnie w postępowaniu odwoławczym przez organ drugiej instancji oraz w postępowaniu sądowym przez sąd administracyjny. Sąd nie dopatrzył się również żadnych uchybień przy sporządzeniu aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 20 grudnia 2012 r., którego kwestionariusz został podpisany przez skarżącą. Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), oddalił skargę jako niezasadną. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wydane zostało na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł, jak w sentencji.