II SA/Lu 399/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi T. . na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego . z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego. I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. – działając z upoważnienia Wójta Gminy N. – po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] listopada 2012 r., działając na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej u.p.s.), odmówił przyznania T. W. zasiłku okresowego na zakup lekarstw, środków higieny i sanitarnych. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...]. Organ drugiej instancji uznał, że Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N., odmawiając T. W. przyznania żądanego przez nią świadczenia, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Kolegium wyjaśniło, że T. W. ma stały dochód w postaci emerytury w wysokości [...] zł, która przekracza kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej (542 zł), co uniemożliwia przyznanie jej zasiłku okresowego na podstawie art. 38 tej ustawy. W tej sytuacji organ rozpatrzył żądanie wnioskodawczyni na podstawie art. 41 pkt 2 powołanej ustawy. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że sytuacja T. W. nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Oprócz stałego dochody w postaci emerytury, otrzymywała ona bowiem w okresie od [...] stycznia do [...] grudnia 2012 r. comiesięczną pomoc na dożywianie w wysokości [...] zł, a także jednorazowy specjalny zasiłek celowy w kwocie [...] zł na zakup lekarstw, środków higieny i sanitarnych oraz jednorazowy specjalny zasiłek celowy w kwocie [...] zł na dofinansowanie zakupu opału. Organ wyjaśnił, że pula środków przeznaczonych na pomoc społeczną w Gminie N. jest ograniczona, co jest szczególnie odczuwalne na końcu i na początku roku budżetowego. Wskazał, że otrzymane przez T. W. w latach 2003 – 2012 świadczenia stanowią dowód stałej pomocy, jaką wnioskodawczyni otrzymuje od organu pierwszej instancji. Ponadto kolegium wskazało, że nie było podstaw do uwzględnienia żądania T. W. o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy pracowników organu pierwszej instancji: H. L., E. P. i E. W. oraz członków kolegium: K. A. i E. C. – S. oraz Z. C., czego wyrazem są postanowienia: organu pierwszej instancji z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz organu drugiej instancji z dnia [...] marca 2013 r. odmawiające wyłączenia tych osób. Zdaniem kolegium, to, że wymienieni pracownicy brali udział w innych postępowaniach dotyczących T. W., zakończonych decyzjami wyeliminowanymi następnie z obrotu prawnego, nie stanowi samo przez się podstawy ich wyłączenia od rozpoznania sprawy. Kolegium uznało za niezasadny zawarty w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji zarzut wadliwości kwestionariusza aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia [...] grudnia 2012 r. Odwołująca się nie wskazała, na czym ta wadliwość miałaby polegać, a ponadto złożyła własnoręczny podpis na tym kwestionariuszu, zobowiązując się jednocześnie do dostarczenia aktualnego zaświadczenia lekarskiego, czego nie uczyniła. W skardze na powyższą decyzję kolegium T. W. zakwestionowała udział w sprawie E. W., H. L. oraz członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem żądania skarżącej było przyznanie zasiłku okresowego, zatem zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują przepisy wyżej powołanej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Na wstępie podnieść należy, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 38 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 u.p.s., zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kwoty 542 zł; 2) osobie w rodzinie, której dochód jest niższy od kwoty 456 zł; 3) rodzinie, której dochód w przeliczeniu na osoby w rodzinie nie przekracza kwoty 456 zł. Zatem w przypadku skarżącej, będącej osobą samotnie gospodarującą, przyznanie powyższego świadczenia uwarunkowane jest zachowaniem kryterium dochodowego, które wynosi 542 zł. Z niewadliwych ustaleń organów administracji wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, pozostaje w separacji z mężem, który mieszka w tym samym budynku. Jej dochód, który stanowi emerytura w wysokości 691,25 zł netto miesięcznie, przekracza kryterium dochodowe warunkujące przyznanie zasiłku okresowego na podstawie art. 38 u.p.s. W związku z powyższym organy administracji prawidłowo uznały, iż skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej zasiłku okresowego na podstawie art. 38 u.p.s., a jej wniosek mógł zostać uwzględniony jedynie w oparciu o dyspozycję art. 41 pkt 2 u.p.s. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany m.in. zasiłek okresowy, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przyznanie tego świadczenia oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Organ administracji ma w tej sytuacji zapewniony pewien zakres swobody co do oceny, czy wnioskodawcy spełniającemu kryterium dochodowe należy zasiłek celowy przyznać oraz – w przypadku uznania zasadności udzielenia tej formy pomocy – w jakiej wysokości to świadczenie ustalić. Ocena takiej decyzji dokonana przez sąd administracyjny sprowadza się do sprawdzenia, czy w toku wydawania decyzji organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. "Szczególnie uzasadniony przypadek", o jakim mowa w tym przepisie, ma miejsce w sytuacji życiowej osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 229-230; por. także wyrok NSA z dnia 15 listopada 2011 r., I OSK 1082/11, niepubl., dostępny w CBOSA). Wskazać należy, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). W ocenie sądu, organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i zasadnie uznały, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym stanowi art. 41 u.p.s. W toku postępowania administracyjnego nie ustalono bowiem istnienia żadnych szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie T. W. wnioskowanej pomocy. Skarżąca ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, leczy się z powodu astmy, schorzeń układu krążenia i cukrzycy. Wymaga stałego przyjmowania leków, okresowo z powodu duszności jej sprawność fizyczna jest bardzo ograniczona. Okoliczności te jednak, jak prawidłowo oceniły organy, nie świadczą, iż skarżąca znajduje się w nadzwyczaj trudnej sytuacji życiowej uzasadniającej przyznanie zasiłku okresowego, o którym mowa w art. 41 pkt 2 u.p.s. Podkreślenia wymaga, iż skarżąca posiada stały dochód w postaci emerytury w kwocie [...] zł netto, a także od lat regularnie uzyskuje w szerokim zakresie pomoc w formie różnorodnych świadczeń, pomimo że jej dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. W okresie od [..] stycznia 2003 r. do [...] grudnia 2012 r. skarżąca otrzymała świadczenia w postaci: świadczeń pieniężnych na dożywianie w kwocie [...],00 zł, usług opiekuńczych, których koszt wyniósł [...],00 zł, zasiłków okresowych w kwocie [...] zł, zasiłków celowych w kwocie [...] zł. Łączna wysokość pomocy udzielonej skarżącej w tym okresie wyniosła więc [...] zł (k. 1-2 akt organu drugiej instancji w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 397/13). W samym tylko 2012 r. skarżąca otrzymywała comiesięczną pomoc na dożywianie w wysokości [...] zł oraz dwukrotnie specjalne zasiłki celowe w kwocie [...] zł i [...] zł. Zdaniem sądu, dokonana przez organy obu instancji ocena sytuacji życiowej skarżącej nie nosi cech dowolności, a postępowanie wyjaśniające prowadzone było z poszanowaniem zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W związku z tym, również odmowa przyznania jej świadczenia na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s. jest zasadna. Podkreślić należy, że pomimo, iż skarżąca nie dostarczyła aktualnego zaświadczenia lekarskiego i nie wykazywała chęci współpracy przy aktualizacji Działu I wywiadu środowiskowego, to ustalenie jej sytuacji życiowej, w tym zdrowotnej, było możliwe dzięki dokumentacji zgromadzonej przez organ w innych sprawach, w których skarżąca jest stroną. Ponadto sytuacja skarżącej jako stałej beneficjentki świadczeń z pomocy społecznej, jest znana organowi pomocy społecznej z urzędu. Odnosząc się do zarzutów skargi, należy stwierdzić, że bezpodstawne są twierdzenia skarżącej dotyczące konieczności wyłączenia z urzędu od rozpoznania niniejszej sprawy członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. (skarżąca nie wskazała imion i nazwisk tych osób) oraz pracownic Ośrodka Pomocy Społecznej w N.: E. W. i H. L. Podejmowanie czynności w innych sprawach toczących się z udziałem skarżącej nie stanowi bowiem przesłanki wyłączenia pracownika organu administracji. O zaistnieniu ustawowej przesłanki wyłączenia nie świadczą także podnoszone przez skarżącą zarzuty, iż osoby te brały udział w postępowaniach administracyjnych, w których wydano decyzje (niekorzystne dla skarżącej), uchylane następnie w postępowaniu odwoławczym przez organ drugiej instancji oraz w postępowaniu sądowym przez sąd administracyjny. Sąd nie dopatrzył się również żadnych uchybień przy sporządzeniu aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia [...] grudnia 2012 r., którego kwestionariusz został podpisany przez skarżącą. Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), oddalił skargę jako niezasadną. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wydane zostało na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł, jak w sentencji.