II SA/Lu 40/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Asesor WSA Jerzy Drwal, Asesor WSA Wojciech Kręcisz (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Anna Chmielewska, po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego w sprawie II SA/Lu 841/05 dotyczącej zasiłku celowego p o s t a n a w i a I. odrzucić skargę; II. przyznać [...] A. L. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie) kwotę 292, 80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia [...] ustanowionego z urzędu. W dniu 21 stycznia 2006 r. (data wpływu) T. W. wystąpiła ze skargą o wznowienie postępowania sądowo-administarcyjnego w sprawie sygn. akt II SA/Lu 841/05, zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 listopada 2005 r. odrzucającym skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr SKO.[...] wydaną w przedmiocie zasiłku celowego. Jako podstawę uzasadniającą żądanie wznowienia postępowania wskazywała brak należytej reprezentacji – "Brak pomocy prawnej przysługującej w WSA." W sprawie tej, T. W. w dniu 24 sierpnia 2005 r. (data wpływu) wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr SKO.[...]. Jednocześnie w skardze adresowanej do Sądu, skarżąca wnosiła o przyznanie jej pomocy prawnej w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. W związku z tym, że skarga T. W. ograniczała się tylko i wyłącznie do wskazania zaskarżonej decyzji, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego II Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 września 2005 r., skarżąca w dniu 3 października 2005 r. została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dnia od daty otrzymania pisma, przez dokładne określenie naruszenia prawa bądź interesu prawnego, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to skutecznie doręczone zostało T. W. w dniu 6 października 2005 r. Do dnia 19 października 2005 r. skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi na adresowane do niej wezwanie o uzupełnienie braków formalnych skargi. Jednocześnie, zarządzeniem z dnia 21 października 2005 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie przedstawił akta sprawy sędziemu sprawozdawcy celem rozważenia oceny złożonego przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy w trybie przepisu art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 8 listopada 2005 r., w sprawie II SA/ Lu 841/05 odrzucił skargę T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr SKO.[...] w przedmiocie zasiłku celowego wskazując, jako podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 58 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie, odrębnym postanowieniem z dnia 8 listopada 2005 r., w sprawie sygn. akt Ii SA/Lu 841/05, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie wniosku o ustanowienie radcy prawnego podnosząc, iż skoro skarga skarżącej podlegała odrzuceniu na podstawie przepisu art. 58 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to okoliczność ta wyczerpuje przesłankę bezzasadności skargi skutkując odmową przyznania prawa pomocy, albowiem zgodnie z przepisem art. 247 ustawy nie przysługuje ono stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Postanowienia te doręczone zostały skarżącej w dniu 24 listopada 2005 r. T.W. pouczona o sposobach i terminach wniesienia środków odwoławczych nie skorzystała z nich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga T. W. podlega odrzuceniu. Instytucja wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem uregulowana została w przepisach art. 270 – 285 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy te określają przesłanki wznowienia postępowania wskazując na przypadki, w których można żądać jego wznowienia. Są to tzw. podstawy wznowienia, które muszą być wskazane przez wnoszącego w skardze o wznowienie (art. 279 ustawy). Stosownie do przepisu art. 280 § 1 ustawy sąd na posiedzeniu niejawnym bada dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania, w zakresie odnoszącym się do terminu jej wniesienia i oparcia jej na ustawowej podstawie wznowienia. Przepis art. 277 ustawy stanowi, iż skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy licząc od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, chyba że jego podstawę stanowi pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji. W takim wypadku termin liczy się od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub pełnomocnik. W sprawie niniejszej, skarżąca wskazując, jako podstawę wznowienia brak należytej reprezentacji zachowała ustawowy termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Odpis postanowienia z dnia 8 listopada 2005 r. odrzucającego skargę w sprawie II SA/Lu 841/05 otrzymała w dniu 24 listopada 2005 r., zaś ze skargą o wznowienie postępowania w tejże sprawie wystąpiła w dniu 12 stycznia 2005 r. W zakresie odnoszącym się do podstaw wznowienia stwierdzić należy, iż skarżąca uczyniła zadość przepisowi art. 280 § 1 ustawy. Należy bowiem uznać, iż w jego rozumieniu oparcie skargi na ustawowej podstawie wznowienia oznacza powołanie jednej lub kilku podstaw wznowienia, wymienionych w przepisach art. 271 – 274 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżąca, jako podstawę wznowienia wskazała brak należytej reprezentacji – "Brak pomocy prawnej przysługującej w WSA." Skoro więc, skarga o wznowienie postępowania była dopuszczalna w rozumieniu przepisu art. 280 § 1 ustawy, brak było podstaw do jej odrzucenia i skierowana została na rozprawę. Zgodnie z przepisem art. 281 ustawy na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca skargę, jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia albo, jeżeli nie został zachowany termin do wniesienia skargi. Za brak ustawowej podstawy wznowienia niewątpliwie uznać należy sytuację, w której jakkolwiek podstawa ta wskazana została w skardze, to jednak w rzeczywistości nie istnieje. Ustaleń tego rodzaju, Sąd dokonywać może jedynie na rozprawie, nie zaś na posiedzeniu niejawnym, kiedy to bada tylko i wyłącznie przesłanki dopuszczalności skargi, tj. termin jej wniesienia i czy opiera się ona na ustawowej podstawie wznowienia. W tym kontekście przywołać należy pogląd Sądu Najwyższego zaprezentowany w postanowieniu z dnia 26 marca 1999 r. (OSNP z 2000 r., nr 14, poz. 564), w świetle którego samo sformułowanie w skardze o wznowienie postępowania zarzutów w sposób odpowiadający ustawowo określonym podstawom, które uzasadniają wznowienie postępowania, nie oznacza, że skarga opiera się na takiej podstawie, jeżeli na rozprawie sąd stwierdzi, że przytoczone zarzuty okazały się bezzasadne, bowiem w rzeczywistości nie zachodzą powołane przyczyny wznowienia. W przekonaniu Sądu, w świetle dotychczas przywołanych okoliczności, w tym, w świetle szczegółowej analizy akt sprawy II SA/Lu 841/05 brak jest podstaw, aby uznać, że wskazywana przez skarżącą podstawa wznowienia w rzeczywistości istniała. Wbrew stanowisku skarżącej nie sposób zasadnie przyjąć, aby w sprawie II SA/Lu 841/05 nie była ona należycie reprezentowana. Jakkolwiek przepis art. 34 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, iż strony mogą działać przez sądem osobiście lub przez pełnomocnika, to nie może to w żadnym razie uzasadniać wniosku o obowiązywaniu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi przymusu adwokackiego. Obowiązuje on tylko i wyłącznie w sytuacji określonej przepisem art. 175 § 1 ustawy, który stanowi, iż skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2 i 3. Nie oznacza to oczywiście, że strona nie może działać przez ustanowionego pełnomocnika, co przecież pozostawałoby w jaskrawej opozycji do uregulowania przepisu art. 34 ustawy. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi realizując standard prawa do sądu zapewnia osobie znajdującej się w ciężkiej sytuacji materialnej możliwość obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych niezbędnych do poniesienia należnych kosztów sądowych, w tym również obsługi prawnej. Czyni to poprzez instytucję prawa pomocy, która obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 ustawy). Jak stanowi § 2 art. 244 ustawy, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika stanowi uprawnienie strony do udzielenia mu pełnomocnictwa bez ponoszenia przez nią jego wynagrodzenia i wydatków. Udzielenie prawa pomocy na wniosek strony może nastąpić w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245). Z przepisów ustawy wynika jednak, że ustawodawca szczegółowo określając warunki i zasady udzielania stronom postępowania prawa pomocy, na gruncie których przyjął generalne założenia dostępności dla stron tej instytucji, stworzył również wyjątek od tej zasady. Z przepisu art. 247 ustawy wynika bowiem, że prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. W rozumieniu przepisów ustawy skarga jest oczywiście bezzasadna wtedy, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej i ponad wszelką wątpliwość nie może ona zostać uwzględniona, albowiem przepisy obowiązującego prawa w sposób jasny i jednoznaczny nie dają podstaw, aby uczynić zadość żądaniu skarżącego. Oczywista bezzasadność skargi realizuje się, więc w sytuacji, gdy nie może być ona uwzględniona, albowiem przepisy prawa niepodlegające różnej wykładni w sposób jasny i jednoznaczny wykluczają możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Gdy zważyć na wyżej przywołane przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również konsekwencje ich obowiązywania, stwierdzić należy, iż brak jest jakichkolwiek podstaw, które mogłyby uzasadniać tezę o rzeczywistym istnieniu podstawy wznowienia postępowania w sprawie II SA/Lu 841/05, na którą powołuje się skarżąca T. W.. Ponad wszelką wątpliwość bowiem rozstrzygnięcie Sądu o odmowie przyznania prawa pomocy we wskazanej sprawie było konsekwencją bezskutecznego upływu terminu wskazanego w zarządzeniu z dnia 23 września 2005 r. wzywającego T. W. do usunięcia braków formalnych skargi przez dokładne określenie naruszenia prawa bądź interesu prawnego. Skoro bowiem skarżąca wezwana w rezultacie złożenia przez nią bardzo lakonicznej skargi ograniczającej się tylko i wyłącznie do wskazania zaskarżonego aktu do uzupełnienia jej braków formalnych, mimo wezwania, nie sprecyzowała i nie określiła naruszenia prawa lub interesu prawnego, to jej skarga musiała podlegać odrzuceniu. Zasadnie uznać ją należało, w kontekście wyżej wskazanego rozumienia przepisu art. 247 ustawy, za oczywiście bezzasadną. Wobec bowiem nieokreślenia przez skarżącą naruszenia prawa lub interesu prawnego nie sposób było uczynić zadość jej żądaniu poprzez uwzględnienie skargi. W tego rodzaju sytuacji, jasny i jednoznaczny przepis art. 58 § 1 ustawy nakazywał więc jej odrzucenie. Skoro tak, to w świetle przepisu art. 247 ustawy, właśnie wobec oczywistej bezzasadności skargi, brak było jakichkolwiek podstaw uzasadniających uwzględnienie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stąd też, w przekonaniu Sądu, zasadnie uznać należało, że wskazywana przez skarżącą podstawa wznowienia w rzeczywistości nie istniała. Wobec tego skarga T. W. o wznowienie postępowania podlegała odrzuceniu. Według Sądu, w sytuacji gdyby wskazaną przez skarżącą w skardze o wznowienie podstawę wznowienia – "Brak pomocy prawnej przysługującej w WSA" – identyfikować z podstawą w postaci pozbawienia strony możliwości działania, co miałoby nastąpić w związku z odmową przyznania skarżącej prawa pomocy, równie zasadnie należałoby uznać, że i w tej sytuacji wskazana podstawa w rzeczywistości nie zachodziła. W tej mierze pełną aktualność zachowują wyżej przywołane argumenty, a niezależnie od nich wskazać należy również i na to, że w tego rodzaju sytuacji konieczne jest wykazanie, iż zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem strony możności działania. Przywołane wyżej argumenty nie dają żadnych podstaw ku temu, iżby zasadnie uznać, że w sprawie sygn. akt II SA/Lu 841/05 nie dość, że doszło do naruszenia prawa procesowego przez Sąd orzekający skutkującego pozbawieniem skarżącej możliwości działania, to również brak jest jakiegokolwiek związku przyczynowego między aktywną postawą tego Sądu wzywającego przecież stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi, a możliwością jej działania w sprawie, w kontekście wniosku, iż możliwości tej została pozbawiona. Wszak przecież w konsekwencji postawy skarżącej wezwanej do uzupełnienia braków formalnych skargi, prawidłowo pouczonej i poinformowanej o sposobie uzupełnienia braków, jak również o rygorze niewykonania tego wezwania, doszło do odrzucenia skargi i odmowy udzielenia prawa pomocy na podstawie przepisu art. 247 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy uznać, więc należy, iż skarżąca w sprawie tej nie była pozbawiona możliwości działania. W świetle powyższego, wobec nieistnienia podstawy wznowienia wskazywanej przez skarżącą w skardze o wznowienie postępowania (art. 271 pkt 2 ustawy) jej skarga, na podstawie przepisu art. 281 ustawy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie przepisu art. 281 i art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.