II SA/Lu 401/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Kierek, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz (spr.), Asesor WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant referent Beata Basak, po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2004r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I uchyla zaskarżoną decyzję; II zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz E. D. kwotę 100 /sto/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych , po wyczerpaniu trybu odpowiadającego instancyjnemu we wznowionym już postępowaniu administracyjnym, decyzją z dnia [...] maja 2004 r. utrzymał w mocy decyzją własną z dnia [...] września 2003 r. o uchyleniu decyzji własnej z dnia [...] czerwca 2002 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku E. D. o przyznanie uprawnień kombatanckich, rozstrzygając jednocześnie o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu, przywołując unormowania art. 151 § 2 k.p.a., w związku z art. 145a § 1 k.p.a., art. 127 § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., a dalej art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W uzasadnieniu powziętego rozstrzygnięcia administracyjnego, organ wyraził pogląd prawny, iż w art. 1 do art. 4 ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego szczegółowo określiła jaką działalność można uznać za kombatancką, za równorzędną z działalnością kombatancką, a także do jakiego rodzaju represji należy stosować unormowania ostatnio przywołanej ustawy. W dalszej kolejności przyjął, iż wywodzony bezsporny pobyt ciężarnej matki zainteresowanego w obozie nie stanowi represji w rozumieniu rozważanej ustawy, a skierowanej właśnie przeciwko niemu, który był wówczas dzieckiem nienarodzonym i okoliczność ta nie podlega prawnej kwalifikacji czy to jako działalność kombatancka, czy równorzędna z kombatancką. W konkluzji wniosek E. D. uznał za pozbawiony podstaw prawnych. Na powyższe rozstrzygnięcie administracyjne skargę złożył E. D. , wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji z zasądzeniem na jego rzecz kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W uzasadnieniu zgłoszonego żądania polemizował z błędną jego zdaniem oceną prawną wywodzonej okoliczności faktycznej, jako pozbawionej przymiotu represji w rozumieniu rozważanej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Wskazał na orzecznictwo Sądu Najwyższego, stanowiące o nie zasadności jurydycznego zawężenia pojęcia osoby represjonowanej w kontekście preambuły rozważanej ustawy o kombatantach z dnia 24 stycznia 1991 r. oraz ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży. Dodatkowo wskazał na brzmienie art. 4461 k.c. , przyznającego skarżącemu prawo do dochodzenia swych uprawnień na drodze cywilnoprawnej z odpowiedzialności deliktowej o odpowiednim zastosowaniu w okolicznościach niniejszej sprawy. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując ocenę prawną wraz z leżącą u jej podstaw argumentacją, wyrażone w zaskarżonej decyzji, uznając za bezsporną okoliczność pobytu skarżącego, jako dziecka nienarodzonego w obozie hitlerowskim. Odnosząc się do orzecznictwa Sądu Najwyższego wskazał, iż stanowisko i jego argumentacja zaprezentowane w wyroku z dnia 26 września 1996 r. w sprawie III ARN 40/96 oparte zostało na brzmieniu art. 8 § 2 k.c. oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży w poprzednio obowiązującym brzmieniu, gdy aktualnie art. 8 § 2 k.c. został skreślony, jednocześnie przy innym brzmieniu art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r., o której wyżej, a to wobec ustawy do niej nowelizującej z dnia 30 sierpnia 1996 r., która stała się obowiązująca od 4 stycznia 1997 r. Zatem w świetle obecnie obowiązującego porządku prawnego, należy przyjąć za wiążącą generalną zasadę, wyrażoną w art. 8 § 1 k.c., przyznającą osobie fizycznej zdolność prawną od chwili urodzenia, gdy wszelkie od niej odstępstwa winny znajdować uzasadnienie w przepisach szczególnych rangi ustawowej. W konsekwencji płód do chwili urodzenia jest podmiotem praw i obowiązków jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy przepisy ustawowe o charakterze szczególnym w sposób wyraźny przyznają mu zdolność prawną, na zasadzie odstępstwa od reguły. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kognicji sądowoadministracyjnej została poddana kontrola działalności organów administracji publicznej w aspekcie legalności, gdy badana decyzja objęta skargą w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym tego rozstrzygającego wymogu nie realizuje, jako wydana przy naruszeniu przepisów prawa materialnego, wpływającym na wynik sprawy, w rozumieniu hipotezy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a przywołanej na wstępie rozważań ustawy. Wbrew stanowisku organu rozstrzygającego, pogląd prawny Sądu Najwyższego, wyrażony w wyroku z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie III ARN 96/95 (OSNP 1996/24/366) w pełni zachował aktualność na gruncie porządku prawnego obowiązującego już w dacie podejmowania kontrolowanej niniejszym decyzji, jako dacie wiążącej dla jurydycznej oceny w kontekście zasady stanowionej dyspozycją art. 15 k.p.a. o dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zatem pojęcie osoby podlegającej represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych, na gruncie także art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a to w związku z art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, dodatkowo zważywszy odpowiednie stosowanie unormowań cywilnoprawnych, w szczególności art. 4461 k.c., w pełni należy odnieść także do dziecka poczętego, jeżeli urodziło się żywe. Hipoteza art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego posługuje się pojęciem osoby, jako podmiotu podlegającego represjom tam wymienionym w kolejnych punktach, nie przewidując cezury w postaci momentu urodzenia także w kontekście uzyskania przymiotu zdolności prawnej, gdy z kolei przepis art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, stanowi zasadę ochrony prawa do życia, w tym również w fazie prenatalnej w granicach określonych w ustawie. Przytoczone unormowanie, w kontekście dyrektyw wykładni systemowej należy wykładać, jako ustawowe przyznanie statusu osoby represjonowanej dziecku nienarodzonemu. Wbrew wywodom przedstawionym w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, zmiana art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, wprowadzona mocą ustawy nowelizującej z dnia 30 sierpnia 1996 r., poczynając od 4 stycznia 1997 r., nie wykluczyła dziecka nienarodzonego z podmiotowego zakresu, określonego mianem osoby, wyznaczonego brzmieniem unormowania art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W dalszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż w istocie wskazana zmiana brzmienia art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, przeciwnie niż to wywodzi organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w sposób dalej idący od uprzedniego brzmienia określa granice prawnej ochrony, odnosząc ją do życia w fazie prenatalnej, rezygnując z posługiwania się pojęciem istoty ludzkiej, budzącym kontrowersje przy próbach naukowego definiowania w kontekście wiedzy medycznej o rozstrzygającym znaczeniu dla wykładni obowiązujących instytucji prawnych. We wskazanym w toku powyższych rozważań wyroku Sądu Najwyższego, uzasadnienie zawiera nadal aktualne wywody dla przesądzenia jurydycznego charakteru uprawnień kombatanckich, kwalifikując je jako specyficzną kategorię społecznego odszkodowania, jakkolwiek odrębną od odszkodowań stanowionych regulacjami prawa pracy, prawa cywilnego, a podlegającej zaliczeniu do instytucji szeroko rozumianego prawa socjalnego, dla wykładni i stosowania których, przy braku szczególnych unormowań, należy uznać zasadnym posiłkowe sięgania do uregulowań z innych dziedzin prawa w sposób odpowiedni, gdy zważyć dyrektywy wykładni systemowej. Najbardziej adekwatnym, gdy oceniać jurydyczną istotę przedmiotu postępowania w kontekście pojęcia represji, będzie reżim cywilnoprawny stanowiony dla odpowiedzialności deliktowej. W tym stanie rzeczy, skreślenie art. 8 § 2 k.c. poczynając od 4 stycznia 1997 r., nie pozbawia jurydycznej racji stanowiska, iż pojęcie osoby represjonowanej obejmuje dziecko poczęte a nienarodzone, zważywszy wprowadzenie właśnie ustawą z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży w art. 6, nowego unormowania w postaci art. 4461 k.c., przyznającego dziecku z chwilą urodzenia materialnoprawną legitymację dla wystąpienia z roszczeniem z tytułu szkód doznanych przed urodzeniem, którego odpowiednikiem na gruncie unormowań ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest pojęcie represji, stanowione mocą hipotezy jej art. 4 ust. 1, gdy uprawnienia należne z tego tytułu podlegają jurydycznej kwalifikacji, jako forma społecznego odszkodowania, jak to wywiódł Sąd Najwyższy w przywołanym wyroku. W kontekście założenia racjonalności ustawodawcy, tworzącego obowiązujący porządek prawny, wypełniającego jego systemowe ramy wyznaczone konstytucyjnie, brak jest jurydycznych podstaw do podzielenia stanowiska, a wynikającego z argumentacji organu przytoczonej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, by miało podlegać nierównemu traktowaniu dziecko nienarodzone z już urodzonym na gruncie reżimu prawnego stanowionego dla odpowiedzialności deliktowej i tego przewidzianego dla nabycia uprawnień z tytułu represji, o których w art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Odmienny pogląd należy ocenić jako nieuprawniony, wbrew konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa. Konkludując, stanowisko organu rozstrzygającego w administracji, zawężające pojęcie osoby represjonowanej jedynie do dziecka już narodzonego o przymiocie zdolności prawnej, nie jest zgodne z obowiązującym prawem, jako poczynione przy błędnej wykładni art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, pominięciu pozycji ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w obowiązującym porządku prawnym, w szczególności w aspekcie jej aksjologicznych założeń, rozstrzygających dla wykładni zawartych w niej pojęć. Z tych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I sentencji, gdy obowiązek zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego od organu na rzecz skarżącego uzasadnia dyspozycja art. 200 tej ustawy.