II SA/Lu 402/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] 2013 r., nr [...]; II. przyznaje adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej u.p.s.), Wójt Gminy N. odmówił Z. W. przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności świątecznej. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że dochód Z. W. przekracza ustawowe kryterium dochodowe a jego sytuacja osobista i majątkowa nie jest na tyle trudna, by uzasadniała przyznanie żądanego świadczenia mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Organ podniósł, że wnioskodawca marnotrawi zarówno otrzymaną pomoc w postaci świadczeń pieniężnych, z której stale korzysta, jak i własne zasoby finansowe, przeznaczając je na zakup alkoholu, co zostało dowiedzione w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu [...] lipca 2012 r. Organ wskazał ponadto, że w dniu [...] grudnia 2012 r. pracownice socjalne w asyście funkcjonariuszy policji usiłowały przeprowadzić wywiad środowiskowy, który nie doszedł do skutku, gdyż Z. W. nie otworzył im drzwi posesji. Następnie, w dniu [...] grudnia 2012 r. organ doręczył wnioskodawcy pismo, w którym wyznaczył kolejny termin wywiadu środowiskowego na dzień [...] grudnia 2012 r. Tym razem wnioskodawca odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z uwagi na to, że jego zdaniem, pracownice socjalne, które miały przeprowadzić wywiad: H. L. i E. W. podlegają wyłączeniu. W ocenie organu, brak współpracy wnioskodawcy, polegający na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, stanowi samodzielną podstawę odmowy przyznania żądanej pomocy. Decyzja organu pierwszej instancji została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] marca 2013 r., znak: [...], wydaną na skutek odwołania Z. W. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił zarówno ustalenia faktyczne, jak i ocenę prawną sprawy dokonane przez organ pierwszej instancji. W skardze na decyzję kolegium z dnia [...] marca 2013 r. Z. W. zarzucił organom obu instancji brak profesjonalizmu i podniósł, że zarówno pracownicy organu pierwszej instancji, jak i pracownicy kolegium biorący udział w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją, podlegają wyłączeniu od rozpoznania tej sprawy z mocy prawa. W odpowiedzi na skargę kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednak z przyczyn w niej nie podniesionych, które sąd miał obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 41 pkt 1 u.p.s., który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W związku z tym, że decyzja w przedmiocie przyznania tego świadczenia oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego, sądowoadministracyjna kontrola tej decyzji sprowadza się do ustalenia, czy organ nie przekroczył granic uznania. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza bowiem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Konstrukcja uznania administracyjnego nie zwalnia organu z zachowania standardów procedury administracyjnej. Przeciwnie, obliguje organ do podjęcia wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organ działający w ramach uznania administracyjnego jest zatem obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Obowiązki te ciążą również na organie drugiej instancji, który, stosownie do dyspozycji art. 136 k.p.a., może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Decyzję o odmowie lub przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym decyzję w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego, można wydać jedynie po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.), który ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 i 3 u.p.s.). W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji podjął dwie próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze Z. W., pierwszą w dniu [...] grudnia 2012 r. i drugą w dniu [...] grudnia 2012 r. (k. 4 i k. 7 akt organu pierwszej instancji). Przeprowadzenie wywiadu nie doszło do skutku, gdyż w dniu [...] grudnia 2012 r. wnioskodawca nie otworzył pracownikom socjalnym drzwi na posesję, zaś w dniu [...] grudnia 2012 r. odmówił przeprowadzenia wywiadu. Powyższe okoliczności nie mogą jednak stanowić samodzielnej podstawy odmowy przyznania wnioskowanego przez Z. W. świadczenia, zwłaszcza, że w dniu [...] grudnia 2012 r. wywiad środowiskowy mieli przeprowadzić pracownicy socjalni, w stosunku do których skarżący złożył wniosek o wyłączenie od udziału w sprawie, wówczas jeszcze nierozpoznany przez organ pierwszej instancji. Odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z pracownikami socjalnymi objętymi wnioskiem skarżącego o wyłączenie przed rozpoznaniem tego wniosku była zatem jego uprawnieniem, z którego nie można wywodzić negatywnych dlań skutków prawnych. Nadto organy obu instancji nie wzięły pod uwagę, że pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. wyznaczył kolejny termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze Z. W. na dzień [...] stycznia 2013 r., o czym wnioskodawca został powiadomiony (k. 11 akt organu pierwszej instancji). W tej sytuacji, skoro organ pierwszej instancji wydał decyzję w przedmiocie świadczenia z pomocy społecznej w dniu [...] stycznia 2013 r., zanim nadszedł wyznaczony przez ten organ termin przeprowadzenia kluczowego w tej sprawie dowodu w postaci wywiadu środowiskowego, to nie ulega wątpliwości, że dopuścił się naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 106 ust. 4 u.p.s., czego nie dostrzegł organ odwoławczy. Jednocześnie sąd nie podzielił zawartego w skardze zarzutu dotyczącego naruszenia przez organy administracji obu instancji przepisów o wyłączeniu pracownika. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Nie ulega wątpliwości, że wskazywani przez skarżącego pracownicy organu pierwszej instancji oraz pracownicy kolegium nie podlegali wyłączeniu od udziału w niniejszej sprawie na podstawie tego przepisu, albowiem nie oni brali udziału w wydaniu decyzji organów niższej instancji. Podejmowanie czynności w innych sprawach z udziałem skarżącego nie stanowi zaś przesłanki wyłączenia pracowników organu. Skarżący nie wskazał przy tym żadnych innych podstaw wyłączenia tychże osób od udziału w sprawie. Mając jednak na względzie wyżej wskazane uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy N. z dnia [...] stycznia 2013 r., znak: [...], na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz art. 135 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu wydane zostało na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Rozpoznając sprawę ponownie, organ uwzględni przedstawione wyżej oceny, uwagi i wnioski. W szczególności podejmie kroki zmierzające do przeprowadzenia ze skarżącym wywiadu środowiskowego w celu ustalenia jego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, a w razie potrzeby przeprowadzi inne dowody. Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł, jak w sentencji.