II SA/Lu 404/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 września 2011 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...] każdą z nich w części dotyczącej odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych; II. orzeka, że zaskarżona decyzja w części opisanej w pkt I nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...], znak: [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając na podstawie art. 12 i art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) oraz art. 41 i art. 43 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), po rozpoznaniu wniosku K. S., umorzył zadłużenie wnioskodawcy z tytułu zaliczki alimentacyjnej wypłaconej na rzecz uprawnionych S. i E. S. w wysokości 22 200 zł wraz z ustawowymi odsetkami i odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłacanych na rzecz uprawnionych S. i E. S. za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2010 r. w wysokości 24 000 zł z odsetkami. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż K. S. jest osobą w wieku produkcyjnym. W okresie od 12 października 2005 r. do 16 maja 2007 r. był zarejestrowany przez Miejski Urząd Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Z uwagi na stan zdrowia został uznany za niezdolnego do pracy, a ze względu na brak dochodów nabył prawo do zasiłku stałego z pomocy społecznej. Odmówiono mu przyznania renty z ZUS – u, gdyż w ostatnim dziesięcioleciu przepracował tylko 2 miesiące i 21 dni. Organ podniósł ponadto, iż z zaświadczenia komornika sądowego wynika, iż egzekucja świadczeń alimentacyjnych wobec K. S. jest całkowicie bezskuteczna. Zdaniem organu, konsekwencją niewywiązywania się dłużnika z obowiązku alimentacyjnego względem dzieci jest konieczność spłaty powstałego zadłużenia, zaś trudna sytuacja materialna i życiowa nie zwalnia go z obowiązku alimentacyjnego. Organ uznał, iż K. S. nie jest w stanie spłacić całości zadłużenia z przyczyn od niego niezależnych, biorąc jednak pod uwagę, iż jego sytuacja może ulec zmianie oraz że posiada on stałe źródło dochodów w postaci zasiłku stałego, może on, zdaniem organu, przynajmniej w części spłacić zadłużenie powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...], nr [...] przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które podzieliło argumentację zawartą w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Kolegium dodało jedynie, iż K. S. może ubiegać się o zatrudnienie w warunkach pracy chronionej, co świadczy o tym, iż w przyszłości możliwe będzie spłacenie zadłużenia. W skardze na powyższą decyzję K. S. wniósł o jej uchylenie, wymieniając liczne schorzenia, na które cierpi. Podniósł, iż biorąc insulinę, nie poradzi sobie nawet w warunkach pracy chronionej, w której zresztą nikt go nie zatrudni z uwagi na stale pogarszający się stan jego zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dodatkowo powołał się na tezę wyroku WSA w Lublinie z dnia 8 października 2009 r., II SA/Lu 292/09, w której Sąd stwierdził, iż kategoryczne sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości, iż nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Ponadto organ wskazał, iż utrzymanie zaskarżonej decyzji nie zamyka stronie możliwości złożenia po jakimś czasie ponownego wniosku do organu właściwego wierzyciela o umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, a także złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie należności na raty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w części dotyczącej odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Kontrola sądowa w niniejszej sprawie obejmuje rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku K. S. o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz S. i E. S. w okresie 1 października 2008 r. do 30 września 2010 r. Podstawę prawną umorzenia tych należności stanowi art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści cytowanej normy prawnej wynika, iż rozstrzygnięcie organu w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego ma charakter uznaniowy. Wskazuje na to użyty w treści dyspozycji tej normy zwrot "organ (...) może". Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji w części obejmującej odmowę umorzenia zadłużenia skarżącego z tytułu świadczeń alimentacyjnych nie spełnia wskazanych wymogów. Organ nie podał przekonujących argumentów przemawiających za odmową umorzenia K. S. należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia, iż "nie jest on w stanie spłacić całości zadłużenia z przyczyn od niego niezależnych, biorąc jednak pod uwagę, iż jego sytuacja może ulec zmianie oraz że posiada on stałe źródło dochodów w postaci zasiłku stałego, może on, zdaniem organu, przynajmniej w części spłacić zadłużenie powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych". Organ nie odniósł się przede wszystkim do podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej i udokumentowanych licznymi zaświadczeniami lekarskimi okoliczności, dotyczących jego stanu zdrowia oraz nie uwzględnił kosztów jego comiesięcznego utrzymania, w tym leczenia. Organ nie wziął pod uwagę, iż owo stałe źródło dochodów, które, w jego ocenie usprawiedliwia odmowę umorzenia zadłużenia skarżącego, to zasiłek stały wynoszący zaledwie 444 zł miesięcznie. Organ uchylił się też od dokonania rzetelnej oceny możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, wskazując arbitralnie, iż "jest w wieku produkcyjnym" i "może się ubiegać o zatrudnienie w warunkach pracy chronionej". Stąd wniosek, iż organ nie rozpoznał istoty sprawy, co stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej. Sąd w niniejszej sprawie podziela tezę wyroku WSA w Lublinie z dnia 8 października 2009 r., II SA/Lu 292/09, jednak dotyczy on dyspozycji art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem nie ma odniesienia do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, w której orzeczenie powinno opierać się na dyspozycji art. 30 ust. 2 tej ustawy. Ponadto zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji powołały błędną podstawę prawną rozstrzygnięcia w części obejmującej odmowę umorzenia zadłużenia skarżącego z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowią bowiem przepisy art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie zaś, jak wskazały organy, art. 12 i art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 41 i art. 43 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) W związku z powyższym Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznając sprawę ponownie, organ uwzględni wymogi określone w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., co w rezultacie pozwoli na wydanie rozstrzygnięcia przy zastosowaniu właściwych przepisów prawa materialnego. Uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno odpowiadać dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł jak w sentencji.