II SA/Lu 412/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 lipca 2011 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie pomocy na dożywianie oddala skargę. Decyzją z dnia 11 kwietnia 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpoznaniu odwołania K. A. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie z dnia 14 lutego 2011r. o odmowie przyznania jej pomocy na dofinansowanie całodziennego wyżywienia córki M. P. w przedszkolu. W uzasadnieniu wskazano, że wniosek nie mógł być uwzględniony, ponieważ dochód K. A. przekracza ustawowe kryterium dochodowe, określone w art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", wynoszące w przypadku rodziny skarżącej 1579,50 zł tj. 526,50 zł na osobę w rodzinie. Organ przyjął mianowicie, że K.A. wraz z córką prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z matką W.A., a na miesięczny dochód rodziny składa się: świadczenie z ZUS W.A. – 1832,52 zł, świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla córki – 500 zł, zasiłek rodzinny z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego - 128 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny – 153 zł, co łącznie daje kwotę 2613, 52 zł, tj. 871, 17 zł na osobę. Miesięczne wydatki rodziny wynoszą ok. 2000 zł i obejmują opłaty za: gaz, energię, wodę, śmieci, telefon, internet, benzynę, środki czystości, żywność, przedszkole oraz należny podatek, a więc rodzinie pozostaje jeszcze kwota ok. 600 zł. O wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego K.A. z matką świadczą – zdaniem organu - następujące okoliczności: wspólne zamieszkiwanie, wydatki K. A. przekraczające uzyskiwane przez nią dochody, sprawowanie opieki przez W.A. nad wnuczką, wspólne korzystanie z kuchni i sprzętu AGD, a także wspólne spożywanie posiłków, udzielanie przez K. A. pomocy matce, która z powodu wieku i problemów zdrowotnych ma kłopoty z poruszaniem się, sprzątaniem, robieniem zakupów, korzystanie przez K. A. z samochodu matki, ponoszenie przez W.A. większości opłat eksploatacyjnych. Organ stwierdził ponadto, że K.A. posiadająca wyższe wykształcenie nie podejmuje kroków zmierzających do poprawy własnej sytuacji - nie jest bowiem zainteresowana pracą socjalną oferowaną przez MOPR, nie poszukuje pracy (pomimo iż, poza pewnymi problemami zdrowotnymi - nadciśnienie, zawroty głowy, jako młoda osoba jest zdolna do pracy), liczy natomiast wyłącznie na pomoc społeczną. W toku postępowania organ I instancji, w związku z zarzutami wnioskodawczyni, wydał w dniu 9 lutego 2011r. trzy postanowienia o odmowie wyłączenia od udziału w sprawie J.W., T. C.i M.M. – B., a postanowienia te nie zostały zaskarżone. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, uzupełnioną następnie w obszernym piśmie z dnia 2 lipca 2011r., wniosła K. A., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżąca zakwestionowała przede wszystkim stanowisko organu, iż prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Jej zdaniem "sytuacja jest dziwna", ponieważ poprzedni skład Kolegium w innej decyzji z dnia 26 lipca 2010r. zajął odmienne stanowisko. Obecne ustalenia są - w przekonaniu skarżącej – wynikiem nieprawidłowo przeprowadzonego postępowania, w szczególności wywiadu środowiskowego w dniu 14 września 2011r., przez "nieżyczliwe dla niej" pracownice MOPR – J. W. i T. C. Podniosła, że wbrew stanowisku organu, poszukuje pracy za pośrednictwem urzędu pracy - jest zarejestrowana jako bezrobotna, ale nie ma dla niej ofert. Skarżąca stwierdziła, że ze względu na częste choroby córki, od 2008r. zmuszona była zrezygnować z pracy i zamieszkała u matki. Wbrew jednak informacjom zawartym w wywiadzie środowiskowym - matka nie jest w stanie zajmować się wnuczką, ponieważ sama jest chora (cierpi na jaskrę) i potrzebuje pomocy. Z powodu złego stanu zdrowia matka zakupiła tani samochód niezbędny do przemieszczania się, zaś skarżąca korzysta z niego bardzo rzadko, wtedy, gdy zachodzi potrzeba odwieźć mamę do lekarza. Zdaniem skarżącej, fakt, iż pomaga matce jest naturalny i nie powinien pozbawiać jej prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Wskazała ponadto, że we wrześniu 2009r. w oświadczeniu MOPR dla Caritas napisano, że sama prowadzi gospodarstwo domowe z córką, a od tamtej pory nic się nie zmieniło, więc nie rozumie zmiany stanowiska organu. Wyjaśniła, że wprawdzie mieszka z matką, ale zajmuje oddzielny pokój, poza tym mama ma swoje wydatki, więc nie można od niej wymagać, by utrzymywała skarżącą. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Podstawą jej wydania były przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259), zwanej dalej ustawą, która ściśle związana jest z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.).Obie ustawy mają charakter pomocniczy i skierowane są do osób, które nie są w stanie zaspokoić niezbędnych potrzeb i pokonać trudnych sytuacji życiowych, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zgodnie z art. 3 ustawy - w ramach Programu realizowane są działania dotyczące w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania dzieciom do 7 roku życia (...) - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Skarżąca K. A. wnosiła o przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w przedszkolu dla swojej małoletniej córki począwszy od września 2010r. Warunkiem przyznania nieodpłatnie takiej pomocy - w świetle art. 5 ust. 1 ustawy – jest uzyskiwanie dochodów mniejszych niż 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, które w przypadku osoby w rodzinie wynosi 526, 50 zł (351 zł x 150 %). Przekroczenie kryterium dochodowego uniemożliwia przyznanie nieodpłatnego świadczenia na dożywianie. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Wbrew zarzutom skargi, organ prawidłowo przyjął, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką W. A., a zatem jest ona członkiem trzyosobowej rodziny o łącznym miesięcznym dochodzie 2613, 52 zł, tj. 871 zł na osobę, czyli większym niż ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 526, 50 zł. Bezspornie K.A. (wraz z córką) i W. A. mieszkają razem i pomagają sobie nawzajem, podkreśla to sama skarżąca, a pomoc ma charakter zarówno pomocy finansowej (materialnej, rzeczowej), jak i ma postać wsparcia w codziennym życiu. K. A. i jej matka tworzą więc "rodzinę" – w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Należy mieć bowiem na uwadze, że wspólne gospodarowanie w rodzinie nie ogranicza się wyłącznie do ponoszenia wspólnych wydatków (obciążeń), ale również polega na wspólnym przebywaniu ze sobą, co bezspornie ma miejsce w przypadku skarżącej i jej matki. W sytuacjach, gdy blisko spokrewnione ze sobą osoby (np. matka i córka) zamieszkują w jednym mieszkaniu (lokalu), regułą jest więc wspólne gospodarowanie ze względu na faktyczny stały kontakt ze sobą – obecność i bliskość emocjonalną, niezależnie nawet od rozmiarów wzajemnej pomocy materialnej. Zazwyczaj w takich sytuacjach trudno jest zachować odrębność gospodarstw, pomimo iż zazwyczaj każdy z członków rodziny posiada coś swojego "własnego", np. sztućce, pościel czy niektóre urządzenia AGD. Tylko wyraźne podzielenie majątku do osobnego korzystania, wyraźne rozdzielenie ponoszonych wydatków i kosztów, a także ograniczenie do minimum kontaktów osobistych w takiej sytuacji mogłoby wskazywać na odrębne gospodarstwa domowe pomimo wspólnego zamieszkiwania. W przypadku rodziny skarżącej taka sytuacja nie występuje, dlatego uzasadnione jest stanowisko organu o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego przez skarżącą i jej matkę, tym bardziej, że sama skarżąca uznaje pomoc osób bliskich za zjawisko "normalne". Pomoc społeczna natomiast, jak wyżej wskazano, jest skierowana do osób, które takich bliskich nie mają i m.in. z tej przyczyny nie są w stanie poradzić sobie w życiu. Organom rozpoznającym wniosek skarżącej nie można w konsekwencji zarzucić naruszenia obowiązujących przepisów – decyzje były poprzedzone wyczerpującym postępowaniem dowodowym, a ich uzasadnienia są obszerne i przekonywujące, a dodatkowo zawierają pouczenie, że skarżąca ma prawo ubiegać się o posiłki dla córki bezpośrednio u dyrektora przedszkola, zgodnie z art. 6a ustawy. Ubocznie należy wskazać, że decyzja wydawana na podstawie art. 5 ustawy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet spełnienie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego nie przesądza o tym, że organ świadczenie przyzna. W każdym przypadku organ uwzględnia bowiem inne okoliczności m.in. możliwości finansowe Ośrodka, inne osoby ubiegające się o pomoc, dotychczas udzieloną danemu wnioskodawcy pomoc, a także jego postawę życiową, możliwości i chęci. W sprawie niniejszej nie bez znaczenia jest także okoliczność przyznana przez K. A. na rozprawie, że córka przestała uczęszczać do przedszkola do klasy "0" w czerwcu 2011r., a opłaty za pobyt w przedszkolu zostały uiszczone przez skarżącą z pieniędzy otrzymywanych z funduszu alimentacyjnego. Z powyższych względów skarga, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).