II SA/Lu 414/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 listopada 2019 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [..] maja 2019 r. nr [..] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi A. L. S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [..] zł ([..]), w tym [..] zł ([...]) z tytułu podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...]., znak: [...] Samorządowe Kolegium w L. po rozpatrzeniu odwołania T. G. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 1, ust. 3, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.), dalej jako "u.p.s." utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] znak: [...] [...] wydaną z up. Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w przedmiocie przyznania T. G. specjalnego zasiłku celowego na pokrycie w części kosztów zakupu leków i leczenia w [...] 2019 r. w kwocie [...]zł. Organy ustaliły, że dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, czyli w [...] 2019 r. wyniósł [...] zł i składał się z: renty w wysokości [...] zł, dodatku mieszkaniowego w kwocie [...]zł oraz dodatku energetycznego w wysokości [...] zł. Łącznie dochód wyniósł [...] zł i o [...] zł przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, a zatem brak podstaw do przyznania zasiłku celowego, zależnego od kryterium dochodowego, na podstawie art. 39 u.s.p. Organy uznały, że brak również podstaw do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.s.p., gdyż nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. W orzecznictwie pod pojęciem "szczególnie uzasadnionych przypadków" rozumie się bowiem sytuację życiową osoby, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń składających się na niefortunny zbieg okoliczności, wykraczający poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, takie jak na przykład nagła choroba, nagłe uszkodzenie domu lub mieszkania. Do takich nie należy natomiast sytuacja skarżącego. Z akt sprawy wynika, że miesięczne wydatki skarżącego to: czynsz [...] zł, energia elektryczna [...] zł (całkowity koszt na dwa miesiące [...] zł), gaz [...] zł (całkowity koszt na dwa miesiące [...] zł) koszty leków i leczenia [...] zł wywóz śmieci [...] zł, telefon - [...] zł, spłata kredytów i pożyczek - [...] zł, a więc łącznie [...] zł. Skarżącemu pozostaje więc jeszcze kwota ok [...] zł. Sytuacja T. G. nie jest łatwa, dlatego organ przyznał mu pomoc w wysokości [...] zł, stosownie do sytuacji materialnej skarżącego, mając na uwadze ograniczone środki finansowe ośrodka pomocy i dużą liczbę uprawnionych osób oczekujących na wsparcie. Organ podkreślił, że trudna sytuacja skarżącego wynika przede wszystkim z faktu, że część uzyskiwanych świadczeń rentowych pomniejszana jest o zobowiązania komornicze. Dodatkowo wyjaśniono, że organy pomocy społecznej mają udzielać swoim podopiecznym niezbędnego wsparcia, a nie dostarczać im stałych źródeł utrzymania. Fakt wcześniejszego przyznawania skarżącemu pomocy nie rodzi obowiązku organu przyznawania pomocy na każde żądanie i w oczekiwanej wysokości. Podkreślić należy, że zakup leków mieści się w pojęciu bieżącej potrzeby finansowej, co z kolei powinno być pokrywane w pierwszej kolejności ze środków wygospodarowywanych przez stronę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, a następnie w piśmie procesowym z dnia [...]. T. G. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji i przyznania mu świadczenia w wyższej wysokości. Zarzucił ich wydanie z naruszeniem: - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a także błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na pominięciu, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w [...] 2019 r., renta skarżącego wynosiła [...] zł, a nie [...] zł, jak ustalił organ (renta w tej wysokości przysługiwała skarżącemu dopiero od [...] 2019 r.); - art. 8 ust. 3 u.p.s. - poprzez niepomniejszenie dochodu o kwotę egzekwowanych przez komornika alimentów na rzecz córki (od marca 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie), gdyż zgodnie z wyrokiem WSA we Wrocławiu z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 652/14 nie ma znaczenia, jakie alimenty i w jaki sposób są świadczone, a więc od dochodu powinna być odliczona także kwota alimentów podlegająca zajęciu przez komornika, gdyż kwota potrąconej zaległości nie jest kwotą pozostającą w dyspozycji strony, a więc nie może być traktowana jako dochód; - art. 41 pkt 2 u.p.s. poprzez niewłaściwe uznanie, że sytuacja skarżącego nie odpowiada "szczególnemu przypadkowi", mając bowiem na uwadze, że renta skarżącego z [...] 2019 r. wyniosła [...] zł, dodatek mieszkaniowy [...] zł, dodatek energetyczny [...] zł, potrącenia komornicze tytułem alimentów – [...] zł - skarżącemu pozostawało na miesiąc jedynie ok. [...] zł. Poza tym skarżący zmaga się z długotrwałymi problemami ze zdrowiem (jest niepełnosprawny), które rozpoczęły się po wypadku, któremu uległ przed laty w pracy, w związku z czym opiekuje się nim syn. Skarżący nie mógł zapobiec rozwojowi choroby, nie przyczynił się do jej powstania. Obecnie problemy zdrowotne i wiek skarżącego uniemożliwiają mu podjęcie pracy zarobkowej, co skutkuje uzależnieniem wysokości jego dochodu od świadczeń ze strony państwa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem żądania skarżącego było przyznanie zasiłku celowego, zatem zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują przepisy wyżej powołanej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. – w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego na podstawie tego przepisu uzależnione jest od dochodu, co wynika z art. 8 ust. 1 u.p.s. Zatem w przypadku skarżącego, będącego osobą samotnie gospodarującą, przyznanie powyższego świadczenia uwarunkowane jest zachowaniem kryterium dochodowego, które wynosi [...] zł (zgodnie z § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - [...]), którego skarżący nie spełnia. Na dochód skarżącego składa się bowiem renta (z [...] 2019r.), dodatek mieszkaniowy i dodatek energetyczny, które wynoszą łącznie [...] zł. Nawet w razie przyjęcia, że kwota renty powinna być pomniejszona o zajęcie komornicze z tytułu alimentów (choć stanowiska tego Sąd w składzie niniejszym nie podziela wobec jednoznacznego brzmienia art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s.), tj. o [...] zł, to i tak dochód skarżącego przekroczył w [...] 2019 r. (w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku) kryterium dochodowe. W związku z powyższym organy administracji prawidłowo uznały, że skarżącemu nie może być przyznany zasiłek celowy na podstawie art. 39 u.p.s. i w związku z tym jego wniosek rozpatrywały na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przyznanie tego świadczenia oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Organ administracji ma w tej sytuacji zapewniony pewien zakres swobody co do oceny, czy wnioskodawcy spełniającemu kryterium dochodowe należy zasiłek celowy przyznać oraz – w przypadku uznania zasadności udzielenia tej formy pomocy – w jakiej wysokości to świadczenie ustalić. Ocena takiej decyzji dokonana przez sąd administracyjny sprowadza się do sprawdzenia, czy w toku wydawania decyzji organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. "Szczególnie uzasadniony przypadek", o jakim mowa w tym przepisie, ma miejsce w sytuacji życiowej osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 229-230; por. także wyrok NSA z dnia 15 listopada 2011 r., I OSK 1082/11, niepubl., dostępny w CBOSA). Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). W ocenie Sądu, organy administracji rozpatrując wniosek skarżącego, prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i zasadnie uznały, że (wbrew temu, co sugeruje skarżący) w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym stanowi art. 41 u.p.s. Sytuacja skarżącego jest trudna, ponieważ jest on osobą niepełnosprawną (na skutek wypadku), wymagającą opieki, którą sprawuje nad nim syn, a jego dochód nie jest wysoki (wynosi niewiele ponad [...] zł, z czego niemal w całości przeznaczany jest na niezbędne wydatki) i pozwala na zaspokojenie jedynie najbardziej podstawowych potrzeb. W związku z tym organ przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy na pokrycie części kosztów zakup leków w [...] 2019 r. Skarżący w skardze kwestionuje to rozstrzygnięcie, domagając się przyznania mu pomocy w wyższej wysokości. Jest to w istocie zarzut przekroczenia granic przysługującego organowi uznania administracyjnego, w oparciu o które organ przyznaje specjalny zasiłek celowy. Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Organ wyjaśnił bowiem, że posiada ograniczone środki finansowe, które musi rozdzielić na wszystkie osoby potrzebujące. Nie jest więc możliwe uwzględnienie wszystkich żądań w oczekiwanych przez wnioskodawców wysokościach. Uzasadnienie organu jest przekonujące. W związku zatem z tym, że dokonana przez organy obu instancji ocena sytuacji życiowej skarżącej nie nosi cech dowolności, a postępowanie wyjaśniające prowadzone było z poszanowaniem zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.). Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wydane zostało na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Dodać należy ubocznie, że skarżący w każdym czasie ma prawo ubiegać się o przyznanie kolejnej pomocy, w tym również zasiłków celowych, a organ będzie zobowiązany każde z żądań odrębnie rozpatrzyć i uzasadnić.