II SA/Lu 418/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent Julita Kula, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 listopada 2013 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej dotyczącej usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N., działając z upoważnienia Wójta Gminy N., odmówił przyznania T. W. usług opiekuńczych od dnia [...] maja 2012 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], wydaną na skutek odwołania T. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2012 r. Pismem datowanym na [...] grudnia 2012 r. T. W. zażądała wznowienia postępowania zakończonego decyzją kolegium z dnia 10 lipca 2012 r., wskazując – jako podstawy wznowienia – art. 145 § 1 pkt 3 i 4 k.p.a. (udział w sprawie pracowników organu pierwszej instancji podlegających wyłączeniu oraz uniemożliwienie jej udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji). Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wznowiło postępowanie zakończone ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] lipca 2012 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] kolegium odmówiło uchylenia kwestionowanej decyzji, podnosząc, że przy wydaniu decyzji organu pierwszej instancji nie brali udziału pracownicy podlegający wyłączeniu. Przyczyną wyłączenia z mocy prawa H. L., P. K. i E. P. od rozpoznania sprawy zakończonej wydaniem kwestionowanej decyzji nie może być bowiem – wbrew stanowisku T. W. – okoliczność, że pracownice te brały udział w postępowaniach, które zakończyły się decyzjami uchylonymi przez kolegium. Za niezasadny kolegium uznało również zarzut dotyczący braku udziału wnioskodawczyni w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. T. W. brała bowiem udział w aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu [...] kwietnia 2012 r. Miała wówczas możliwość wypowiedzenia się i z tej możliwości skorzystała, potwierdzając to następnie własnoręcznym podpisem na kwestionariuszu wywiadu. Tego samego dnia wnioskodawczyni złożyła w siedzibie organu pismo zawierające dodatkowe wyjaśnienia w sprawie. Stąd zarzut, że przed organem pierwszej instancji nie została pouczona w trybie art. 10 § 1 k.p.a. nie może skutkować uchyleniem wydanej przez ten organ decyzji, tym bardziej, że o prawach przyznanych stronie postępowania na podstawie powołanego przepisu została poinformowana w postępowaniu przed kolegium i z tych praw skorzystała. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją kolegium z dnia [...] lutego 2013 r., T. W. wskazała jeszcze jedną podstawę wznowienia postępowania, a mianowicie sfałszowanie protokołu z dnia [...] sierpnia 2010 r. przez E. P., polegające na wyłudzeniu podpisu T. W. pod treścią wywiadu środowiskowego, której wnioskodawczyni nie znała z uwagi na to, że działy: I, III, IV i V wywiadu zostały wypełnione w siedzibie organu już po zakończeniu wywiadu (art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.). Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2013 r. W uzasadnieniu tej decyzji – odnośnie do podstaw wznowienia określonych w art. 145 § 1 pkt 3 i 4 k.p.a. – kolegium podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2013 r., natomiast ustosunkowując się do zarzutu sfałszowania protokołu wywiadu środowiskowego, kolegium wyjaśniło, że nie mógł on zostać uwzględniony, ponieważ materiał dowodowy zgromadzony w rozpoznawanej sprawie nie obejmuje protokołu z [...] sierpnia 2010 r., na który powołuje się T. W. Ponadto kolegium podniosło, że działy: I, III, IV i V wywiadu środowiskowego z uwagi na ich treść (dane osoby, ocena sytuacji osoby, plan pomocy i działań) mogą być wypełnione przez pracownika socjalnego po zakończeniu wywiadu pod nieobecność osoby, z którą wywiad jest przeprowadzany. Skargę na powyższą decyzję wniosła T. W., domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji. Powtórzyła zarzuty i ich argumentację podniesione we wniosku o wznowienie postępowania oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art. 145 § 1 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli: 1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe; 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa; 3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27; 4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu; 5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję; 6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu; 7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2); 8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Jako podstawy wznowienia postępowania w niniejszej sprawie T. W. wskazała: - art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. - udział w sprawie pracowników organu pierwszej instancji: H. L., P. K. i E. P. podlegających wyłączeniu od jej rozpoznania z mocy prawa; - art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. – uniemożliwienie skarżącej wzięcia udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji poprzez brak pouczenia jej w trybie art. 10 § 1 k.p.a.; - art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. – sfałszowanie przez pracownika socjalnego protokołu wywiadu środowiskowego z dnia [...] sierpnia 2010 r. Odnosząc się do pierwszej z podstaw wznowienia postępowania, należy wskazać, że w świetle art. 24 § 1 i § 2 k.p.a., pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie: 1) w której jest stroną albo pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki; 2) swego małżonka oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopnia; 3) osoby związanej z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w której był świadkiem lub biegłym albo był lub jest przedstawicielem jednej ze stron, albo w której przedstawicielem strony jest jedna z osób wymienionych w pkt 2 i 3; 5) w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji; 6) z powodu której wszczęto przeciw niemu dochodzenie służbowe, postępowanie dyscyplinarne lub karne; 7) w której jedną ze stron jest osoba pozostająca wobec niego w stosunku nadrzędności służbowej. Powody wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu trwają także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli. Nie ulega wątpliwości, iż podobnie, jak w przypadku innych przesłanek umożliwiających wyeliminowanie ostatecznej decyzji z obrotu prawnego na skutek wznowienia postępowania, także przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. powinna być interpretowana w sposób wąski. W związku z tym w nauce prawa i w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym skoro w tym przepisie mowa jest o "wydaniu decyzji" przez pracownika, zaś w art. 24 k.p.a. użyto sformułowania "udział w postępowaniu", to oczywistym jest, że to ta pierwsza przesłanka jest znacznie węższa i ogranicza się w swojej istocie wyłącznie do udziału pracownika (lub organu) w sprawie w fazie jej rozstrzygania. Postawa wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. dotyczy zatem włącznie sytuacji, gdy dany pracownik "wydawał" decyzję administracyjną, nie dotyczy zaś pracowników, którzy wprawdzie brali udział w podejmowaniu określonych czynności procesowych w toku postępowania, lecz nie podejmowali decyzji (B. Adamiak [w:] J. Borkowski, B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2009, s. 522; M. Jaśkowska [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2009, s. 714; R. Stankiewicz [w:] M. Wierzbowski, A. Wiktorowska (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2013, s. 851-852). W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że wskazane przez skarżącą pracownice socjalne zatrudnione w Ośrodku Pomocy Społecznej w N. – H. L., P. K. i E. P. nie wydały decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] odmawiającej przyznania T. W. usług opiekuńczych od dnia [...] maja 2012 r. Decyzję tę, z upoważnienia Wójta Gminy N., wydała B. Ś., będąca Kierownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej w N. (s. 2 decyzji, k. 15 akt organu pierwszej instancji). Niezależnie od powyższego, nie ulega wątpliwości, że o zaistnieniu ustawowej przesłanki wyłączenia nie świadczą także podnoszone przez skarżącą zarzuty, iż H. L., P. K. i E. P. brały udział w postępowaniach administracyjnych, w których wydano decyzje (niekorzystne dla skarżącej) uchylane następnie w postępowaniu odwoławczym przez organ drugiej instancji. Oznacza to, iż wskazana przez skarżącą podstawa wznowieniowa w istocie nie zachodziła. Prawidłowe zatem jest stanowisko kolegium, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły podstawy do uchylenia, we wznowionym postępowaniu administracyjnym, kwestionowanej decyzji. Niezasadne są również pozostałe zarzuty skarżącej. W szczególności brak było podstaw do uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji organów obu instancji z uwagi na uchybienie przez organ pierwszej instancji dyspozycji art. 10 k.p.a. Należy bowiem podkreślić, iż warunkiem koniecznym uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania jest wykazanie, iż takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do strony stawiającej zarzut należy wykazanie związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. Zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. poprzez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek jedynie wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Skarżąca nie wykazała w żaden sposób, by została pozbawiona możliwości udowodnienia swoich twierdzeń, czy też możliwości złożenia wyjaśnień i by uchybienie tym przepisom mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Nie wykazała ona w szczególności, by fakt niezawiadomienia jej przed wydaniem decyzji organu pierwszej instancji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwił jej branie czynnego udziału w postępowaniu. Co więcej, T. W. jako jedyna strona postępowania administracyjnego, którego wznowienia zażądała, brała w nim czynny udział, uczestnicząc w aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu [...] kwietnia 2012 r. i składając w tym dniu w siedzibie organu pismo zawierające dodatkowe wyjaśnienia w sprawie. Ponadto skarżąca została pouczona o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w postępowaniu przed kolegium (k. 11 akt organu drugiej instancji). W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi również wskazana przez T. W. podstawa wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych w oparciu o dowody, które okazały się fałszywe. Po pierwsze, protokół wywiadu środowiskowego z dnia [...] sierpnia 2010 r. nie jest częścią materiału dowodowego w niniejszej sprawie, a zatem w oparciu o ten protokół organy nie dokonywały żądnych ustaleń w sprawie. Już tylko z tego powodu wskazana przez skarżącą podstawa wznowienia nie mogła zostać uwzględniona. Należy ponadto podkreślić, że podstawa wznowienia postępowania administracyjnego z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. zachodzi w razie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek. Po pierwsze, w postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym w określonej sprawie administracyjnej nastąpiło sfałszowanie dowodu. Po drugie, sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu. Od tej reguły istnieją dwa wyjątki, to jest, gdy fałsz dowodu jest oczywisty i wznowienie postępowania jest konieczne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu publicznego oraz gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Po trzecie, fałszywy dowód musi być podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Jak wyżej podniesiono, przedmiotowy protokół nie był podstawą ustalenia okoliczności faktycznych sprawy. Ponadto w rozpoznawanej sprawie ani przed sądem karnym, ani przed innymi organami powołanymi do ścigania przestępstw nie toczyło się żadne postępowanie dotyczące sfałszowania kwestionowanego przez skarżącą rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] sierpnia 2010 r. W niniejszej sprawie nie miało również miejsca zarzucane przez T. W. sfałszowanie tego dokumentu. Przede wszystkim racje ma kolegium, że z istoty informacji zawieranych w dziale I, III, IV i V protokołu wywiadu środowiskowego wynika, że mogą być one zamieszczone w protokole już po sporządzeniu wywiadu pod nieobecność osoby, z którą wywiad jest przeprowadzany. W dziale pierwszym zamieszcza się bowiem jedynie dane osobowe, zaś w dziale III, IV i V ocenę sytuacji wnioskodawcy oraz propozycję najbardziej adekwatnej – zdaniem przeprowadzającego wywiad – formy pomocy, które nie wiążą organu rozpoznającego sprawę. Podkreślić przy tym należy, że skarżąca w toku postępowania zarówno przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji miała możliwość ustosunkowania się do informacji zamieszczonych w tych działach protokołu wywiadu środowiskowego. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła też żadna z innych przyczyn wznowienia postępowania z urzędu, określonych w art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 6 – 8 k.p.a. Z tych wszystkich względów sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wydane zostało na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł, jak w sentencji.