II SA/Lu 42/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis, Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 8 listopada 2022 r. nr SKO.4004.ŚW/762/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi W. P. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej (Kolegium) z 8 listopada 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Stoczek Łukowski (Wójt) z 20 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. W dniu 27 maja 2022 r. skarżący złożył do Wójta wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, J. P. (ur. 1931r.), wdową legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Po rozpoznaniu wniosku, decyzją z 20 czerwca 2022 r. Wójt działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. - dalej w skrócie: "u.ś.r.") oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. - dalej w skrócie: "k.p.a.") - odmówił skarżącemu przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W jej uzasadnieniu stwierdził, że nie neguje konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki i zaprzestania w tym celu prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego od 1 stycznia 2020 r. poza okresem gdy skarżący przebywał w sanatorium, tj. od 10 do 31 maja 2022 r., jednakże nie mógł przyznać skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie spełnia on warunku określonego art. 17 ust. 1b u.ś.r., który wymaga, aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W odwołaniu od tej decyzji skarżący, wnosząc o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucił, że organ zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. K 38/13 doszło do uznania jego niekonstytucyjności w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszył art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Kolegium zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję Wójta. W jej uzasadnieniu podniosło w pierwszej kolejności, że konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 jest to, że strona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wbrew zatem stanowisku Wójta, art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Kolegium stwierdziło jednak, że wadliwe zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż skarżący nie spełnia warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 w związku z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., którym jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Jak wskazało, skarżący jest współwłaścicielem w ½ części gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,44 ha fiz. (2,6025 ha przel.) i w latach 2020 - 2022 ubiegał się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (OB) oraz o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). W latach 2020 - 2021 przyznano mu płatności odpowiednio do 7,41ha i 7,38ha, natomiast co do wniosku o przyznanie płatności na 2022r. na dzień 3 października 2022 r. jeszcze nie została wydana decyzja. Ponadto na podstawie pisma Wójta, Kolegium ustaliło, że skarżący w latach 2020- 2022 występował o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. W 2020 r. i w 2021 r. składał wnioski dwukrotnie, natomiast w 2022 r. złożył wniosek w dniu 31 sierpnia 2022 r. Wszystkie wnioski skarżącego zostały pozytywnie rozpatrzone. Zdaniem Kolegium, wskazane okoliczności są obiektywne i wyczerpują znamiona prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wobec tego Kolegium odmówiło wiarygodności i mocy dowodowej oświadczeniu skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jak dodało, skarżący być może nie pracuje fizycznie w gospodarstwie rolnym, ale bierze czynny udział w zarządzaniu nim, czy we współdecydowaniu o prowadzeniu tego gospodarstwa. Zarówno płatności bezpośrednie, jak i zwrot podatku nie przysługują bowiem wyłącznie podmiotom posiadającym gospodarstwo rolne, ale tym, które prowadzą działalność rolniczą. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, skarżący zastępowany przez zawodowego pełnomocnika zarzucił Kolegium błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad matką, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności "ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Zarzut ten uzasadnił poglądami sądów administracyjnych, które - jego zdaniem - prowadzą do konkluzji, że nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej''. W oparciu o powyższe wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa. Na wstępie Sąd podkreśla, że nie budzi żadnych wątpliwości prawidłowość stanowiska Kolegium dotyczącego zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy. Zasadnie bowiem Kolegium uznało, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ww. przepis, którego niezgodność z konstytucyjną zasadą równości została stwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Kwestia ta, jako już utrwalona w orzecznictwie nie wymaga szerszego omówienia, a przedstawione przez organ odwoławczy wywody i wnioski jej dotyczące są właściwe i Sąd podziela takie właśnie stanowisko. Przechodząc natomiast do kwestii istotnych dla wydanego rozstrzygnięcia rozpocząć należy od wskazania, że jak stanowi, najważniejszy dla rozstrzygnięcia sprawy przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego wynika zatem, że przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Zauważenia bowiem wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które - jest uzyskiwane przez uprawnionego, nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W sprawie bezspornym jest, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym jej na stałe. Oczywistym również jest, że skarżący należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Bezspornym przy tym jest, że skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o wskazanym przez Kolegium areale. Stosownie zaś do treści art. 17b ust.1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1). Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Wskazane ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej - art. 7 k.p.a.). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być zastosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1600/21). Skoro skarżący takie oświadczenie złożył (k. 13 akt administracyjnych), to oczywistym jest, że mogło ono zostać poddane przez organy ocenie. Zasadnie zatem Kolegium dokonało weryfikacji oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, przeprowadzając w tym zakresie postępowanie wyjaśniające, które doprowadziło do prawidłowej konkluzji, że ten nie spełnia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Jak wynika z ustaleń Kolegium uzyskanych na podstawie informacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa skarżący w latach 2020 - 2022 ubiegał się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (OB) oraz o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) do gruntów o powierzchni 7,58 ha w 2020 r., 7,38 ha w 2021 r. i 7,37 ha w 2022 r. W latach 2020 - 2021 przyznano mu płatności odpowiednio do 7,41 ha i 7,38 ha, natomiast co do wniosku o przyznanie płatności na 2022 r. na dzień 3 października 2022r. jeszcze nie została wydana decyzja. Ponadto na podstawie pisma Wójta Gminy Stoczek Łukowski Kolegium ustaliło, że skarżący w latach 2020- 2022 występował o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. W 2020 r. i w 2021 r. składał wnioski dwukrotnie, natomiast w 2022 r. złożył wniosek w dniu 31 sierpnia 2022 r. Wszystkie te wnioski zostały pozytywnie rozpatrzone. Zwrócić należy przy tym uwagę, że prawne przesłanki pobierania płatności do upraw i gruntów rolnych są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W świetle art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz.U. z 2019 r., poz. 2188 ze zm.) zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu, tj. podmiotowi, który zakupione paliwo wykorzystuje do produkcji rolnej. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego użyte w ustawie określenia "rolnik" oznaczają osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: - produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo odmówiło skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na niespełnienie przesłanki - zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające jej uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Sąd nie dopatrzył się zatem w niniejszej sprawie uchybień, ani tych wywiedzionych w skardze, ani też innych – branych pod rozwagę z urzędu, które mogłyby powodować konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym Sąd uznał, że zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa materialnego ani procesowego. Brak więc było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259).