II SA/Lu 420/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia WSA Grzegorz Grymuza po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 września 2021 r. sprawy ze skargi F. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania F. W. (dalej także jako: skarżący) od decyzji Wójta Gminy O. z dnia [...] r. znak: [...] odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego F. W. w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką C. W., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy O. (dalej także jako: organ I instancji) odmówił F. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na osobę niepełnosprawną C. W.. W sprawie nie budziło wątpliwości organu, że matka wnioskodawcy ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Organ I instancji stwierdził jednak, że opieka osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Konieczne jest wystąpienie bezpośredniego związku między sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia. W tej sprawie organ uznał, że osoba, nad którą sprawowana jest opieka, nie wymaga stałej obecności opiekuna – radzi sobie w codziennych sprawach życiowych; porusza się przy pomocy kul, dba o swoją higienę, przyjmuje leki, jej stan psychiczny jest dobry. Nadto ma zapewnioną pomoc ze strony wnuczki. Wnioskodawca złożył do akt sprawy oświadczenie, iż zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką począwszy od [...] roku. Jednakże w ocenie organu I instancji, stan zdrowia C. W. pozwala na wykonywanie pracy przez wnioskodawcę w połączeniu ze sprawowaniem opieki nad matką. W związku z powyższym organ I instancji doszedł do przekonania, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Sprawowanie opieki nad C. W. nie wywołuje konieczności przebywania z nią w sposób permanentny, bez możliwości pozostawienia tej osoby samotnie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: SKO, organ II instancji) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu II instancji z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Organ wskazał, że C. W. ma [...] lat, jest wdową, zamieszkuje w jednym domu wraz z synem i jego rodziną. Porusza się przy pomocy dwóch kul łokciowych, innych przedmiotów ortopedycznych nie używa. Nie stwierdzono u niej problemów ze świadomością, nawiązuje logiczny kontakt, jest zdrowa umysłowo. Nie wymaga pomocy przy potrzebach fizjologicznych, nie korzysta z pampersów. Dba o swoją higienę, dwa razy w tygodniu wymaga pomocy syna przy wejściu pod prysznic. Przygotowuje sobie proste posiłki (kanapki). Wymaga zawiezienia na wizyty lekarskie, a podwieziona do apteki sama realizuje recepty. Samodzielnie odbiera emeryturę w banku. Potrzebna jest jej pomoc przy organizowaniu wizyt lekarskich. Samodzielnie przyjmuje przygotowane wcześniej przez syna leki. Wnioskodawca zajmuje się sprzątaniem, praniem, ogrzewaniem domu, przygotowuje część posiłków, pomaga chorej w codziennym ubieraniu się, wykonuje czynności związane z procesem leczenia. Niepełnosprawnej, w przypadku nieobecności syna, pomaga wnuczka. Pracownik socjalny uznał, że nie jest ona całkowicie zależna od opiekuna; sprawowana opieka nie ma charakteru ciągłego, nie wymaga opieki w nocy. Skargę na powyższą decyzję wniósł F. W., działając przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być opieką całodobową. Skarżący podał, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matka, co uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sporne w sprawie było to, czy osoba, nad którą opiekę sprawuje skarżący wymaga pomocy w takim zakresie, który uniemożliwia mu podjęcie (kontynuowanie) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że matka wnioskodawcy jest osobą dość samodzielną. Nie wymaga całodobowej opieki, w szczególności nie potrzebuje opieki w nocy. Można nawiązać z nią logiczny kontakt. Występują u niej problemy z poruszaniem się, lecz mimo to jest w stanie przygotować sobie posiłki. Przyjmuje przygotowane dla niej wcześniej leki, dba o swoją higienę, nie korzysta z pampersów, jest samodzielna w zakresie potrzeb fizjologicznych. Wymaga natomiast pomocy przy umawianiu wizyt lekarskich. Potrzebuje pomocy w zakresie przetransportowania jej w różne miejsca (np. do lekarza, do apteki). Syn przygotowuje jej leki i część posiłków, dba o ogrzanie mieszkania, robi pranie. Niepełnosprawna wymaga także wsparcia przy ubieraniu się. Ustalono, że skarżący wykonuje również inne czynności przy matce, lecz żadne nie mają charakteru długotrwałego. Sąd miał przy tym na uwadze także to, że skarżący wraz z rodziną i jego matka wspólnie zamieszkują. Zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona do świadczenia nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Intencją ustawodawcy było zagwarantowanie świadczenia tym osobom, które sprawują długotrwałą, stałą opiekę czy pomoc osobom niepełnosprawnym; przy czym uniemożliwia to wykonywanie pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 435/21). Samo sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest zatem przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Za rezygnację z podjęcia zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowani. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że zakres opieki wnioskodawcy nad matką nie uniemożliwia mu podjęcia pracy zarobkowej. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że wprawdzie matka skarżącego wymaga pomocy i opieki syna, jednakże spełnienie tego obowiązku nie musi kolidować z wykonywaniem przez niego pracy zarobkowej, szczególnie z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Należało mieć przy tym w polu widzenia również to, że częściowo opiekę nad osobą niepełnosprawną sprawuje jej wnuczka. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że codzienna egzystencja matki wnioskodawcy nie jest uzależniona od jego stałej obecności, pomocy. Nie zachodzi zatem sytuacja, w której zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej wymaga rezygnacji z zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być zaś przyznawane z tego tylko powodu, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wywołuje pewne ograniczenia życiowe, trudności organizacyjne (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie o sygn. II SA/Lu 544/20). Zarzut skargi okazał się nieuzasadniony, a w konsekwencji skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z tych względów orzeczono, jak w sentencji.