II SA/Lu 425/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia SO (del.) Robert Hałabis, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 18 kwietnia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P., po rozpoznaniu odwołania M. K. – pełnomocnika A. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy W. z dnia 10 grudnia 2010 r., nr [...], orzekającej o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w kwocie 1 728 zł wraz z ustawowymi odsetkami – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia 2 września 2005 r., nr [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając z upoważnienia Wójta Gminy W., przyznał A. K. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 144 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. Decyzją z dnia 6 stycznia 2009 r., nr [...], organ pierwszej instancji uchylił w całości powyższą decyzję z dnia 2 września 2005 r. i odmówił przyznania stronie zasiłku pielęgnacyjnego za wskazany okres. W decyzji tej organ stwierdził, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony we wskazanym wyżej okresie był świadczeniem nienależnie pobranym, gdyż został wypłacony pomimo tego, że prawo do niego ustało w związku z nabyciem prawa do dodatku pielęgnacyjnego przyznanego decyzją KRUS z dnia 4 października 2005 r. na okres od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r., o czym wnioskodawca nie poinformował organu. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z dnia 5 maja 2009 r., nr [...]. Następnie Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. powołaną na wstępie decyzją ustalił wysokość nienależnie pobranego przez A. K. świadczenia w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w kwocie 1 728 zł i zobowiązał go do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna wraz z ustawowymi odsetkami, wynoszącymi – na dzień wydania tej decyzji – 993 zł. Organ odwoławczy podkreślił, iż w tych okolicznościach sprawy wydanie decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia było obowiązkiem organu pierwszej instancji. Organ ten prawidłowo ustalił również wysokość kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oraz obliczył wysokość ustawowych odsetek na dzień wydania decyzji. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium podniosło, iż nie mają one wpływu na wynik sprawy. Wnioskodawca pobierał równocześnie dwa świadczenia z tytułu niepełnosprawności, a jak wynika z jego oświadczenia, zawartego we wniosku o przyznanie tego świadczenia, zapoznał się on z warunkami przyznania zasiłku pielęgnacyjnego oraz zobowiązał się do poinformowania organu o każdej zmianie jego sytuacji życiowej mającej wpływ na prawo do tego zasiłku. Tym samym A. K. wiedział lub mógł wiedzieć, że prawo do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto, jak podkreśliło Kolegium, z akt administracyjnych sprawy nie wynika, by wnioskodawca był osobą ubezwłasnowolnioną. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożyła M. K., będąca pełnomocnikiem syna A. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. Decyzjom tym strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Pełnomocnik skarżącego zarzuciła, że stan zdrowia psychicznego jej syna uniemożliwiał zrozumienie przez niego treści podpisanego przez niego wniosku o zasiłek pielęgnacyjny oraz pouczenia udzielonego mu przez organy administracji. Nieprawidłowo stwierdziły organy, iż skarżący wprowadził świadomie w błąd pracowników GOPS w W., skoro nie potrafi on czytać i pisać, a – ze względu na brak poczytalności – nie może podejmować decyzji w najdrobniejszych nawet sprawach życia codziennego. W piśmie procesowym z dnia 17 sierpnia 2011 r. M. K. wniosła o dopuszczenie przez Sąd dowodu z zeznań skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji ustalającą wysokość nienależnie pobranego przez A. K. zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w kwocie 1 728 zł oraz zobowiązującą go do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna wraz z ustawowymi odsetkami, wynoszącymi na dzień wydania tej decyzji 993 zł. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa". W myśl art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W świetle ustępu 2 tego artykułu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 5). Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (ust. 8). W rozpoznawanej jest bezspornym, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P. decyzją z dnia 5 maja 2009 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 6 stycznia 2009 r., nr [...], którą organ ten: 1. uchylił w całości decyzję własną z dnia 2 września 2005 r., nr [...], przyznającą A. K. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 144 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. oraz 2. odmówił przyznania stronie zasiłku pielęgnacyjnego za wskazany okres (k. 46-49 akt adm.). W decyzji tej Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony A. K. w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, co stanowiło podstawę do uchylenia decyzji przyznającej to świadczenie i odmowy jego przyznania we wskazanym okresie. Poza sporem jest również, iż powołana wyżej decyzja Kolegium pozostaje w obrocie prawnym, albowiem skarga A. K. na tę decyzję została odrzucona prawomocnym postanowieniem WSA w Lublinie z dnia 22 lipca 2009 r., II SA/Lu 432/09 (k. 51 akt adm.). W tej sytuacji prawidłowe jest stanowisko Kolegium, iż wydanie decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń było obowiązkiem organu pierwszej instancji. W przypadku bowiem, gdy w obrocie prawnym istnieje decyzja ostateczna, z której wynika, iż strona pobrała nienależnie świadczenie, organ właściwy zobligowany jest do ustalenia kwoty świadczenia nienależnie pobranego i orzeczenia o jego zwrocie. Niezasadne są również pozostałe zarzuty podniesione w skardze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, co zostało przyznane na rozprawie przez pełnomocnika Kolegium oraz co wynika wyraźnie z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nie kwestionuje stanu zdrowia skarżącego. Organ odwoławczy słusznie podniósł, iż z wypisu z orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 16 października 1995 r. nr [...] ani z dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych nie wynika, na jakie schorzenia cierpi skarżący. W szczególności z dokumentów tych nie wynika, by stan zdrowia psychicznego A. K. uniemożliwiał zrozumienie treści pouczenia zawartego w formularzu złożonego przez niego wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Należy również wyjaśnić, że w postępowaniu administracyjnym nie występuje prawna kategoria poczytalności będąca instytucją prawa karnego. W postępowaniu tym bierze się pod uwagę zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych osoby fizycznej, które to kategorie oceniane są według przepisów prawa cywilnego. Z dokumentów przedstawionych w niniejszej sprawie zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie wynika, aby A. K. był pozbawiony zdolności do czynności prawnych (art. 12 k.c.) albo by zachodził w jego przypadku stan ograniczonej zdolności do czynności prawnych (art. 13 k.c.). W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można skutecznie zarzucić organom administracji obu instancji naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle tych przepisów organy administracji publicznej w toku postępowania mają obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, zebrać w sposób wyczerpujący i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a także na podstawie całokształtu tego materiału dowodowego ocenić, czy istotne dla sprawy okoliczności zostały udowodnione. Organy administracji orzekające w sprawie, zgodnie z wymogami wynikającymi z powyższych przepisów, ustaliły wszystkie istotne okoliczności w sprawie i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Prawidłowo pouczyło również Kolegium skarżącego, iż po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji, może on złożyć wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego zasiłku lub o udzielenie ulgi w jego spłacie na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy. Przepis ten stanowi bowiem, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. O ile zatem skarżący byłby zainteresowany udzieleniem mu takiej formy pomocy, to winien złożyć stosowny wniosek w tym przedmiocie do organu właściwego, to jest Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działającego z upoważnienia Wójta Gminy W. Wniosek taki podlega rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu. Sąd nie mógł uwzględnić wniosku pełnomocnika skarżącego o dopuszczenie przez Sąd dowodu z zeznań skarżącego na okoliczność braku świadomości co do treści dokonywanych przez niego czynności, albowiem przepisy prawa nie dopuszczają takiej możliwości. W myśl bowiem art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, a nie może przeprowadzić dowodu z przesłuchania stron. Ponadto zły stan zdrowia psychicznego skarżącego nie był okolicznością kwestionowaną przez organy administracji orzekające w sprawie. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.