II SA/Lu 429/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, , po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 30 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania B. Z. (dalej także: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu do Spraw Osób Zobowiązanych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że opisaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji orzekł, że skarżąca pobrała nienależnie specjalny zasiłek opiekuńczy, przyznany jej decyzją z dnia [...] r. w związku z opieką nad dziadkiem – M. Z. (dalej także: dziadek skarżącej), za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., w łącznej wysokości [...] zł, za świadczenie nienależnie pobrane. Jednocześnie organ ten orzekł o zwrocie świadczeń nienależnie pobranych w wysokości [...] zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi. Zdaniem Kolegium, decyzja organu pierwszej instancji odpowiada przepisom prawa, albowiem niewątpliwie skarżąca dopiero po uprawomocnieniu się wyżej wymienionej decyzji przyznającej świadczenie, w dniu [...] r. poinformowała w 2013 r., że jej dziadek uzyskał dochód niepodlegający opodatkowaniu z tytułu renty wojskowej w wysokości [...] zł. To zaś, jak prawidłowo ustalił organ pierwszej instancji, oznacza, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie kwalifikował strony do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., gdyż po uwzględnieniu dochodu niepodlegającego opodatkowaniu uzyskanego w 2013 r. przez dziadka skarżącej, w okresie od listopada 2014 r. do grudnia 2014 r. dochód na osobę w rodzinie wynosił [...] zł. W skardze do Sądu na powyższą decyzję Kolegium skarżąca wniosła o jej uchylenie oraz – z ostrożności procesowej – alternatywnie o umorzenie należności na rzecz organu pierwszej instancji bądź o rozłożenie tych należności na raty. Podkreśliła, że nie było jej zamiarem ukrycie jakiegokolwiek źródła dochodu jej rodziny, zaś niepoinformowanie organu – na etapie przyznania wspomnianego świadczenia rodzinnego – o dodatkowym (nieopodatkowanym) składniku dochodu rodziny wynikało z tego, że pracownik organu przyjmujący jej wniosek o to świadczenie, nie zwrócił uwagi na błędne wypełnienie przez nią urzędowego formularza tego wniosku. Dopiero po uprawomocnieniu się decyzji o przyznaniu świadczenia, skarżąca została poinformowana przez pracowników organu o tym, że przychody nieopodatkowane również uwzględnia się przy obliczaniu dochodu rodziny. Zdaniem skarżącej organ pierwszej instancji błędnie wznowił postępowanie w niniejszej sprawie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., gdyż wspomniana okoliczność ujawnienia nieopodatkowanego przychodu jej dziadka z tytułu renty wojskowej nie była nową okolicznością, nieznaną organowi w dniu wydania decyzji o przyznaniu świadczenia. W tych okolicznościach nakaz zwrotu pobranego przez skarżącą zasiłku stoi w sprzeczności z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, w tym z zasadą zaufania (art. 8 K.p.a.) i z zasadą informowania (art. 9 K.p.a.). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, albowiem wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym złożyło Kolegium, zaś skarżąca w powyższym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dziadkiem skarżącej na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Z akt tych wynika również, że po uprawomocnieniu się powyższej decyzji w dniu [...] r. strona oświadczyła organowi pierwszej instancji, że jej dziadek w 2013 r. uzyskał dochód niepodlegający opodatkowaniu z tytułu renty wojskowej w wysokości [...] zł, co potwierdza załączony do akt sprawy PIT-40A za rok 2013. Po ponownej analizie sytuacji dochodowej rodziny organ ustalił, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie kwalifikował strony do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. Po uwzględnieniu dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, uzyskanego przez dziadka skarżącej w 2013 r., stwierdzono, że dochód na osobę w rodzinie – w okresie od [...] r. do [...] r. – wynosił [...] zł. Powyższego przeliczenia dokonano w następujący sposób: 8.794,86 + 8.675,42 + 20.825,52 = 38.295,80 : 12 = 3.191,32 : 3 = 1.063,77. Przy czym, jak wyjaśnił organ, 8.794,86 stanowi dochód uzyskany w 2013 r. przez M. Z. zgodnie z oświadczeniem z dnia [...] r., 8.675,42 - dochód uzyskany w 2013 r. przez dziadka skarżącej zgodnie z oświadczeniem z dnia [...] r., zaś 20.825,52 - dochód niepodlegający opodatkowaniu uzyskany przez dziadka skarżącej, zgodnie z oświadczeniem z dnia [...] r. Wskazać należy, że wbrew twierdzeniom skarżącej brak jest jakichkolwiek podstaw, by twierdzić, jak to wywodzi skarżąca w skardze, że składając wniosek o przyznanie wspomnianego świadczenia, skarżąca przedstawiła pracownikowi MOPR wszystkie niezbędne zaświadczenia dokumentujące sytuację finansową mojej rodziny, w tym oświadczenia członków rodziny o dochodzie podlegającym opodatkowaniu oraz zeznanie PIT-40A, które zawierało informacje o wszystkich przychodach - opodatkowanych, jak i niepodlegających opodatkowaniu, w tym o rencie wojskowej, jaką uzyskuje jej dziadek. Nawet jeśli istotnie, jak wskazuje skarżąca, pracownik organu pierwszej instancji "wypełniał ze skarżącą" wniosek, to ona, a nie wskazany pracownik, jest dysponentem tego wniosku i jego treść zależała wyłącznie od woli strony. W przeciwnym wypadku należałoby uznać, że wszczęcie postępowania w sprawie przyznania stronie wspomnianego zasiłku nastąpiłoby nie na wniosek skarżącej, lecz z urzędu. Tego jednak strona skarżąca nie kwestionuje. Podkreślenia wymaga, że niewątpliwie, bo nie jest to przedmiotem sporu, skarżąca pobrała przyznane jej świadczenie z naruszeniem przesłanek ustawowych, albowiem w świetle materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy oczywistym jest, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej przekraczał ustawowe kryterium warunkujące przyznanie tego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 16a ust. 2 ustawy z dnia [...] r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.), specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 tej ustawy. W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę lub dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 623,00 zł (art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W myśl zaś art 16a ust. 4 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, o którym mowa w ust. 2, uważa się dochód następujących członków rodziny przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia: a) osoby wymagającej opieki, b) małżonka osoby wymagającej opieki, c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko, d) pozostałych na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a - c, dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Jak stanowi przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W niniejszej sprawie jest poza sporem, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r., znak: [...], działając na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uchylił wspomnianą wyżej decyzję z dnia [...] r. o przyznaniu skarżącej omawianego świadczenia rodzinnego od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wysokości 520,00 zł miesięcznie oraz odmówił jej przyznania tego świadczenia. Od decyzji tej skarżącej przysługiwało prawo złożenia odwołania w administracyjnym toku instancji, skarżąca nie skorzystała jednak z tego środka zaskarżenia. Decyzja ta stała się ostateczna, a zatem korzysta z ochrony trwałości przewidzianej w art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z powyższego wynika, że prawidłowo stwierdziły organy obu instancji, że specjalny zasiłek opiekuńczy wypłacony w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, które – zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – skarżąca jest obowiązana zwrócić organowi. Niewątpliwie również kwoty świadczeń rodzinnych, zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami, na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki te na dzień wydania niniejszej decyzji w okresie do dnia [...] r. wynosiły 13% w stosunku rocznym na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. nr 220, poz. 1434), od [...] r. wynoszą 8% w stosunku rocznym na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. poz. 1858). Są one naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W związku z powyższym zasadnie zobowiązano skarżącą do zwrotu kwoty świadczeń nienależnie pobranych wraz z należnymi odsetkami ustawowymi. Zwrócić należy przy tym uwagę, że w świetle obecnie obowiązujących przepisów zasadnie organy – w jednej decyzji administracyjnej – orzekły o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń oraz o zwrocie tych świadczeń. Taka możliwość wynika bowiem wyraźnie z przepisu art. 30 ust. 3 powołanej ustawy, który stanowi, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. Niezasadne są również pozostałe zarzuty skargi. Podnieść należy, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia w niniejszej sprawie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 8 K.p.a. (zasady zaufania), art. 9 K.p.a. (zasady informowania) i art. 11 K.p.a. (zasady przekonywania). Wskazać przy tym trzeba, że na wynik sprawy nie mogą mieć wpływu ewentualne wadliwe powołanie podstawy prawnej wznowienia postępowania w postanowieniu organu pierwszej instancji z dnia [...] r. Wbrew zarzutom strony skarżącej organy obu instancji wyjaśniły w sprawie wszystkie istotne okoliczności sprawy, zgodnie z wymogami określonymi w art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., a organ odwoławczy – również zgodnie z art. 136 K.p.a. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymaganiom art. 107 § 3 K.p.a. Ponadto Sąd nie dopatrzył się naruszenia w niniejszej sprawie innych przepisów postępowania, które to naruszenie mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto wskazać należy, że stosownie do art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Skarżąca ma zatem prawo, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności (głównej bądź tylko odsetek), odroczenie terminu jej płatności lub o rozłożenie na raty. Wniosek taki wszczyna jednak odrębne postępowanie administracyjne, dlatego – wbrew żądaniu skarżącej – nie może być rozpoznany przez Sąd w niniejszym postępowaniu. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), skargę oddalił.