II SA/Lu 43/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 marca 2009r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie świadczenia z pomocy społecznej I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa /Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie/ kwotę 292,80 /dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy/ tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 /pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy/ tytułem należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia 21 [...] 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania T. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy N. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia 6 [...] 2007 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia na opłacenie należności za energię elektryczną – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że według art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 2 tej ustawy, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Natomiast potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek ceowy. Może być on przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2). Jednakże zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w tym artykule (477 zł dla osoby samotnie gospodarującej), przy jednoczesnym spełnieniu przynajmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 ustawy. Za dochód (art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej) uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1/ miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2/ składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach; 3/ kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Dochód skarżącej, w ocenie Kolegium, obliczony został zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej i wynosi 624,69 zł. Na kwotę tę składa się emerytura w wysokości 524,69 zł i 100 zasiłku celowego na zakup żywności (kwota zasiłku wypłacana od września do grudnia 2007 r.). Od tak obliczonego dochodu nie odlicza się ponoszonych wydatków, takich jak choćby rata spłacanego kredytu w wysokości 135,20 zł, czy opłat za energię elektryczną. Dochód T. W. przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, tak więc nie istnieje możliwość przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto, według art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Należy podnieść, że świadczenie będące przedmiotem rozstrzygnięcia jest świadczeniem uznaniowym, a przyznanie tej formy pomocy i jej wysokość lub odmowa przyznania pomocy uzależnione są od sytuacji w jakiej znajduje się wnioskodawca, ale też od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej, ilości osób upoważnionych do świadczeń, a przede wszystkim ich indywidualnej sytuacji życiowej. Organ pomocy społecznej uznał, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi powyższa okoliczność. Organ wskazał, że w 2007 r. zostało wydanych 8 decyzji przyznających T. W. pomoc finansową na dofinansowanie do opłat za zużytą energię elektryczną na kwotę 670 zł. Organ przypomniał, iż nie bez znaczenia dla oceny sytuacji był dokonany zwrot przyznanego w wysokości 80 zł zasiłku celowego specjalnego na opłacenie należności za energię elektrycznąa. Ponadto podkreślił, że w opłatach za energię elektryczną powinien partycypować mąż i syn, gdyż zużycie energii jest mierzone dla całego budynku jednym licznikiem. Ze złożonych dokumentów wynika, że przedstawione rachunki obciążające budżet wyniosły 251,84 zł (zakup leków i spłata raty pożyczki), tak więc zdaniem organów orzekających w tej sprawie, z pozostałych skarżącej środków powinna przy współudziale domowników korzystających z energii zapłacić rachunek za prąd w wysokości 131,52 zł. Odmowę przyznania pomocy organ uzasadnił również potrzebami i sytuacją życiową innych osób i rodzin z terenu działania Ośrodka Pomocy Społecznej zwracających się o zabezpieczenie ich potrzeb oraz możliwościami finansowymi Ośrodka w tym zakresie. Kolegium podniosło, iż organ pomocy społecznej w miarę posiadanych możliwości systematycznie udziela skarżącej pomocy w formie specjalnych zasiłków celowych oraz zasiłków na żywność. Ostatnio decyzją z dnia 6 listopada 2007 r. przyznał jej specjalny zasiłek celowy w naturze w formie 500 kg węgla, a także decyzją z dnia 12 grudnia 2007 r. udzielił jej pomocy w postaci zasiłku okresowego w wysokości 100 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2007 r. do 30 kwietnia 2008 r. z przeznaczeniem na dofinansowanie do zatrudnienia pomocy do palenia w piecu, odstępując od żądania zwrotu udzielonej pomocy. Pomoc społeczna dysponuje ograniczonymi środkami finansowym i nie jest w stanie spełnić wszystkich oczekiwań osób potrzebujących pomocy, zaś priorytetem jest niesienie pomocy osobom nie posiadającym dochodu lub posiadającym dochód poniżej kryterium dochodowego, czy też udzielania pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych. Kolegium po przeanalizowaniu dokumentacji sprawy nie dopatrzyło się w sytuacji skarżącej szczególnie uzasadnionego przypadku umożliwiającego przyznanie przedmiotowej pomocy. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego T. W. zarzuca, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji naruszają przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie ocenia decyzji organu pod kątem jej słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga T. W. nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Zarówno bowiem zaskarżona decyzja z dnia 21 grudnia 2007 r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja z dnia 6 [...] 2007 r. nie naruszają prawa materialnego - przepisów wskazanych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), jak również przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w przywołanej powyżej ustawie o pomocy społecznej, której to przepisy stanowią wyłączne kryteria przyznawania pomocy. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. (art. 3 ust. 3 ustawy). Powyższe regulacje należy rozumieć w ten sposób, że odpowiednie instytucje powołane do tego mają za cel udzielanie potrzebującym pomocy, a nie otaczanie ich stałą opieką i to jeszcze w takim rozmiarze o jaki wnioskują. Pomoc społeczna przysługuje wyłącznie przy spełnieniu dwóch przesłanek tj. wystąpieniu trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Państwo udziela pomocy w ostateczności, po wyczerpaniu przez osobę i rodzinę własnych uprawnień, środków, zasobów i możliwości. Ma to swój wyraz w podstawowej zasadzie systemu pomocy społecznej jaką jest zasada pomocniczości, która oznacza, że organy pomocy społecznej nie mają obowiązku uczestniczyć w ponoszeniu całości kosztów utrzymania strony wnioskującej o pomoc. Celem takich regulacji jest zapobieganie swoistemu rozdawnictwu świadczeń i wpływanie na świadomość klientów pomocy społecznej, uświadamianie ich, by starali się samodzielnie pokonywać życiowe trudności, a pomoc społeczną traktowali jako przejściowe źródło wsparcia, a nie stałe źródło dochodu. W przedmiotowej sprawie skarżąca wnosiła o przyznanie jej pomocy na pokrycie kosztów energii elektrycznej, a więc na pomoc określoną w art. 39 ustawy, który stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu ( ust. 2). Jednakże prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy osobie samotnie gospodarującej, jeżeli jej dochód nie przekracza kwoty 477 złotych miesięcznie. Jest to zasada ogólna, która obowiązuje w odniesieniu do wszystkich form pomocy społecznej o charakterze świadczeń pieniężnych, w tym do zasiłków celowych, przyznawanych na podstawie art. 39 omawianej ustawy. Odstępstwa od tej zasady są możliwe tylko w razie odmiennego uregulowania zawartego w przepisie szczególnym dotyczącym konkretnej formy pieniężnego świadczenia z pomocy społecznej. Organy orzekające w sprawie niniejszej uznały, że nie zachodzą także przesłanki wynikające z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Podkreśliły, iż w 2007 r. zostało wydanych 8 decyzji przyznających skarżącej pomoc finansową na dofinansowanie do opłat za zużytą energię elektryczną na kwotę 670 zł. Jeden z przyznanych zasiłków celowych specjalnych w kwocie 80 zł skarżąca zwróciła Ośrodkowi Pomocy Społecznej. Specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, a przyznanie tej pomocy prawnej i jej wysokość lub odmowa przyznania pomocy uzależnione są od sytuacji w jakiej znajduje się wnioskodawca, ale też od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej, ilości osób uprawnionych do świadczeń, a przede wszystkim ich indywidualnej sytuacji życiowej. Okoliczność tę podkreśliło Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji, stwierdzając, że ocena sytuacji skarżącej zaprezentowana przez organ I instancji nie nosi cech dowolności i wynika z przeprowadzonej analizy stanu faktycznego. Mając na względzie powyższe okoliczności i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Sąd orzekł jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia art. 205 § 2 ww. ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.