II SA/Lu 435/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Wojewody L. z dnia [..], nr [..] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Decyzją z dnia z dnia [...] marca 2011 r., wydaną na podstawie art. 105 k.p.a. i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej u.g.n.), Prezydent Miasta L. umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości położonej przy ul. D. M. M. w L., oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] m² i nr [...] o pow. [...] m² (wchodzące w skład działek [...]), stanowiącej byłą własność L. G. Przedmiotowe działki zostały wywłaszczone decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] maja 1975 r. na wniosek Z. I. S. W. w L., zgodnie z lokalizacją obiektów dydaktyczno - naukowych Akademii R. w L. Działka nr [...], z której zostały wydzielone działki nr [...] (pierwotnie działka nr [...]) była przedmiotem użytkowania wieczystego Akademii R. w L. Prawo to zostało wpisane w księdze wieczystej nieruchomości w dniu [...] czerwca 2001 r. na wniosek akademii z dnia [...] kwietnia 1999 r. na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, zgodnie z którym z dniem wejścia w życie ustawy (tj. [...] września 1990 r.) grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni, a budynki i urządzenia związane trwale z gruntami państwowymi pozostającymi w zarządzie uczelni państwowej stają się jej własnością. Działki nr [...] stały się z dniem 1 września 2005 r. własnością Akademii R. w L. w oparciu o dyspozycję art. 256 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), stanowiącego, iż z dniem wejścia w życie ustawy grunty Skarbu Państwa pozostające w użytkowaniu wieczystym uczelni publicznej stają się jej własnością. Wpisu prawa własności akademii do księgi wieczystej [...] prowadzonej dla nieruchomości składającej się m. in. z działek o numerach [...] dokonano w dniu [...] stycznia 2006 r. na podstawie decyzji Wojewody L. z dnia [...] grudnia 2005 r. W dniu [...] grudnia 2009 r. z wnioskiem o zwrot tych działek wystąpił ich były właściciel L. G. Umarzając postępowanie w tym przedmiocie wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Prezydent Miasta L. wyjaśnił, że zwrot przedmiotowej nieruchomości byłemu właścicielowi jest niemożliwy, bowiem Skarb Państwa nie ma jej w swojej dyspozycji. Fakt, iż nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot stała się przed dniem 1 stycznia 1998 r. z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a obecnie stanowi własność osoby trzeciej - Uniwersytetu P., stanowi, zdaniem organu, prawną przeszkodę do orzeczenia o jej zwrocie. Spełnione są w tej sytuacji przesłanki określone w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, według którego roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, co skutkuje umorzeniem postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości jako bezprzedmiotowego. Stanowisko powyższe w całości podzielił Wojewoda L., utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., znak: [...]. Wyrokiem z dnia 22 maja 2012 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 5/12 po rozpatrzeniu skargi L. G., tutejszy sąd uchylił decyzję Wojewody L. z dnia [...] listopada 2011 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] marca 2011 r. W uzasadnieniu wyroku sąd wyjaśnił, że ocena organów upatrujących negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonych działek w okoliczności uzyskania przez Uniwersytet P. w L. ich własności jest prawidłowa. Zwrot nieruchomości w oparciu o art. 136 ust. 3 u.g.n. możliwy jest bowiem jedynie wówczas, gdy obok przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, także stan prawny aktualny w chwili orzekania nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Nie jest zatem dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa nie włada nieruchomością. Oznacza to, że fakt zadysponowania przez Skarb Państwa wywłaszczoną nieruchomością przez jej zbycie na rzecz osób trzecich lub ustanowienie prawa użytkowania wieczystego powoduje, że roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi z art. 136 ust. 3 u.g.n. staje się bezskuteczne i wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie może zostać zwrócona. W tej sytuacji bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel, bądź w ogóle nie wykorzystano. W ocenie sądu, nie było jednak podstaw do zastosowania art. 229 u.g.n. Dla zastosowania tego przepisu nie jest wystarczające, że na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, ale koniecznym jest, aby prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. Tymczasem w niniejszej sprawie wniosek o wpis użytkowania wieczystego do księgi wieczystej nieruchomości złożono w dniu [...] kwietnia 1999 r., tj. po 1 stycznia 1998 r. Zdaniem sądu, nie można zatem skutecznie dowodzić, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest bezprzedmiotowe, ale bez wątpienia okoliczność ta stanowi negatywną przesłankę skutkującą odmową zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co obliguje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] października 2012 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 136 i art. 140 ust. 1 u.g.n. Prezydent Miasta L. odmówił L. G. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej uprzednio numerami [...], zaś obecnie numerami: [...] z uwagi na to, iż nieruchomość ta stanowi własność osoby trzeciej – Uniwersytetu P. w L., nie zaś Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Wojewody L. z dnia [...] marca 2013 r., znak: [...], który w pełni podzielił argumentację organu pierwszej instancji. W obszernej skardze na tę decyzję L. G. zażądał jej uchylenia i nakazania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, podnosząc, że cel wywłaszczenia nie został na tej nieruchomości zrealizowany. Wskazał ponadto, że w przedmiotowej sprawie nie może mieć zastosowania art. 229 u.g.n., gdyż prawo użytkowania wieczystego Akademii R. w L. zostało ujawnione w księdze wieczystej po dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W odpowiedzi na skargę Wojewoda L. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Wnioskowane do zwrotu działki, oznaczone aktualnie numerami: [...], położone w L. przy ul. D. M. M., zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa ostateczną decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] maja 1975 r. na wniosek Z. I. S. W. w L. na cel lokalizacji i budowy obiektów dydaktyczno - naukowych Akademii R. w L. Nie ma wątpliwości co do tego, że działki te, wchodzące w skład działki nr [...], były przedmiotem użytkowania wieczystego Akademii R. w L. Prawo to zostało wpisane w księdze wieczystej nieruchomości w dniu [...] czerwca 2001 r. na wniosek akademii z dnia [...] kwietnia 1999 r. na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym. W rozpoznawanej sprawie nie ma zatem zastosowania dyspozycja art. 229 u.g.n. zgodnie z którym, roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy (1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Takie stanowisko zostało wyrażone w wyroku tutejszego sądu z dnia 22 maja 2012 r., II SA/Lu 5/12, którego oceną prawną sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę jest związany w oparciu o dyspozycję art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Organy administracji, które wydały decyzje po wyroku sądu, uwzględniły ten pogląd, stąd zarzuty skargi dotyczące błędnego zastosowania art. 229 u.g.n. są bezzasadne. Bezsporne jest, że działki nr [...] w dacie złożenia wniosku o ich zwrot ([...] grudnia 2009 r.) oraz w dacie orzekania w przedmiocie ich zwrotu były przedmiotem własności osoby trzeciej – Akademii R. (obecnie Uniwersytetu P.) w L. (księga wieczysta nr [...]). Nabycie przez akademię własności działek nr [...] nastąpiło bowiem z mocy prawa w dniu 1 września 2005 r. (art. 256 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym), a zatem po dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. po 1 stycznia 1998 r. Organy słusznie zatem uznały, że w sprawie występuje negatywna przesłanka zwrotu L. G. wywłaszczonej nieruchomości, którą stanowi nabycie jej własności przez osobę trzecią. Istota zwrotu wywłaszczonej nieruchomości polega przede wszystkim na tym, by odpowiedni podmiot publicznoprawny (Skarb Państwa bądź gmina) przeniósł własność lub prawo wieczystego użytkowania na osobę uprawnioną, więc oczywiste jest, że może on przenieść te prawa tylko wówczas, gdy nadal mu one przysługują, albo może ustanowić prawo wieczystego użytkowania do gruntów, które stanowią jego własność. Jeżeli natomiast własność nieruchomości przeszła na osobę trzecią, zwrot nieruchomości przez podmiot publiczny nie jest możliwy, a tylko takie podmioty zobowiązane są do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (tak m. in. E. Bończak – Kucharczyk, Komentarz do art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Lex nr 141624, wyrok NSA z dnia 14 września 2011 r., OSK 1548/10, CBOSA). Zatem nabycie prawa własności wywłaszczonej nieruchomości przez osobę trzecią - nawet jeżeli został naruszony obowiązek zawiadomienia byłych właścicieli lub ich spadkobierców o możliwości jej zwrotu - nie czyni odmowy zwrotu tej nieruchomości wadliwą prawnie. Były właściciel albo jego spadkobiercy mogą natomiast wystąpić z roszczeniem o odszkodowanie do sądu powszechnego na warunkach określonych w odrębnych przepisach. Z powyższego wynika, że nawet, jeżeli zbycie wnioskowanych przez skarżącego do zwrotu działek nastąpiło z naruszeniem obowiązku zawiadomienia go o możliwości ich zwrotu w związku z powzięciem zamiaru wykorzystania ich na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, to nie wpływa to jednak na ocenę prawidłowości wydania zaskarżonej decyzji odmawiającej zwrotu tych działek byłemu właścicielowi. Ponadto, skoro utrata przez Skarb Państwa własności wywłaszczonej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej stanowi samodzielną i wystarczającą przesłankę odmowy zwrotu tej nieruchomości, to dla rozstrzygnięcia sprawy bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z powyższego wynika, że odmowa zwrotu L. G. nieruchomości składającej się z działek nr [...] była zasadna, zaś naruszenie przez organ obowiązku zawiadomienia skarżącego o możliwości jej zwrotu uprawnia go do wystąpienia przeciwko Skarbowi Państwa do sądu powszechnego z roszczeniem o odszkodowanie. Stąd, organom administracji nie można zarzucić ani naruszenia przepisów prawa materialnego, ani naruszenia zasad postępowania administracyjnego, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł, jak w sentencji.