II SA/Lu 44/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Asesor WSA Jerzy Drwal – sprawozdawca, Sędzia NSA Maciej Kierek, Protokolant Stażysta Monika Kowalik, po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2005 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania świadczeń pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz A. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] listopada 2004r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2004r. – przyznającą A.M. uprawnienia do świadczenia pieniężnego w maksymalnym wymiarze. W świetle uzasadnienia decyzji, żądanie strony ubiegającej się o przyznanie jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu represji jakich doznała od lutego 1943 r. do maja 1945 r. - zasadne było tylko częściowo, gdyż za udokumentowany i spełniający ustawowe warunki należało uznać tylko okres pracy przymusowej od marca 1943r. do kwietnia 1945 r. Wprawdzie stosownie do przedłożonego dokumentu – Arbeitsbuch – A.M. świadczyła pracę od dnia 19 lutego 1943r. do dnia 4 kwietnia 1945 r. w miejscowości D., to jednak nie można było zaliczyć do okresu pracy przymusowej – pracy wykonywanej przez 10 dni w lutym 1943 r. oraz przez 4 dni w kwietniu 1945 r. – z uwagi na treść przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...), stanowiącego, iż świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy. Organ wyjaśnił również, że w dniu 4 kwietnia 1945r. D. zostało zajęte przez wojska koalicji antyhitlerowskiej i z tego względu ewentualne kontynuowanie pracy po tej dacie nie spełnia warunku pracy przymusowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A.M. zarzuciła, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych początkowo uznał okres pracy przymusowej w wymiarze dwunastu miesięcy, później – szesnastu miesięcy, następnie dwudziestu siedmiu miesięcy, a ostatnio w zaskarżonej decyzji, stanowiącej już czwartą wersję organu - dwudziestu pięciu miesięcy. Brak jednoznacznego stanowiska organu naraził ją na uszczerbek finansowy i dlatego wnosiła o wyrównanie jej dodatku pieniężnego do renty, poczynając od listopada 1996r. , kiedy to złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych zaświadczenie Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych potwierdzające szesnastomiesięczny okres pracy przymusowej. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie argumentując, iż nie ma prawnej możliwości wypłaty rekompensaty za okres pozostawania bez prawa do świadczenia pieniężnego. Organ wskazał przy tym, że zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...), świadczenie wypłaca właściwy organ emerytalno – rentowy, na wniosek uprawnionej osoby składającej decyzję stwierdzającą uprawnienie do świadczenia, którego wypłata następuje za okres nie dłuższy niż trzy miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc zgłoszenia wniosku. Stąd zgłoszone przez stronę żądanie nie znajduje uzasadnienia w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Świadczenie pieniężne , o którym mowa w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), należy się – przy spełnieniu innych wymogów ustawowych – osobom, które podlegały represjom. Represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej sześciu miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. , na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 (art. 2 pkt 2 lit. a cyt. ustawy). W myśl art. 4 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy, uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych , na podstawie wniosku zainteresowanej osoby , zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Kserokopia sporządzonego w języku niemieckim dokumentu pod nazwą Arbeitsbuch Fur Auslander stanowiła najważniejszy dowód, iż skarżąca była osobą represjonowaną. Orzekający organ bazował na omawianym i dołączonym do akt dokumencie . Język polski jest językiem urzędowym w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 27 Konstytucji RP i art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999r. o języku polskim – Dz.U. Nr 90, poz. 999 ze zm.). W świetle powołanych przepisów niezbędnym było przetłumaczenie przedmiotowego dokumentu na język polski. Zgodnie z art. 3 ust. 1 cyt. ustawy, świadczenie przysługuje w wysokości 0,5 % przeciętnego wynagrodzenia w kwartale kalendarzowym, poprzedzającym termin ostatniej w 1995r. waloryzacji emerytur i rent, za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której w art. 2, nie więcej jednak łącznie niż 10% tego wynagrodzenia. Argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wyjaśniające dlaczego za represję nie uznano pracy przymusowej w lutym 1943r. oraz w kwietniu 1945 r. miały uzasadniać słuszność poprzedniego rozstrzygnięcia z dnia 20 września 2004r. przyznającego skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego w maksymalnym wymiarze określonym w art. 3 ust .1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...). Decyzją z dnia [...] września 2004r. Nr [...] poprzedzającą wydanie zaskarżonej decyzji, organ uchylił swoją decyzję z [...] listopada 1996r. i orzekł o przyznaniu skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego w maksymalnym wymiarze określonym w art. 3 ust.1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...). Orzekając w dniu 20 września 2004r. o przyznaniu prawa do świadczenia pieniężnego, organ nie wskazał - w uzasadnieniu decyzji - udokumentowanego okresu pracy przymusowej. W ocenie składu orzekającego, uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji wyjaśniało podstawy rozstrzygnięcia organu z dnia 20 września 2004r., które w istocie pozbawione było uzasadnienia odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 kpa. Przepis ten nakłada na organ obowiązek sporządzenia uzasadnienia faktycznego decyzji zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które uznane zostały za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności dowodowej. Uzasadnienie prawne decyzji powinno zawierać wyjaśnienie podstawy rozstrzygnięcia, z przytoczeniem przepisów prawa. W tej sytuacji zaskarżona decyzja – utrzymująca w mocy decyzję naruszającą treść art. 107 § 3 kpa – nie mogła być uznana za zgodną z prawem. Skarżąca miała pełne prawo oczekiwać od organu na minimum informacji na temat udokumentowanego okresu pracy przymusowej jako podstawy do orzekania o przyznaniu jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W aktach sprawy figurowała decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 1996r. Nr [...] przyznająca skarżącej prawo do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od lutego 1943 r. do maja 1944 r. Dlatego trudno nie zgodzić się z zarzutami skarżącej domagającej się od organu jednoznacznego potwierdzenia okresu pracy przymusowej. Treść skargi przemawiała za tym, że w trakcie przeprowadzonego postępowania administracyjnego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie dołożył starań zmierzających do wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw będących przedmiotem tego postępowania. Stosownie do art. 9 kpa, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy te czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień w wskazówek. Należy podkreślić, iż w wyroku z dnia 23 lipca 1992r. (sygn. akt III ARN 40/92) Sąd Najwyższy stwierdził, iż obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa) powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Na marginesie powyższych rozważań należy zwrócić uwagę, iż w myśl art. 8 kpa, organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Dochodzenie przez organ do jednoznacznego stanowiska w kwestii udokumentowanego okresu represji z tytułu deportowania skarżącej do przymusowej pracy , nastąpiło w kilku etapach. Ta etapowość postępowania nie w pełni czyniła zadość dyrektywie wyrażonej w art. 8 kpa. Naruszenie przez organ reguł postępowania w zakresie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego – w aspekcie zaniechania przetłumaczenia na język polski, sporządzonego w języku niemieckim dokumentu - mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ powinien domagać się od skarżącej przedłożenia dokumentu przetłumaczonego na język polski. Oceniając przebieg przeprowadzonego postępowania administracyjnego, należy stwierdzić, iż wydane przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzje z dnia [...] listopada 1996r. oraz z dnia [...] września 2004r. – w świetle zarzutów skargi – mogły budzić uzasadnione wątpliwości skarżącej na temat przysługujących jej (na podstawie tych decyzji) uprawnień do świadczenia pieniężnego. Z tych względów zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu przez Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Orzeczenie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania uzasadniał przepis art. 200 cyt. ustawy.