II SA/Lu 442/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant: Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi A. O. i M. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę publiczną oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda – po rozpatrzeniu odwołania M. i A. małż. [...] od decyzji Starosty [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, stanowiącą część działki nr [...] o pow. [...] ha, położoną w miejscowości Ś., gmina C. – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda wyjaśnił, że z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wskazaną wyżej nieruchomość M. i A. małż. O. zwrócili się do Starostwa Powiatowego w L. w piśmie z dnia 11 lutego 2014 r. (data wpływu do organu w dniu 13 lutego 2014 r.). Uzasadniając swój wniosek wnioskodawcy wyjaśnili, że przekroczenie terminu do jego złożenia nie nastąpiło z ich winy. W akcie nabycia przedmiotowej nieruchomości i jej wycenie nie została bowiem umieszczona informacja, że w jej obrębie znajduje się droga powiatowa. W konsekwencji wnioskodawcom sprzedano grunty wraz z drogą, jako użytki rolne. O tym, że na ich gruntach istnieje droga powiatowa dowiedzieli się natomiast dopiero pod koniec lutego 2013 roku. W związku z tym domagali się przywrócenia terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Starosta L. umorzył postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty na rzecz wnioskodawców odszkodowania za część działki oznaczonej nr [...] o pow. [...] ha, wobec wygaśnięcia roszczenia w tym zakresie. W odwołaniu od decyzji organu I instancji M. i A. małż. O. podnieśli, że gdyby wiedzieli, iż mają na swoich gruntach szosę to zwróciliby się do Starostwa o odszkodowanie i wykup gruntu zajętego pod drogę w ustawowym terminie. Dlatego w zaistniałej sytuacji wnieśli o przywrócenie im "możliwości złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania i wykupienie szosy". Rozpatrując odwołanie organ II instancji uznał je za bezzasadne. Organ ten wyjaśnił, że zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm., dalej jako "ustawa"), odszkodowanie za przejście – na mocy art. 73 ust. 1 ustawy – z dniem 1 stycznia 1999 r. na własność Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, może być ustalone na wniosek właściciela złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego terminu powyższe roszczenie wygasa. Tymczasem wniosek M. i A. małż. O. został złożony w dniu 13 lutego 2014 r., a zatem z naruszeniem powyższego terminu, który – jak podkreślił Wojewoda – jest terminem ustawowym i nie może zostać zmieniony ani przywrócony przez żaden organ administracji publicznej. Zatem w przypadku wnioskodawców roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasło. W związku z tym dalsze prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, a przez to podlega ono umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Wojewoda jednocześnie zauważył, że konstytucyjnością zapisu art. 73 ust. 4 ustawy zajmował się Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 11/02, a także w wydanym w późniejszym okresie wyroku z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt K 20/09 – orzekł o zgodności tego przepisu z art. 21 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji oraz wywodzoną z niego zasadą poprawności legislacji. Ponadto na prawidłowość decyzji organu I instancji nie miała wpływu okoliczność, iż dotychczas nie została wydana przez Wojewodę – na zasadzie art. 73 ust. 3 ustawy – decyzja potwierdzająca przejście przedmiotowej nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Sam bowiem fakt złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania po upływie ustawowego terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy niweczy możliwość dochodzenia odszkodowania. Skarżący M. i A. małż. O. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na wskazaną wyżej decyzję ostateczną. W skardze tej skarżący ponownie podnieśli, że o fakcie, iż część ich działki o nr [...] stanowi drogę powiatową, dowiedzieli się dopiero rok temu. Raz jeszcze zwrócili się zatem z prośbą "o przywrócenie im możliwości złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania i wykupienie szosy". W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie mogła zostać uwzględniona, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Podstawę prawną tych rozstrzygnięć stanowił przepis art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm., dalej jako "ustawa"). Zgodnie z art. 73 ust. 4 w związku z art. 74 ust. 1 i 2 tej ustawy, odszkodowanie za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Z powołanej regulacji wynika zatem, że przesłankami uzyskania odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną jest: 1) pozostawanie w dniu 31 grudnia 1998 r. nieruchomości nie stanowiącej własności Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, zajętej pod drogę publiczną, we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego; 2) złożenie wniosku o odszkodowanie przez byłego właściciela nieruchomości w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Zaakcentować w tym miejscu należy, że termin na złożenie wniosku o odszkodowanie określony powyżej w pkt 2, jest ustawowym terminem prawa materialnego. Jak słusznie zatem przyjęły organy w niniejszej sprawie, termin ten nie może zostać ani przywrócony, ani też przedłużony, bądź skrócony. Jednoznacznie potwierdza to zdanie drugie art. 73 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym, po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie wygasa. Wygaśnięcie tego rodzaju roszczenia nie jest przy tym uzależnione od ustalenia, kiedy i czy w ogóle została wydana decyzja Wojewody potwierdzająca przejście własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną na rzecz Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, gdyż decyzja ta ma charakter deklaratoryjny, a więc stwierdzający istniejący stan prawny, nie zaś prawokształtujący. Przejście własności nieruchomości pozostającej w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiącej ich własności a zajętej pod drogę publiczną, następowało z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa. Tym samym skutek przejścia prawa własności nieruchomości następował zatem niezależnie od tego, czy i kiedy decyzja potwierdzająca tę okoliczność została wydana (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 260/08, LEX nr 515991). W świetle powyższych rozważań należało uznać, że wydane w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji są zgodne z prawem. Analiza akt sprawy nie pozostawia żadnych wątpliwości, że wniosek M. i A. małż. O. o wypłatę odszkodowania za przejęcie na własność Powiatu Ł. zajętej pod drogę powiatową części nieruchomości (działki nr [...] o pow. 0,3376 ha), został złożony w dniu 13 lutego 2014 r., a zatem po upływie terminu, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy. Wystąpienie z takim wnioskiem po upływie przewidzianego na to prawem ustawowego terminu prawa materialnego, a więc w czasie, kiedy roszczenie o odszkodowanie za grunt przejęty pod drogę wygasło, czynił natomiast postępowanie w tej sprawie bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., co w pełni uzasadniało jego umorzenie. Zaznaczyć w tym miejscu dodatkowo należy, na co zasadnie zwrócił uwagę również Wojewoda, że powyższy kierunek wykładni art. 73 ust. 4 ustawy potwierdził Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 19 maja 2011 r., sygn. K 20/09, (OTK-A 2011/4/35) oraz we wcześniejszych wyrokach: z dnia 15 września 2009 r., sygn. P 33/07 oraz z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. SK 11/02 – uznał przepis art. 73 ust. 4 ustawy za zgodny z Konstytucją. W powołanym wyroku z dnia 15 września 2009 r. (sygn. P 33/07, Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie przesądził, że art. 73 ust. 4 ustawy w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Końcowo wymaga również wyjaśnienia okoliczność, że nie mógł mieć wpływu na treść zapadłych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć organów podnoszony przez skarżących argument, jakoby nabywając od Gminy C. działkę nr [...] (na podstawie zawartej w formie aktu notarialnego umowy sprzedaży z dnia 18 czerwca 1966 r., Rep. A Nr [...] załączonej do akt administracyjnych), z której następnie wydzielona została działka nr [...] zajęta pod drogę publiczną, nie mieli świadomości, iż w granicach tej działki przebiega droga powiatowa. Okoliczność ta mogłaby być jedynie przedmiotem rozważań przy ocenie skuteczności powyższej umowy sprzedaży, a w konsekwencji ewentualnego kwestionowania przejścia prawa własności na rzecz powiatu łęczyńskiego na mocy art. 73 ust. 1 ustawy, tej części działki, która stanowiła drogę. Zagadnienia tego rodzaju nie są jednakże rozstrzygane w trybie administracyjnym w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną. Stąd nawet w sytuacji zaistnienia takiego sporu (co w okolicznościach sprawy w ogóle nie miało miejsca), żądanie ustalenia i wypłaty na rzecz skarżących odszkodowania za tego rodzaju nieruchomość – tym bardziej należałoby uznać za bezprzedmiotowe. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.