II SA/Lu 443/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Beata Basak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło z urzędu nieważność pkt 2 decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Starszego Inspektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przyznania B. J.: 1. świadczenia wychowawczego na dziecko N. J., ur. [...]., na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; 2. świadczenia wychowawczego na dziecko G. J., ur. 31 marca 2016 r., na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne. Zaskarżona decyzja została wydana wskutek wzięcia pod uwagę sygnalizacji organu, ponieważ w dniu 5 kwietnia 2019 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wpłynęło pismo z dnia 15 marca 2019 r. Kierownika sekcji ds. świadczeń socjalnych Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., w którym wskazano na zasadność wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pkt 2 decyzji ostatecznej wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Starszego Inspektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia [...] r. (organ wadliwie wskazał datę wydania decyzji jako [...] r.) Nr [...], z uwagi na rażące naruszenie prawa, ponieważ przyznał świadczenie wychowawcze w sytuacji braku tytułu wykonawczego w zakresie ustalenia alimentów na rzecz dziecka G. J. od ojca dziecka, czy też dokumentacji potwierdzającej występowanie pozostałych okoliczności, o których mowa w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Uzasadniając zaskarżoną decyzję Kolegium wskazało, że organ rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] r. w pkt 2 organ przyznał B. J. świadczenie wychowawcze na dziecko G. J., ur. 31 marca 2016 r., na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ wyjaśnił, że w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, córka wnioskodawczyni G. J. nie miała zasądzonych alimentów od ojca - Ł. J. i nie zachodziła żadna z przesłanek wymienionych w art. 8 ust. 2 pkt 1-5 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, umożliwiająca przyznanie zasiłku rodzinnego pomimo braku zasądzenia alimentów od ojca dziecka. Kolegium stwierdziło, że w powyższym stanie rzeczy doszło do wydania decyzji z dnia [...] r. Nr [...], która w ustalonym stanie faktycznym i prawnym, obowiązującym w dacie orzekania przez organ, rażąco narusza prawo, tj. art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, co wypełnia dyspozycję przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. obligującego do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. W złożonej na powyższą decyzję skardze B. J. zaskarżonej decyzji zarzuciła: I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich niezbędnych kroków do rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego, odnośnie kwestii świadczenia wychowawczego przysługującego jej na córkę G. J.; 2. naruszenie art. 107 § 2 i 3 k.p.a. poprzez niepełne i niedostateczne uzasadnienie decyzji, z której nie wynika podstawa do stwierdzenia nieważności pkt. 2 decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Starszego Inspektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia [...] Nr [...]; 3. art. 7 k.p.a. poprzez zastosowanie przez Kolegium przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w ich brzmieniu z 2019 r., podczas gdy córka G. J. uzyskała świadczenie pod rządami przepisów opisywanej ustawy z 2017 r., którym to stanowiskiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło zasadę niedziałania prawa wstecz; II. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez błędne przyjęcie, jakoby brak tytułu wykonawczego w zakresie ustalenia alimentów na rzecz córki G. J. od jej ojca miał wykluczać możliwość przyznania świadczenia, w sytuacji gdy świadczenie zostało przyznane na rzecz córki w myśl przepisów ustawy obowiązujących w 2016 r., a nie przepisów obowiązujących obecnie, co oznacza, że świadczenie na rzecz G. J. było należnie pobrane. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca wskazała, że uszło uwadze Kolegium, że świadczenie wychowawcze na córkę G. J. zostało jej przyznane pod rządami ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w brzmieniu przepisów opisywanej ustawy z 2017 r., w której to wersji ustawy nie było jakichkolwiek zapisów odnośnie konieczności istnienia zasądzonych alimentów od ojca dziecka - Ł. J.. Skarżąca wskazała, że art. 8 ust. 2 ustawy powołany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił obecnie obowiązującą treść przepisu, a nie przepisy, które obowiązywały w dniu wydania decyzji z dnia [...] r. Skarżąca cytując art. 30 ust. 1 i 2 ww. ustawy stwierdziła, że żadna z okoliczności nie miała miejsca. Uzyskała świadczenie wychowawcze na obie córki pod rządami ustawy w jej brzmieniu z 2017 r. i jest przekonana, że to świadczenie było całkowicie należne. Wskazała na swoją trudną sytuację finansową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.-dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie narusza prawa. W rozpoznawanej sprawie Kolegium, decyzją z dnia [...] r., stwierdziło z urzędu nieważność pkt 2 decyzji z dnia [...] r., o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko G. J.. Podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia Kolegium, stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (obecnie: t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407, dalej jako: "u.p.w.d."). Celem tej regulacji jest udzielenie przez Państwo rodzicom (opiekunom) dzieci pomocy w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Należy zauważyć, że z dniem 1 lipca 2019 r. przepisy u.p.w.d. uległy istotnym zmianom wprowadzonym ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), polegającym m.in. na rezygnacji z wymogu spełnienia kryterium dochodowego w przypadku przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Jednak do postępowania w niniejszej sprawie, a więc na dzień wydania decyzji, tj. [...] zastosowanie mają przepisy ustawy nie w kształcie pierwotnie nadanym, który obowiązywał do dnia 1 sierpnia 2017 r., ale w nowym jego brzmieniu, kiedy to art. 8 został zmieniony przez art. 15 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r., poz. 1428), zmieniającej ustawę z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dniem 1 sierpnia 2017 r. Kwestią sporną jest to, czy art. 8 ust. 2 u.p.w.d., wprowadzony ustawą z dnia 7 lipca 2017 r., o zmianie niektórych innych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017 r., poz. 1428), miał zastosowanie w niniejszej sprawie. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, tj. na dzień [...] r., świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że: 1) drugie z rodziców dziecka nie żyje, 2) ojciec dziecka jest nieznany, 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, 4) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka, 5) dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach Przyznanie świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko nie jest uwarunkowane okolicznościami związanymi z dochodem rodziny. Jak zauważono w literaturze (Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz pod redakcją J. B., J. G.-P. i L. Z., LEX/el. 20190) wprowadzenie nowego brzmienie art. 8 u.p.p.w.d. zgodnie z art. 19 ustawy zmieniającej z 7 lipca 2017 r. w odniesieniu do ustalania prawa do świadczeń na okres rozpoczynający się od dnia 1 października 2017 r. uzasadnione było przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i P. Społecznej realizacją rekomendacji zawartych w "Przeglądzie systemu wsparcia rodzin" mających na celu likwidację nielicznych, aczkolwiek niepożądanych zjawisk, jak deklarowanie niezgodnie ze stanem faktycznym samotnego wychowywania dziecka. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (druk sejmowy z 7 czerwca 2017 r. nr 625), na podstawie którego dotychczasową treść art. 8 u.p.w.d. oznaczono jak ust. 1 i dodano ust. 2 (art. 15 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin Dz. U. z 2017 r. poz. 1428) wskazano, że: "w związku z napływającymi do MRPiPS sygnałami o pojawiających się przypadkach składania przez rodziców dziecka, którzy nie są małżeństwem, niezgodnych ze stanem faktycznym oświadczeń, że są osobami samotnie wychowującymi dziecko, przede wszystkim w celu wyłączenia drugiego z rodziców ze składu rodziny i jego dochodu, proponuje się wprowadzenie dla osoby deklarującej samotne wychowywanie dziecka wymogu ustalenia alimentów na rzecz dziecka od drugiego rodzica". Ustawodawca, chcąc w ramach zasady pomocniczości państwa położyć ciężar utrzymywania dziecka w pierwszej kolejności na rodziców, powiązał prawo do świadczenia wychowawczego z wyczerpaniem drogi sądowej o zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego rodzica i wykluczył tym samym nieformalne umowy o dobrowolnym płaceniu alimentów (Blicharz J. (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, 2019). Zmiany w treści art. 8 u.p.w.d. miały zatem zapobiec nadużyciom w zakresie pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Przepis art. 8 ust. 2 u.p.w.d. mający znaczenie przy wnioskach o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, które to świadczenie w dotychczasowym stanie prawnym sprzed wskazanej na wstępie nowelizacji uzależnione jest od dochodu w rodzinie - ma na celu likwidację niepożądanego dla budżetu państwa zjawiska polegającego na deklarowaniu niezgodnie ze stanem faktycznym samotnego wychowywania dziecka w celu wyłączenia drugiego rodzica ze składu rodziny i jego dochodu. Z akt sprawy wynika, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, skarżąca wskazała dwoje dzieci, na rzecz których wnioskowała o przyznanie świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 5 ust. 3 u.p.w.d. w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, wskazała, że wnosi o przyznanie przedmiotowego świadczenia na pierwsze i drugie dziecko. W związku z powyższym, stosownie do powołanego art. 5 ust. 3 u.p.w.d., w celu ustalenia jaki jest dochód rodziny w przeliczeniu na członka rodziny, była zobligowana do wykazania wszystkich dochodów jakie uzyskuje jej rodzina. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca jest w separacji z mężem i otrzymuje na dziecko N. J. alimenty od ojca dziecka - Ł. J., natomiast brak jest informacji o uzyskanych alimentach na drugie dziecko G. J., która urodziła się już po orzeczeniu separacji. W związku z powyższym organ stwierdzając nieważność zaskarżonej decyzji, zasadnie uznał, że przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci powinno być poprzedzone dokonaniem weryfikacji, czy skarżąca w czasie składania wniosku pobierała alimenty od ojca dziecka G. J.. W orzecznictwie podnosi się, że przyznanie świadczenia wychowawczego na "kolejne dziecko" nie jest niczym uwarunkowane, albowiem a contrario, zgodnie z art. 5 ust. 3 omawianej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Gdyby przyjąć inaczej, to osoba samotnie wychowująca dziecko byłaby dyskryminowana, ponieważ w pełnej rodzinie przyznanie świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko w rodzinie nie jest obwarowane żadnymi warunkami (tak stanowisko sądownictwa administracyjnego w sprawach o sygn. akt I SA/Wa 601/18, opubl. LEX nr 2556974 i IV SA/Gl 840/18, opubl. LEX nr 2589810). Sąd orzekający w rozpatrywanej sprawie w pełni podziela powyższe stanowisko, jednak w okolicznościach niniejszej sprawy, w celu zweryfikowania, czy przyznane świadczenie wychowawcze przysługiwało również na pierwsze dziecko konieczne było rzeczywiste ustalenia dochodu, a to nie jest możliwie bez uzyskania dokumentów dotyczących ustalenia na rzecz dziecka świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd. Jak się bowiem okazuje, materiał zgromadzony w aktach sprawy nie był do tego wystarczający. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.