II SA/Lu 444/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 29 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r., znak: [...], w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] października 2016 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., znak: [...], po rozpoznaniu odwołania A. C. (dalej także: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. z dnia [...] października 2016 r., Nr [...], ustalającą nienależne pobranie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyznanych decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., znak: [...], dla osoby uprawnionej - K. C. (dalej także: córka skarżącej), ur. [...] kwietnia 2012 r., za okres od dnia [...] sierpnia 2014 r. do dnia [...] września 2014 r. w wysokości [...] zł oraz orzekającą o zwrocie wskazanych wyżej świadczeń nienależnie pobranych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji w dniu [...] września 2016 r. pozyskał informację, że na rzecz córki skarżącej wyegzekwowano od G. P. (dalej także: dłużnik alimentacyjny) z tytułu alimentów w dniu [...] stycznia 2015 r. sumę [...] zł. Ponadto organ pozyskał informację, że dłużnik alimentacyjny dokonał bezpośrednich wpłat z tytułu alimentów do rąk skarżącej w następujący sposób: w dniu [...] kwietnia 2015 r. w wysokości [...] zł, w dniu [...] czerwca 2015 r. w wysokości [...] zł i w dniu [...] września 2015 r. w wysokości [...] zł, co potwierdza załączone do akt sprawy zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia [...] września 2016 r., znak: Kmp [...]. Mając na uwadze powyższe, zasadnie – zdaniem Kolegium – ustalono wysokość nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz nakazano skarżącej ich zwrot. W skardze do Sądu na powyższą decyzję organu odwoławczego skarżąca, wniosła o jej uchylenie. Skarżąca podkreśliła, że powołany w treści decyzji art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489; dalej także: ustawa) dotyczy kolejności potrąceń dokonywanych przez organ prowadzący postępowanie egzekucyjne z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego. Skarżąca wskazała, że ani ona, ani jej córka nie jest "organem prowadzącym postępowanie egzekucyjne", a zatem przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Podkreśliła, że "nigdy nie brała podwójnych alimentów", zaś o wszystkich wpłatach uzyskanych bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego informowała niezwłocznie komornika. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa. Sąd uwzględnił skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, które to przyczyny miał obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369; dalej: p.p.s.a.). Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozstrzyganej sprawie wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym złożyło Kolegium, zaś skarżąca w wskazanym wyżej terminie czternastodniowym nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że co do zasady nieuzasadnione są zarzuty skarżącej dotyczące braku podstawy prawnej do nakazania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wbrew twierdzeniom skarżącej, w decyzjach organów obu instancji prawidłowo powołano materialnoprawną podstawę wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie świadczeń nienależnych. Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego jest w szczególności takie świadczenie, które wypłacono, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 tej ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W takim przypadku osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 23 ust. 1 ustawy). Wymaga natomiast podkreślenia, że w sprawie niniejszej organy administracji obu instancji, z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej: k.p.a.), zaś organ odwoławczy również z naruszeniem art. 136 k.p.a., nie ustaliły należycie stanu faktycznego. Tym samym, co najmniej przedwczesne było w tej sprawie wydanie decyzji ustalającej pobranie przez skarżącą nienależnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i nakazanie jej zwrotu tych świadczeń. Zdaniem Sądu, organy nie wyjaśniły, w stopniu dostatecznym do rozstrzygnięcia sprawy, tego, czy skarżącej wypłacono alimenty – z pominięciem kolejności zaspokajania należności z tego tytułu, określonej w art. 28 ustawy, a jeżeli tak – to w jakiej wysokości wypłacono jej te należności. Należy mieć na uwadze, że w toku postępowania odwoławczego skarżąca wskazała wyraźnie, do czego nie odniosło się w jakikolwiek sposób Kolegium w uzasadnieniu swej decyzji, że wypłacone jej sumy pieniężne nie stanowiły należności alimentacyjnych, lecz "inne należności wynikające z wyroków sądu powszechnego" (zob. k. 41-46 akt adm. II inst.). Obowiązkiem Kolegium było wyjaśnić tę kwestię jednoznacznie, zwłaszcza że w świetle powołanego art. 2 pkt 7 lit. d ustawy jedynie należności z tytułu alimentów (zaległych lub bieżących) mają wpływ na stwierdzenie pobrania nienależnego świadczenia z funduszu alimentacyjnego i w konsekwencji na powstanie obowiązku zwrotu tego świadczenia. Zauważyć należy, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...] [...], wydany po rozpoznaniu sprawy z powództwa córki skarżącej, reprezentowanej przez skarżącą jako przedstawicielkę ustawową, przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu o ustalenie ojcostwa i roszczenia z tym związane. Wyrokiem tym Sąd Rejonowy orzekł nie tylko o zasądzeniu od dłużnika alimentacyjnego na rzecz córki skarżącej tytułem alimentów sumę po [...] złotych miesięcznie, płatne do rąk skarżącej, lecz również zasądził od dłużnika alimentacyjnego na rzecz skarżącej: [...] złotych z tytułu zwrotu kosztów wyprawki (pkt V sentencji) oraz [...] złotych z tytułu kosztów trzymiesięcznego utrzymania w okresie ciąży i porodu (pkt VI sentencji). Oczywiste jest zatem, że wyrokiem tym orzeczono również o obowiązku uiszczenia na rzecz skarżącej przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń pieniężnych nie mających charakteru świadczeń alimentacyjnych, w łącznej wysokości [...] złotych. Istotne jest przy tym, jak wynika z notatki służbowej, sporządzonej przez pracownika organu pierwszej instancji, że w dniu [...] lipca 2014 r. od wyroku opisanego złożono apelację, w związku z czym wyrok ten jest nieprawomocny (zob. k. 14 akt adm. I inst.). Niekwestionowane jest zatem, że wspomniany wyrok był wykonalny wówczas wyłącznie w części orzekającej wypłatę przez dłużnika alimentów na rzecz córki skarżącej (zob. k. 12v akt adm. I inst.). Mając na uwadze treść zarzutów skarżącej, która wskazywała, że nie pobrała "podwójnych alimentów", zaś wypłacone jej sumy pieniężne przez dłużnika alimentacyjnego stanowiły "inne należności wynikające z wyroków sądu powszechnego", obowiązkiem organów administracji było niebudzące wątpliwości wyjaśnienie tej kwestii, w szczególności ustalenie, czy omawiany wyrok stał się prawomocny w części orzekającej obowiązek uiszczenia przez dłużnika alimentacyjnego na rzecz skarżącej: [...] złotych z tytułu zwrotu kosztów wyprawki oraz [...] złotych z tytułu kosztów trzymiesięcznego utrzymania w okresie ciąży i porodu. Gdyby bowiem okazało się, że wypłacone skarżącej sumy pieniężne w wysokości: [...] zł (w dniu [...] kwietnia 2015 r.), [...] zł (w dniu [...] czerwca 2015 r.) oraz [...] zł (w dniu [...] września 2015 r.), zostały uiszczone z tytułu wskazanych wyżej roszczeń uwzględnionych w punkcie V i VI sentencji opisanego wyroku Sądu Rejonowego, niewątpliwie nie dawałoby to podstaw do wydania w niniejszej sprawie decyzji ustalającej pobranie przez skarżącą nienależnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i nakazanie jej zwrotu tych świadczeń, na podstawie art. 23 ust. 1, 6 i 7 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy. Wskazać trzeba również, że organy nie oceniły należycie treści zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia [...] września 2016 r., znak: Kmp [...] (k. 32 akt adm. I inst.). Pismo to zawiera bowiem błędy rachunkowe oraz nieścisłości, które uniemożliwiają uznanie go za wiarygodny dokument stwierdzający wysokość świadczeń alimentacyjnych wypłaconych bezpośrednio do rąk skarżącej, z pominięciem kolejności określonej w art. 28 ust. 1 ustawy. Po pierwsze, zawarte w końcowej części tego pisma zestawienie kwot wyegzekwowanych na rzecz córki skarżącej zaczyna się od liczby porządkowej ("l.p.") 2, a następne pozycje tego wyliczenia to: 3, 4 i 5, co może prowadzić do wniosku, że jest ono niepełne. Po drugie, błędnie została w tym zestawieniu zsumowana 1 kolumna należności ("przychód"). Po trzecie, pismo komornika z dnia [...] października 2016 r. wskazuje na konieczność skorygowania powyższego zaświadczenia w części odnoszącej się do sumy [...] złotych wypłaconej dnia "26 stycznia 2016 r.", podczas gdy w omawianym zaświadczeniu jest mowa o sumie [...] złotych wypłaconej w dniu "26 stycznia 2015 r.", a więc w innej dacie (k. 46 akt adm. I inst.). Ponadto zauważyć trzeba, że z treści zaświadczenia Komornika Sądowego z dnia [...] września 2016 r. nie wynika, że wypłacone skarżącej przez dłużnika sumy pieniężne w wysokości: [...] zł (w dniu [...] kwietnia 2015 r.), [...] zł (w dniu [...] czerwca 2015 r.) oraz [...] zł (w dniu [...] września 2015 r.), zostały uiszczone z tytułu alimentów, a jedynie Komornik stwierdził, że były to "wpłaty bezpośrednie", nie precyzując z jakiego tytułu zostały one dokonane. Bez wnikliwego wyjaśnienia tej kwestii nie można było przyjąć, jak uczyniły to organy, że sumy te zostały wypłacone skarżącej z tytułu alimentów. Niezależnie od tego wskazać należy, że gdyby uznać za prawidłowe (pomimo wskazanych wyżej nieścisłości) pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia [...] października 2016 r., to nie budziłoby wątpliwości, że brak było podstaw do zobowiązywania skarżącej do zwrotu wskazanej w tym piśmie należności w wysokości [...] zł. Dał zresztą temu wyraz organ pierwszej instancji, choć wadliwie nie uchylając w tym zakresie – w trybie autokontroli – decyzji własnej, gdy w piśmie przekazującym odwołanie skarżącej stwierdził: "W trakcie trwania postępowania dotyczącego nienależnie pobranych świadczeń wpłynęło pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia [...] października 2016 r. Nr Kmp [...] wyjaśniające, że kwota wyegzekwowana w dniu [...] stycznia 2015 r. w wysokości [...] zł została przekazana do Sądu Rejonowego w K. celem pokrycia wyasygnowanej kwoty, a nie na rzecz wierzyciela - K. C. tak jak to zostało wskazane w piśmie Komornika z dnia [...] września 2016 roku. Wobec powyższego kwota nienależnie pobranych świadczeń powinna być pomniejszona o kwotę [...]zł". ( k. 54v akt adm. II inst.). Trzeba przy tym stwierdzić, że organ drugiej instancji powielił dosłownie, w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, powyższe stwierdzenie w całości, a pomimo tego nie wydał decyzji reformatoryjnej, lecz utrzymał w całości decyzję organu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., uwzględnią przedstawiona wyżej ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania.