II SA/Lu 448/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń I. oddala skargę; II. przyznaje [...] J. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania D. S. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], o odmowie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L., przyznano odwołującemu się świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką Z. S., urodzoną [...] stycznia 1938 r., w wysokości [...] zł miesięcznie na od dnia [...] lutego 2012 r. Wobec uzyskania informacji o zgonie osoby wymagającej opieki w dniu [...] marca 2013 r. (odpis skrócony aktu zgonu z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...]), organ pierwszej instancji decyzją ostateczną z dnia [...] marca 2013 r. uchylił od dnia [...] marca 2013 r. wspomnianą decyzję z dnia [...] lutego 2012 r. przyznającą stronie świadczenie pielęgnacyjne. Następnie decyzją ostateczną z dnia [...] kwietnia 2013 r. organ ten uznał świadczenie pielęgnacyjne wypłacone odwołującemu się w okresie od [...] marca 2013 r. do [...] marca 2013 r. w wysokości [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane. W dniu [...] lipca 2013 r. organ pierwszej instancji wydał decyzję orzekającą o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja ta stanie się ostateczna. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2013 r. odwołujący się zwrócił się o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia w wysokości [...] zł, podnosząc, że jest w trudnej sytuacji materialnej, co potwierdzają załączone przez niego dokumenty wykazujące miesięczne koszty utrzymania i oświadczenie o wysokości miesięcznego dochodu. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. uchyliło powyższą decyzję z dnia [...] lipca 2013 r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, wskazując na konieczność wnikliwego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], odmówił stronie umorzenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych, ustalonych wspomnianą decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., w łącznej wysokości [...] zł. Organ stwierdził, że w wyniku dokonania oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, nie dopatrzył się szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji życiowej odwołującego się, które przemawiałyby za uwzględnieniem jego wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Oceniając złożone od tej decyzji odwołanie D. S. Kolegium stwierdziło, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie wyjaśniające wykazało, że odwołujący się jest osobą stosunkowo młodą, która pomimo lekkiego stopnia niepełnosprawności jest osobą czynną zawodowo. Jakkolwiek odwołujący się utrzymuje się obecnie ze wsparcia ze środków publicznych, to nie można wykluczyć, że w przyszłości uzyska zatrudnienie, które pozwoli mu na spłatę nienależnie pobranego świadczenia, zwłaszcza że jego wysokość nie jest znaczna. Wbrew zarzutom odwołania, organ pierwszej instancji uwzględnił stan zdrowia strony, zaś kwalifikacje zawodowe i umiejętności odwołującego się nie prowadzą do wniosku, że nie będzie on mógł w przyszłości podjąć zatrudnienia. Skargę do Sądu na decyzję Kolegium złożył D. S., wnosząc o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych bądź ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżący podkreślił, że pomimo nieustających i aktywnych starań w celu podjęcia pracy, nie jest w stanie znaleźć zatrudnienia, co utrudnia jego stan zdrowia. Zdaniem skarżącego organy administracji ograniczyły się do literalnej wykładni art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomijając przy wykładni tego przepisu wartości chronione konstytucyjnie. Organy nie dokonały również należytej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów potwierdzających, że skarżący nie osiąga żadnych dochodów. Okoliczność ta stanowiła zaś, w ocenie strony, wystarczającą przesłankę do umorzenia wspomnianych należności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą umorzenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości [...] zł. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.; dalej: "ustawa"). Zgodnie z tym przepisem, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Powyższy przepis odwołuje się do konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, z brzmienia tego unormowania jednoznacznie wynika, iż organ "może", a nie musi umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń. To zaś oznacza uznaniowy charakter decyzji, a wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zależy wyłącznie od woli organu właściwego nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy. Sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. W ocenie Sądu wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ administracji poczynił zatem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Przede wszystkim należy podkreślić, że instytucja umorzenia wspomnianych należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji życiowej osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Stan taki powinien być bowiem efektem czynników obiektywnych, na które strona nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń rodzinnych. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Organy administracji prawidłowo ustaliły stan majątkowy i osobisty skarżącego, a wywiedzione przez te organy wnioski zasługują na akceptację. Sam skarżący nie powołał żadnych nowych okoliczności, które miałyby wpływ na wynik sprawy, a nie zostały uwzględnione przez organy. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że skarżący, urodzony [...] listopada 1964 r., jest niepełnosprawny w stopniu lekkim i w chwili obecnej nie posiada stałego dochodu. Wbrew jednak jego twierdzeniom stwierdzona u niego niepełnosprawność nie eliminuje go spośród osób, które mogą podjąć zatrudnienie. Nie budzi wątpliwości Sądu, że znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] września 2013 r. nie prowadzi do takiego wniosku. Wynika bowiem z niego wyraźnie, że nie jest on osobą niezdolną do pracy zawodowej. Nie można zatem przyjąć, że obecna sytuacja skarżącego będzie mieć charakter stały i w przyszłości nie ulegnie ona zmianie. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący nie może wykonywać każdego rodzaju pracy, to nie stanowi to okoliczności uzasadniającej uwzględnienie jego wniosku. W tych warunkach zasadnie organy uznały, iż sytuacja dochodowa skarżącego, jakkolwiek jest trudna, nie uzasadnia umorzenia ciążącej na nim należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia w wysokości [...] zł. Niewątpliwie nie jest to znaczna suma pieniężna, której uiszczenie, przy podjęciu odpowiednich wysiłków w celu podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w zakładzie pracy chronionej, przekraczałoby przeciętne możliwości, nawet w stosunku do osoby niepełnosprawnej w stopniu lekkim. Dodatkowo należy wskazać, że w świetle art. 30 ust. 2 ustawy, ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ będąc związany tym wnioskiem nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy, to jest odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia należności na raty. Strona, jeśli uzna to za właściwe uprawniona jest zatem do złożenia kolejnych wniosków o zastosowanie tego typu ulg. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, organy należycie zbadały i oceniły sytuację materialną i osobistą skarżącego, a wyprowadzone przez nie wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia opisanej należności. Sąd nie dopatrzył się naruszenia w niniejszej sprawie wartości chronionych Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, które to naruszenia dawałyby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), skargę oddalił. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zawarte w pkt III sentencji wyroku, znajduje uzasadnienie w art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).