II SA/Lu 454/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków Z. B. i A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. B. i A. B. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenie postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a 1. przyznać Z. B. i A. B. prawo pomocy poprzez zwolnienie ich od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem zawartym w skardze A. i Z. małżonkowie B. zwrócili się o zwolnienie ich od kosztów sądowych, wskazując, że nie są w stanie ich ponieść. Ze złożonych na urzędowych formularzach wnioskach zaznaczyli, że razem z trójką uczących się dzieci mieszkają w domu o pow. [...] m2, a źródłem utrzymania całej rodziny jest dochód z prowadzonego przez nich gospodarstwa rolnego o pow. 4,53 ha fiz. (5,50 ha przelicz.) oraz zasiłki rodzinne otrzymywane na dzieci w kwocie [...] miesięcznie. Nie posiadają przy tym żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Niemniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, że w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku w drodze przyznania prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiegają się w rozpoznawanej sprawie skarżący może natomiast zostać przyznane stronie, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe do złożonego wniosku, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony skarżącej jest na tyle ciężka, iż wymaga zwolnienia całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Niemniej jednak w jego ocenie wniosek strony zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej ponad kwotę 50 złotych. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokość wpisu od skargi wynosi 100 zł - zgodnie z treścią § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżących opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w zestawieniu z sytuacją finansową skarżącej oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd, a także to, że skarżący mają obowiązek poniesienia kosztów sądowych każdorazowo w kwocie przekraczającej 100 zł w drugiej prowadzonej równolegle sprawie sygn. akt II SA/Lu 410/15 (postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 lipca 2015 r.) zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę 50 zł z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania obydwu tych spraw, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla wnioskodawców byłoby wyłącznie uiszczenie wskazanych kosztów w ich pełnej wysokości. Przedstawiona przez nich sytuacja rodzinna, dochodowa i majątkowa nie pozwala jednak na zwolnienie ich z kosztów w większym zakresie. Sytuacja ta nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Jak już zaznaczono instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Pogląd taki wielokrotnie prezentował Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11; LEX nr 1104128). W ocenie referendarza skarżących nie można jednak zaliczyć do tego typu osób. Wskazać bowiem należy, że posiadają oni stałe źródło dochodów z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego o pow. 4,53 ha fiz. (5,50 ha przelicz.). Otrzymują również pomoc państwa w postaci zasiłków rodzinnych na dzieci w kwocie [...] zł. Rodzina ma również zapewnione warunki mieszkaniowe i nie wykazuje trudności w regulowaniu niezbędnych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego. Uwzględniając powyższe należało uznać, że dochody strony mimo, iż nie wysokie są w stanie zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść również ciężar części kosztów postępowania sądowego, który zgodnie z niniejszym rozstrzygnięciem obecnie ogranicza się do uiszczenia kwoty 50 zł tytułem wpisu sądowego. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia przy tym ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną wnioskodawców, zabezpieczając gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a dodatkowo chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualną, zbędną roszczeniowością strony. Nie powoduje też przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Konkludując, zwolnienie strony skarżącej od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 50 złotych stanowi dla niej aktualnie wystarczającą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jej prawa i nie zamknie jej przy tym drogi do rozpoznania złożonych przez nią wniosków. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.