II SA/Lu 457/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Witold Falczyński po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy; w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić przyznania P. Ł. prawa pomocy. P. Ł. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten złożył na urzędowym formularzu, do którego dołączył dokumenty potwierdzające jego sytuacje majątkową. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2011r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania P. Ł. prawa pomocy w żądanym zakresie. Referendarz podniósł, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej ppsa). Porównując wielkość kosztów sądowych w toczącym się postępowaniu do sytuacji majątkowej i finansowej strony skarżącej, referendarz uznał, że strona nie wykazała istnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego P. Ł. wniósł sprzeciw, podnosząc, że spełnia wymogi określone w art. 246 § 1 pkt ppsa. Zdaniem wnioskodawcy brak jest podstaw, aby różnicować wydatki ze względu na ich przeznaczenie – prywatne/służbowe, albowiem bez względu na ich rodzaj wpływają one na sytuacje finansową skarżącego. Poza tym skarżący wskazał, że nie została zasadnie przeprowadzona ocena wynagrodzenia brutto, ponieważ – jego zdaniem – podstawowe znaczenie ma posiadana przez niego ilość środków finansowych pozostających w realnej dyspozycji. Podniósł także, że referendarz sądowy nie uwzględnił faktu, że skarżący posiada zadłużenie, które w istotny sposób wpływa na jego możliwości płatnicze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpatrywanej sprawie skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Nadmienić należy, iż oceniając zasadność wniosku należy wziąć pod uwagę z jednej strony wysokość obciążeń finansowych związanych z danym postępowaniem, a z drugiej realnie istniejące możliwości finansowe strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem procesową gwarancję ochrony praw strony i choć z uwagi na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa, powinna być stosowana rozważnie. Prawo pomocy jest instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o bardzo niskich lub zerowych dochodach, w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest bowiem odpłatność postępowania sądowego w zakresie udziału danej osoby w tym postępowaniu. Wyjściem naprzeciw trudnościom majątkowym pokrycia kosztów sądowych jest instytucja prawa pomocy. Przez nią ustawodawca zezwala na odstąpienie od ogólnej zasady odpłatności postępowania związanego z działaniem strony, co jednak wymaga szczególnie wnikliwej oceny składanych wniosków i uzasadnień w nich zawartych. Przyznane zwolnienie jest finansowane ze środków publicznych co oznacza, że składa się na nie całe społeczeństwo. Z oświadczenia skarżącego (wniosek PPF) oraz dołączonych przez niego do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą posiada mieszkanie o powierzchni 21m². Ponadto jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,78ha (majątek odrębny), a żona działki o powierzchni 0,12ha (majątek odrębny). Skarżący wskazał, że nie posiada oszczędności i przedmiotów wartościowych. Na dochód rodziny składa się: wynagrodzenie za pracę żony – 3.200 zł brutto, dochód skarżącego z tytułu prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej (kancelaria adwokacka) - 3.000 zł oraz dochód z najmu mieszkania - 1.300 zł. Łącznie 7.500 zł brutto/ 4.900zł netto – w przeliczeniu na osobę 3.750 zł brutto/ 2.450 zł netto. Poza tym skarżący wskazał stałe miesięczne wydatki: czynsz za mieszkanie – 1000 zł, opłata za garaż – 80zł, czynsz za lokal biurowy – 715 zł, internet – 130zł, składka korporacyjna – 215 zł, składka ZUS – 360 zł, ubezpieczenie OC – 19,16 zł (rocznie 350zł), telefon – 300 zł, koszt księgowości – 150zł, wyżywienie – 600zł, opłata za aplikację żony 383,33 zł (4.600 zł rocznie). Łączny koszt – jak wskazał skarżący – obowiązkowych wydatków wynosi ok. 3.500zł. P. Ł. podniósł również, że jest zadłużony w Banku PKO na kwotę 2.700zł i w banku Millenium na ok. 2.500zł. Ponadto z zeznania podatkowego PIT - 36 za 2010 r. wynika, że skarżący w 2010 r. osiągnął przychód w kwocie 44.587,45 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 15.099,13 zł, a dochód 29.448,32 zł. Natomiast z rozliczenia finansowego za rok 2011 (za miesiące od stycznia do kwietnia 2011 r.), z prowadzonej przez skarżącego działalności (kancelaria adwokacka) wynika, że w tym okresie uzyskał przychód w wysokości 12.166,03 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 6.966,79 zł, a dochód 5.199,24 zł. P. Ł. nie wykazał i tym samym nie przekonał Sądu, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Powyższy wymóg zatem, w przypadku sprzeciwu strony skarżącej, nie został spełniony. Mając na uwadze sytuację finansową wykazaną we wniosku i w dokumentach dołączonych, stwierdzić należy, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego jest stabilna i nie można zaliczyć go do osób ubogich. Osiągany przez skarżącego i jego żonę stały, comiesięczny dochód oraz jego stan majątkowy, przy uwzględnieniu wydatków postępowania, pozwalają na poniesienie przez niego na tym etapie sprawy pełnych kosztów postępowania sądowego. Odnosząc się do ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków, należy zaznaczyć, że nie wszystkie z nich można zaliczyć do wydatków koniecznych, czyli takich, których ponoszenie uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (jak np. czynsz za lokal biurowy w kwocie 715,00 zł, czy też koszty księgowości w kwocie 150,00 zł). Są to bowiem koszty związane bezpośrednio z prowadzoną przez skarżącego, w formie kancelarii adwokackiej, działalnością gospodarczą. Poza tym odnosząc się do kwestii posiadania zobowiązań z tytułu zaciągniętej pożyczki, należy wskazać, że w orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, iż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienia: WSA w Olsztynie z dnia 22 lipca 2011r., sygn. akt I SO/Ol 3/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach, NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: II GZ 56/05, nie publ.). Ochronie poprzez przyznanie prawa pomocy podlegają bowiem wyłącznie wydatki o charakterze koniecznym, czyli wydatki niezbędne do zakupu żywności, lekarstw, środków czystości oraz wydatki z związane z utrzymaniem domu – np. czynsz, energia elektryczna, gaz. Zdaniem Sądu zdolność do ich ponoszenia nie zostanie nadwyrężona w jakimkolwiek stopniu na skutek odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Sytuacja majątkowa skarżącego nie jest na tyle ciężka i wyjątkowa, aby istniała konieczność znoszenia ustawowego przymusu uiszczenia kosztów. Z tych powodów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji postanowienia.