II SA/Lu 459/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz ( sprawozdawca ), Asesor WSA Jerzy Drwal, Protokolant Referent – stażysta Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. B. kwotę 100 ( sto ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA / Lu 459 / 05 UZASADNIENIE Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku M. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia kwietnia 2005r. ponownie już utrzymał w mocy decyzję własną z dnia czerwca 2003r. o odmowie przyznania M. B. uprawnień kombatanckich, wywodzonych z racji pobytu jej matki w obozie w Z. w okresie listopad-grudzień1942r., gdy zainteresowana urodziła się w dacie15 sierpnia 1943r., a nadto z tytułu pobytu strony wraz z matką na robotach przymusowych w Niemczech, gdzie zainteresowana się urodziła. W uzasadnieniu powziętego rozstrzygnięcia organ administracji przedstawił stanowisko, iż bezsporny pobyt ciężarnej matki M. B. w obozie w Z. we wskazywanym okresie czasu, nie ma wpływu dla przyznania uprawnień kombatanckich samej wnioskodawczyni, jako dziecku wówczas nienarodzonemu, skoro sama strona nie prowadziła żadnej działalności, wymienionej w art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz nie podlegała represjom, o których stanowi art. 4 ostatnio przywołanej ustawy. Rozstrzygające znaczenie organ przypisał stwierdzeniu, że co do zasady, w świetle obecnych uregulowań prawnych, dziecko nienarodzone nie jest podmiotem praw i obowiązków, jeśli przepisy w sposób szczególny tej materii nie regulują odmiennie, gdy w treści rozważanej ustawy takiej szczególnej a odmiennej regulacji ustawodawca nie zawarł. Dla poparcia ferowanej argumentacji, organ administracji odniósł się do orzecznictwa sądowego i sądowoadministracyjnego w tej materii. Także wskazywana okoliczność pobytu zainteresowanej wraz z matką na robotach przymusowych w Niemczech, w ocenie organu administracji, nie jest uznawana przez ustawodawcę za represję w rozumieniu art. 4 ust 1 i ust. 2 rozważanej ustawy. Tytułem proceduralnej podstawy prawnej organ przywołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Na powyższe rozstrzygnięcie administracyjne skargę złożyła M. B., wnosząc o jego uchylenie z zasądzeniem na jej rzecz kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Prezentowała stanowisko, że przy uznaniu przez organ rozstrzygający za bezsporną okoliczność pobytu ciężarnej matki skarżącej w obozie w Z., we wskazywanym przezeń okresie, wydanie ponownej decyzji, odmawiającej przyznania jej samej uprawnień kombatanckich, nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, bowiem wbrew bezwzględnie wiążącej ocenie prawnej i wskazaniom co dalszego postępowania, zawartym w uprzednio powziętym w sprawie wyroku sądowoadministracyjnym. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wnosił o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko wraz z jego faktyczną i prawną argumentacją, wyrażone w zaskarżonej decyzji. Nie podzielał też zarzutu skargi, by kwestionowana w sprawie decyzja miała być podjęta z naruszeniem mocy wiążącej uprzednio powziętego wyroku sądowoadministracyjnego, nakładającego obowiązek dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych i ich normatywnej subsumcji. Pełnomocnik uczestniczącego w sprawie Stowarzyszenia [...] przyłączył się do stanowiska skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kognicji sądowoadministracyjnej została poddana kontrola działalności organów administracji publicznej w aspekcie legalności, gdy niniejszym badana decyzja, objęta skargą, tego rozstrzygającego wymogu nie realizuje. Rozważania prawne dla jurydycznie prawidłowej wykładni ustawowego pojęcia osoby represjonowanej, należy rozpocząć od stwierdzenia, iż wbrew stanowisku organu rozstrzygającego, pogląd prawny Sądu Najwyższego, wyrażony między innymi w wyroku z dnia 29 maja 1996r. w sprawie III ARN 96/95 (OSNP 1996/24/366) w pełni zachował aktualność na gruncie porządku prawnego obowiązującego już w dacie podejmowania kontrolowanej niniejszym decyzji, jako dacie wiążącej dla jurydycznej oceny, w kontekście zasady stanowionej dyspozycją art. 15 k.p.a. o dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zatem pojęcie osoby podlegającej represjom na gruncie art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a to w związku z art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, dodatkowo zważywszy odpowiednie stosowanie unormowań cywilnoprawnych, w szczególności art. 4461 k.c., w pełni należy odnieść także do dziecka poczętego, jeżeli urodziło się żywe. Hipoteza art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego posługuje się pojęciem osoby, jako podmiotu podlegającego represjom tam wymienionym w kolejnych punktach, nie przewidując cezury w postaci momentu urodzenia także w kontekście uzyskania przymiotu zdolności prawnej, gdy z kolei przepis art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, stanowi realizację konstytucyjnej zasady ochrony prawa do życia, w tym również w fazie prenatalnej, w granicach określonych w ustawie. Przytoczone unormowania, w kontekście dyrektyw wykładni systemowej należy wykładać, jako ustawowe przyznanie statusu osoby represjonowanej dziecku poczętemu a nienarodzonemu. Wbrew wywodom przedstawionym ze strony organu rozstrzygającego, zmiana art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, wprowadzona mocą ustawy nowelizującej z dnia 30 sierpnia 1996r., poczynając od 4 stycznia 1997r., nie wykluczyła dziecka nienarodzonego z podmiotowego zakresu, określonego mianem osoby, wyznaczonego brzmieniem unormowania art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W dalszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż w istocie wskazana zmiana brzmienia art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, przeciwnie niż to wywodzi organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w sposób dalej idący od uprzedniego brzmienia określa granice prawnej ochrony, odnosząc ją do życia w fazie prenatalnej, rezygnując z posługiwania się pojęciem istoty ludzkiej, budzącym kontrowersje przy próbach naukowego definiowania jej momentu początkowego, w kontekście wiedzy medycznej o rozstrzygającym znaczeniu dla wykładni obowiązujących instytucji prawnych. We wskazanym w toku powyższych rozważań wyroku Sądu Najwyższego, uzasadnienie zawiera nadal aktualne wywody dla przesądzenia jurydycznego charakteru uprawnień kombatanckich, kwalifikując je jako specyficzną kategorię społecznego odszkodowania, jakkolwiek odrębną od odszkodowań stanowionych regulacjami prawa pracy, prawa cywilnego, a podlegającą zaliczeniu do instytucji szeroko rozumianego prawa socjalnego, dla wykładni i stosowania których, przy braku szczególnych unormowań, należy uznać zasadnym posiłkowe sięgania do uregulowań z innych dziedzin prawa w sposób odpowiedni, gdy zważyć dyrektywy wykładni systemowej. Najbardziej adekwatnym, gdy oceniać jurydyczną istotę przedmiotu postępowania w kontekście pojęcia represji, będzie reżim cywilnoprawny stanowiony dla odpowiedzialności deliktowej. W tym stanie rzeczy, skreślenie art. 8 § 2 k.c. poczynając od 4 stycznia 1997r., nie pozbawia jurydycznej racji stanowiska, iż pojęcie osoby represjonowanej obejmuje dziecko poczęte a nienarodzone, zważywszy między innymi wprowadzenie właśnie ustawą z dnia 7 stycznia 1993r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży w art. 6, nowego unormowania, w postaci art. 4461 k.c., przyznającego dziecku z chwilą urodzenia materialnoprawną legitymację dla wystąpienia z roszczeniem z tytułu szkód doznanych przed urodzeniem, których przedmiotowym odpowiednikiem na gruncie unormowań ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest pojęcie represji, stanowione mocą hipotezy jej art. 4 ust. 1 w kolejnych punktach, gdy uprawnienia należne z tego tytułu podlegają jurydycznej kwalifikacji, jako forma społecznego odszkodowania, jak to wywiódł Sąd Najwyższy w przywołanym wyżej wyroku. W kontekście założenia racjonalności ustawodawcy, tworzącego obowiązujący porządek prawny, wypełniający jego systemowe ramy wyznaczone konstytucyjnie, brak jest jurydycznych podstaw do podzielenia stanowiska, a wynikającego z argumentacji organu przytoczonej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, by miało podlegać nierównemu traktowaniu dziecko nienarodzone z już urodzonym na gruncie reżimu prawnego stanowionego dla odpowiedzialności deliktowej i tego przewidzianego dla nabycia uprawnień z tytułu represji, o których w art. 4 ust. 1 w kolejnych punktach przywoływanej w sprawie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Odmienny pogląd należy ocenić jako nieuprawniony, wbrew konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa. W tym miejscu należy stwierdzić, iż przedstawiona u podstaw powziętego niniejszym wyroku sądowoadministracyjnego ocena prawna pozostaje w nurcie sądowego orzecznictwa, u którego jurydycznych źródeł wymaga wskazania orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1997r. w sprawie K 26/96 /OTK/1997/2/19/, uwzględniające stan prawny już po nowelizacji obowiązującej od 04 stycznia 1997r. zarówno kodeksu cywilnego, jak też przywoływanej ustawy z dnia 07 stycznia 1993r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży. Rozstrzygający jurydycznie ciężar został u jego podstaw przypisany konstytucyjnie stanowionej ochronie życia ludzkiego, w tym w fazie prenatalnej, której to ochrony prawnej nie może ograniczać zwykły ustawodawca, co czyniłoby, w sposób niedopuszczalny w obowiązującym porządku prawnym, normy konstytucyjne o charakterze warunkowych, gdy nadto nie można utożsamiać zdolności prawnej z art. 8 k.c. z podmiotowością prawną w całym systemie obowiązującego prawa, a do czego niezasadnie odwołuje się w swej argumentacji organ rozstrzygający. Konkludując, stanowisko organu rozstrzygającego w administracji, zawężające pojęcie osoby represjonowanej jedynie do dziecka już narodzonego o przymiocie zdolności prawnej, nie jest zgodne z obowiązującym prawem, jako poczynione przy błędnej wykładni art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, pominięciu systemowej pozycji ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w obowiązującym porządku prawnym, w szczególności w aspekcie jej aksjologicznych założeń, rozstrzygających dla wykładni zawartych w niej pojęć. W konsekwencji organ administracji, rozpatrując żądanie przyznania uprawnień kombatanckich w kontekście art. 4 ust. 1 przywoływanej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, powziął kontrolowaną decyzję z naruszeniem prawa materialnego wpływającym na wynik sprawy, co wyczerpuje hipotezę art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast nie znajduje prawnego uzasadnienia stanowisko skarżącej, gdy wywodzi podstawę do przyznania jej statusu kombatanta także z racji pobytu wraz z matką na przymusowych robotach w Niemczech. W pełni prawidłowo bowiem w tej materii organ administracji stwierdza, iż ta okoliczność nie wyczerpuje żadnej z podstaw ustawowo stanowionych dla przyznania żądanego statusu na gruncie przesłanek art. 1 do art. 4 rozważanej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Zatem ten zarzut skargi, wobec jego jurydycznej niezasadności, nie stanowił podstawy uchylenia kontrolowanej decyzji. W tym miejscu, dla pełnego odniesienia się do zarzutów skargi, wymaga jednoznacznego stwierdzenia proceduralna okoliczność, że wbrew stanowisku skarżącej, organ rozstrzygający w toku ponownie realizowanego procedowania administracyjnego, nie naruszył czy to oceny prawnej, czy wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w uprzednio powziętym wyroku sądowoadministracyjnym w tej sprawie, które tyczyły się jedynie kwestii prawidłowości prowadzenia postępowania wyjaśniającego w kontekście jego zupełności i wnikliwości, a nie przesądzały zagadnień materialnoprawnych. Z tych względów na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji, gdy obowiązek zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego od organu na rzecz skarżącej znajduje podstawę prawną w art. 200 ostatnio przywołanej ustawy.