II SA/Lu 460/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Leszczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent stażysta Joanna Stadnik, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 września 2008 r. sprawy ze skargi G. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...[ r. nr [...] Decyzją z dnia [...], nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy, Zastępca Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania G. U. świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej na syna Ł. U. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podkreślił, iż zgodnie z art. 2 pkt 5 lit. a) ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) osobą uprawnioną do zaliczki jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli jest ona wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Wskazano także, iż stosownie do art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Organ ustalił, iż G. U. jest mężatką. W związku z tym w ocenie organu nie można uznać wnioskodawczyni za osobę samotnie wychowującą dziecko. Od powyższej decyzji odwołała się G. U. Wnioskodawczyni podkreśliła, że w jej ocenie alimenty zasądzone przez sąd powinny być jej wypłacone, ponieważ spełnia wszystkie wymogi, a fakt, że pozostaje w związku małżeńskim nie ma w jej ocenie tutaj znaczenia. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podzielono jego stanowisko, iż odwołująca się nie spełnia ustawowej definicji osoby samotnie wychowującej dziecko, gdyż pozostaje w związku z małżeńskim. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie G. U. wskazała, że art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych zastąpił poprzednio obowiązujący art. 3 pkt 17, który został uznany za niezgodny z Konstytucją (wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2006 r. - sygn. akt K 16/04). Skarżąca wskazała także, iż treść obu powyższych przepisów jest identyczna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 27 marca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zawiesił postępowanie do czasu zakończenia postępowania wszczętego przed Trybunałem Konstytucyjnym z wniosku WSA w Bydgoszczy i uzyskania odpowiedzi na pytanie tego Sądu o zgodność z Konstytucją RP przepisów art. 2 ust.5 lit. a i art. 7 ust.1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany w dniu 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 18/06) został ogłoszony w Dzienniku Ustaw w dniu 7 lipca 2008 r. (Nr 119 poz. 770). Następnie, wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r. postanowieniem WSA w Lublinie z dnia 4 lipca 2008 r. postępowanie w niniejszej sprawie zostało podjęte. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w art. 1 § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§2). W myśl zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną. Sąd administracyjny kontrolując zaskarżoną decyzję w takim zakresie może ją wzruszyć m.in., gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy p.p.s.a. Taka sytuacja zachodzi w rozpatrywanej sprawie. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Uchylenie aktu następuje w wypadku stwierdzenia jednej z przesłanek wznowienia określonych w ustawie. Do przesłanek tych należy, zgodnie z art. 145a § 1 k.p.a. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność z określoną normą konstytucyjną przepisu, na podstawie którego została wydana decyzja. W sytuacji, gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony po dacie wydania ostatecznej decyzji (jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie) zachodzą podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego. Skarga w niniejszej sprawie jest w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku zasadna, bowiem zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów prawa materialnego sprzecznych z Konstytucją RP, a więc z takim naruszeniem prawa, które stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie podstawą prawną odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej dla dziecka skarżącej był art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a o świadczeniach rodzinnych i ustalenie, że uprawniony Ł. U. nie jest wychowywany przez osobę samotną, gdyż skarżąca pozostaje w związku małżeńskim. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06 (Dz. U. Nr 119, poz. 770) art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo do zaliczki alimentacyjnej osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim oraz osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP Na skutek wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego odpadła powyższa podstawa prawna odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej skarżącej, oparta na art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz na ustaleniu, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim. Konstytucyjna reguła wyrażona w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wskazuje, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Trybunał Konstytucyjny niejednokrotnie stwierdzał, iż art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wskazuje na wyraźną wolę ustrojodawcy, aby sprawa prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją była rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi. W tej sytuacji zachodzi podstawa wznowienia postępowania administracyjnego wymieniona w art. 145a § 1 k.p.a., w którym stanowi się, że można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Niewątpliwie rozpatrywana sprawa została ostatecznie rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją RP i powinna, jak zauważa się wyżej, zostać rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi, w nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie tego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie powołanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego. Prawo do wznowienia postępowania w wypadku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności prawnej podstawy prawomocnego orzeczenia sądowego jest bowiem jednym z aspektów konstytucyjnego prawa do sądu (por. wyrok TK z dnia 2 marca 2004 r., SK 53/03 , Lex nr 107944 oraz wyrok TK z dnia 9 czerwca 2003 r., SK 5/03 Lex nr 80193). Skoro zatem stwierdzono naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, to stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Skoro zaś to samo naruszenie prawa jest udziałem decyzji organów obu instancji, to na mocy art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchyleniu podlega także decyzja organu pierwszej instancji. Wobec powyższego organ administracji winien ponownie rozpoznać sprawę, uwzględniając stan prawny będący następstwem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i skupić się na ustaleniu, czy skarżąca spełnia pozostałe ustawowe przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, z uwzględnieniem wymogów postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji niniejszego wyroku.