II SA/Lu 461/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2009 r. sprawy ze skargi D. M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta; II. przyznaje [...] M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania D. M. G. od decyzji z dnia [...] maja 2009 r. wydanej z upoważnienia Burmistrza O. L. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w O. L., w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że skarżący nie przekracza kryterium dochodowego (477 zł), gdyż uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 362,24 zł. Nie ma tu zatem zastosowania art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto, w dniu 27 stycznia 2009 r. pracownik socjalny skierował do strony pismo zawierające pytania jakiego rodzaju świadczenia oczekuje i jakich potrzeb dotyczy wniosek. Skarżący przesłał do organu pismo, jednak nie udzielił odpowiedzi na zadane pytania. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia wskazując jako podstawę prawną art. 8 ust. 1 oraz art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślił, że brak jest podstaw do przyznania specjalnego zasiłku celowego, a także fakt , iż mimo stosownego wezwania skarżący nie udzielił odpowiedzi jakiego świadczenia oczekuje. Kolegium przyjęło zatem, że w sprawie niniejszej ma zastosowanie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudniania, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną , mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, skarżący nie współpracował z pracownikiem socjalnym w niniejszej sprawie. Nie można bowiem żądać ustalenia przedmiotu świadczenia i celu na jaki miałby być przyznany specjalny zasiłek celowy od pracownika socjalnego, nie dostarczając mu odpowiednich wiadomości i nie udzielając wyjaśnień na zadane przez pracownika socjalnego pytania. Skarżący wiedział bowiem, z poprzedniego orzeczenia Kolegium, że pismo skierowane przez pracownika socjalnego ma na celu zastosowanie się do wskazówek udzielonych w celu prawidłowego rozpatrzenia sprawy. Strona w trakcie postępowania, w tym piśmie z dnia 10 lutego 2009 r. wykazuje ochotę jedynie do korespondencji z pracownikiem socjalnym, podkreślając, że powodem tego jest brak prawidłowo przeprowadzonych wywiadów środowiskowych. Mimo, że pracownik socjalny zwrócił się do skarżącego na piśmie o określenie, o jakie świadczenie strona się ubiega, to na podstawie otrzymanej odpowiedzi nie mógł ustalić tej okoliczności. Brak było bowiem w udzielonej odpowiedzi na pismo wyczerpującej i precyzyjnej odpowiedzi, która umożliwiłaby ustalenie żądanego przez stronę świadczenia i celu, na jaki to świadczenie miałoby być przeznaczone. Niewątpliwe jest, że ustalenie celu na jaki miałby być przyznany stosowny zasiłek celowy, umożliwia jego weryfikację i ustalenie wysokości świadczenia, a także umożliwia dokonanie dalszych ustaleń mających na celu prawidłowe rozpatrzenie sprawy. Powyższe zachowanie strony nosi cechy braku współpracy z pracownikiem socjalnym i w świetle art. 11 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy jest podstawą do odmowy przyznania świadczenia. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego D. M. G. wnosi o uchylenie tej decyzji "w związku z naruszeniem prawa niematerialnego i materialnego przez błędną wykładnię" . W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania. Z akt postępowania administracyjnego wynika, iż w dniu 1 września 2008 r. skarżący złożył wniosek, w którym domagał się przyznania mu różnego rodzaju świadczeń, w tym specjalnego zasiłku celowego. W związku z tym, że D. M. G. nie sprecyzował na jakie potrzeby chciałby uzyskać pomoc w formie zasiłków, organ pierwszej instancji wezwał go do wskazania tych potrzeb. Skarżący przesłał do organu pismo, jednakże nie udzielił odpowiedzi na zadane pytania. W tej sytuacji organ pierwszej instancji odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego, wskazując, że w tej sprawie nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, bowiem skarżący nie przekracza kryterium dochodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 8 ust. 1, art. 41 pkt 1 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, podkreślając, że skarżący w niniejszej sprawie nie współdziałał z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, co stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia. Natomiast stosownie do przepisu art. 136 i 138 kpa, przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Należy podkreślić, iż zmiana podstawy materialnoprawnej rozstrzyganej sprawy administracyjnej prowadzi do zmiany przedmiotowej tożsamości sprawy, a to oznacza naruszenie zasady dwuinstancyjności rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo .H. Beck, Warszawa 2009, s. 487-488). O ile zatem Kolegium stwierdziło, iż podstawę materialnoprawną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia powinien stanowić przepis art. 11 ust. 2 ustawy, a nie powołane przez organ pierwszej instancji przepisy art. 8 ust. 1 i art. 41 pkt 1 ustawy, to organ ten powinien wydać decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchylającą decyzję organu pierwszej instancji w całości i odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia w oparciu o wskazany przez siebie przepis. Utrzymanie w mocy, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w sytuacji, gdy Kolegium wskazało inną niż organ pierwszej instancji podstawę prawną odmowy przyznania świadczenia, stanowi istotne naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, wyrażonej w art. 15 i art. 138 kpa. Z tego powodu konieczne jest uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).. Odnosząc się do zarzutu skarżącego zawartego w piśmie procesowym z dnia 9 listopada 2009 r., a dotyczącego naruszenia przez organy art. 10 i 81 kpa, stwierdzić należy, że jest on bezzasadny. Organ odwoławczy umożliwił skarżącemu zapoznanie się z aktami (k.19 akt administracyjnych). Skarżący nie wykazał natomiast w żaden sposób, by został pobawiony możliwości udowodnienia swoich twierdzeń, czy też możliwości złożenia wyjaśnień i by uchybienie tym przepisom mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W szczególności nie wykazał on, że nie zawiadomienie go przed wydaniem decyzji przez organ i instancji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło mu dokonanie konkretnej czynności procesowej, na przykład złożenia dokumentów czy wskazania nowych dowodów. Dla oceny prawidłowości decyzji organów obu instancji, nie mają również znaczenia orzeczenia sądowe powołane przez skarżącego, które zapadły w sprawach rozpoznawanych na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawach szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz.U. Nr 155, poz. 1109) oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), gdyż przepisy te nie były stosowane przez organy administracji w niniejszej sprawie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy administracji będą miały na względzie wszystkie przedstawione wyżej uwagi natomiast sporządzając uzasadnienie decyzji odniosą się do zarzutów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania. Dlatego też, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu uzasadnia art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, po. 1348 ze zm.).