II SA/Lu 461/21

WyrokWSA w Lublinie2021-10-07

Skład orzekający: Joanna Cylc-Malec, Grzegorz Grymuza, Marcin Małek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane od miesiąca złożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, mimo zbiegu z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego i złożenia oświadczenia o rezygnacji z tego zasiłku?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje od miesiąca złożenia kompletnego wniosku, nawet jeśli w tym czasie osoba uprawniona pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, pod warunkiem złożenia oświadczenia o rezygnacji z tego zasiłku. Organ błędnie przyznał świadczenie dopiero od miesiąca uchylenia decyzji o zasiłku, co narusza art. 24 ust. 2 oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Stan faktyczny
P. S. złożył wniosek o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, której niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz na fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Kolegium uchyliło decyzję organu i przyznało świadczenie od momentu rezygnacji ze zasiłku, nie uwzględniając jednak oświadczenia skarżącego o rezygnacji z zasiłku złożonego wraz z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżący wniósł skargę do WSA w Lublinie, kwestionując datę przyznania świadczenia.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku i zasądził od Kolegium na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2021 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania P. S. świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...] r. do [...] r.; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz P. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta Z. decyzją z [...] r., wydaną na postawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. dalej: u.ś.r.), odmówił P. S. (dalej również jako: strona lub skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką A. S.. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że strona opiekuje się niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, która to niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia. Zatem - zdaniem organu - w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. mimo, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Jednocześnie organ dodał, że nie można było przyznać wnioskowanego świadczenia gdyż strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co - w ocenie organu - wyczerpuje przesłankę negatywną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Z decyzją tą nie zgodził się skarżący, który wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W jego treści zarzucił organowi naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez pominięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który orzeczeniem tym uznał ww. przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy wnioskodawca dokonał w oparciu o art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyboru świadczenia pielęgnacyjnego z jednoczesnym zrzeczeniem się prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium) decyzją z [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką na czas nieokreślony od 1 kwietnia [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ odwoławczy przychylił się do stanowiska strony, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest wadliwe w zakresie, w jakim wskazuje na czas postania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Podniósł bowiem, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., w sprawie K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W dalszej części Kolegium podniosło, że na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji istniała w sprawie negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji z [...] r. przyznającej stronie specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy [...], co czyni zarzut naruszenia art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. niezasadnym. Jednocześnie w związku z tym, iż decyzją z 9 [...] r. Prezydent Miasta Z., w wyniku uwzględnienia oświadczenia strony z [...] r. o rezygnacji z przyznanego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, uchylił decyzje z [...] r. - od dnia 1 [...] r. - tym samym ustała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., co umożliwiło procedowanie w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, od [...] r. Kolegium na dzień wydawania decyzji nie stwierdziło istnienia przesłanek uzasadniających odmowę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba wymagająca opieki – matka strony, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność sprawowania opieki i jej zakres wynika z ustaleń zawartych w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego. Skarżący w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, nie podejmuje zatrudnienia. W tej sytuacji Kolegium przyznało świadczenie pielęgnacyjne począwszy od [...] r., tj. od miesiąca zaprzestania pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego. W związku z tym, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane zostało na stałe, Kolegium uwzględniając brzmienie art. 24 ust. ust. 4 u.ś.r., orzekło o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący, który w ustawowym terminie wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Pełnomocnik skarżącego zaskarżył decyzję Kolegium w części, w jakiej organ nie przyznał wnioskowanego świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku do [...] r. Jego zdaniem działanie organu narusza art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez niezastosowanie dyspozycji tego przepisu, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez nieuwzględnienie zawartej tam normy prawnej, co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącego nastąpił zbieg prawa do świadczenie pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, co implikujący prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń. W tym zakresie podkreślił, że skarżący już we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia, czym dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. Zatem zgodnie z dyspozycja art. 24 ust. 2 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne powinno mu zostać przyznane od miesiąca w którym złożył wniosek. W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu przedmiotowego świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że w związku z wnioskiem skarżącego i wobec braku sprzeciwu organu, sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.". Poza brakiem udziału stron w tym trybie, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do zaskarżonych aktów lub czynności (art. 135 p.p.s.a.). W przypadku kontroli decyzji administracyjnych to sąd na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., zobligowany jest do uwzględnienia skargi w przypadku stwierdzenia: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż Kolegium prawidłowo nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji, co do przyjętej przez ten organ odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia. Argumentacja Prezydenta Miasta Z., który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przy tym wskazać, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje zatem niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Stanowisko Kolegium jest w tym zakresie w pełni prawidłowe. Jednocześnie prawidłowo Kolegium uznało, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą przesłanki do wydania decyzji reformatoryjnej, tj. do uchylenia wadliwej decyzji organu pierwszej instancji i rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty, poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O ile data końcowa, do której przyznano świadczenie, jest bezsporna, wynika bowiem z okresu, na jaki ustalono stopień niepełnosprawności matki skarżącego (art. 24 ust. 4 u.ś.r.), o tyle kluczowym elementem sporu jest data początkowa okresu, od którego Kolegium przyznało przedmiotowe świadczenie. W rozpoznawanej sprawie bezspornie pojawił się problem zbiegu świadczeń, wynikający z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. W świetle tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna (...). Dopełnieniem tej regulacji jest art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Problem zbiegu świadczeń w rozpoznawanej sprawie, wynikający z faktu, że w dacie rozstrzygania sprawy przez organ pierwszej instancji w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja przyznająca skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawna matka (decyzja z [...] r.), Kolegium rozwiązało w ten sposób, że pismem z [...] r. (k. 17 akt admin. Kolegium) wezwało skarżącego do złożenia "jednoznacznego wniosku o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy". W odpowiedzi skarżący złożył pismo zawierające oświadczenie o rezygnacji z przyznanego mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (pismo k. 19 akt admin. Kolegium). Jednocześnie skarżący złożył decyzję Prezydenta Miasta Z. z [...] r. o uchyleniu - od [...] r. - decyzji z [...] r. przyznającej stronie specjalny zasiłek opiekuńczy. W tej sytuacji Kolegium przyznało świadczenie pielęgnacyjne dopiero od dnia [...] r., tj. od miesiąca zaprzestania pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ocenie sądu w tym zakresie rozstrzygnięcie Kolegium jest całkowicie błędne, pozostaje bowiem w sprzeczności z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Podkreślenia bowiem wymaga, że skarżący złożył prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] r., zatem ma prawo do świadczenia (przy założeniu spełnienia pozostałych przesłanek) od dnia [...] r., a nie - jak przyjęło Kolegium - od dnia [...] r. Kolegium słusznie zwróciło uwagę na problem zbiegu świadczeń w rozpoznawanej sprawie, ale błędnie go rozwiązało. Główny zarzut dotyczy tego, że Kolegium zupełnie nie dostrzegło, iż skarżący już we wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia wniósł o uchylenie decyzji przyznającej mu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W aktach sprawy znajduje się również jego pismo z [...] r., w którym powołując się na art. 27 ust. 5 u.ś.r. oświadczył, iż z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dlatego też w tym kontekście należy podnieść w ślad za najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2852/20), że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Przepis ten umożliwia uprawnionemu dokonanie wyboru przysługującego mu świadczenia. Wobec powyższego należy uznać, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz od treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia. Kolegium natomiast zupełnie nie odnotowało faktu, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący zawarł w sposób bardzo wyraźny oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i nie wyciągnęło z tego faktu właściwych konsekwencji. Mianowicie pkt 2 wniosku brzmi następująco: "w przypadku wydania decyzji przyznającej w/w świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania wnoszę o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego". Stanowisko to uzupełnił złożonym oświadczeniem o treści "oświadczam, iż na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem przyznania mi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuję z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego". W ocenie sądu powyższe oświadczenia, interpretowane w okolicznościach sprawy, nie pozostawiają jakichkolwiek wątpliwości co do tego, że skarżący dokonał wyboru świadczenia pielęgnacyjnego oraz wyraził wolę rezygnacji z otrzymywanego dotychczas specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie ma przy tym znaczenia, że jedno z tych oświadczeń zawarte jest we wniosku podpisanym przez pełnomocnika. Jest oczywiste, że oświadczenia pełnomocnika wywołują w tym zakresie pełne skutki prawne dla jego mocodawcy. Ponadto nie jest żadną przeszkodą we właściwej interpretacji woli skarżącego warunkowy charakter tych oświadczeń. Wypada przypomnieć okoliczność wielokrotnie wskazywaną w analogicznych sprawach, że sądy administracyjne krytycznie oceniają wymagania organów, aby beneficjenci najpierw wnosili o uchylenie decyzji o przyznaniu np. specjalnego zasiłku opiekuńczego, a dopiero po wydaniu decyzji w tym przedmiocie wnosili o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie mając przecież pewności czy zostanie ono przyznane. Organy nie mogą wymagać od opiekunów osób niepełnosprawnych, aby w niepewnej sytuacji co do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wobec braku decyzji w tym przedmiocie), rezygnowali z pobierania przyznanego zasiłku, stanowiącego jedyne źródło dochodu (por. przykładowo wyrok WSA w Łodzi z 17 stycznia 2019 r., II SA/Łd 974/18; wyrok WSA w Krakowie z 27 czerwca 2019 r., III SA/Kr 403/19 oraz powoływane tam orzecznictwo). W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że zawarte w podobnych oświadczeniach sformułowania iż skarżąca (skarżący) "zrezygnuje" z zasiłku nie oznacza, że nie dokonała jeszcze wyboru, które spośród przysługujących jej świadczeń wybiera. Tym samym, zdaniem sądu, sposób sformułowania przez skarżącego oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz wyborze w to miejsce świadczenia pielęgnacyjnego był jak najbardziej prawidłowy. Skarżący wyraził wystarczająco jednoznaczne oświadczenie dające organom możliwość rozwiązania problemu zbiegu świadczeń dużo wcześniej, a nie dopiero na etapie postępowania przed organem odwoławczym. Problem ten należało rozwiązać doprowadzając do uchylenia decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego, już w miesiącu złożenia wniosku, bez konieczności wzywania skarżącego do złożenia kolejnego oświadczenia o rezygnacji z dotychczas otrzymywanego zasiłku. W konsekwencji wadliwe jest stanowisko Kolegium, że przedmiotowe świadczenie mogło zostać przyznane dopiero od daty uchylenia decyzji o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. [...] r. Tym samym - zdaniem sądu - zgodzić należy się ze stroną, że wnioskowane świadczenie powinno zostać przyznane od początku miesiąca, w którym złożony został wniosek inicjujący postępowanie w sprawie. Skoro bowiem skarżący dokonał już w dniu złożenia wniosku ([...] r.) wyboru świadczenia, to z uwagi na treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie mógł zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek. Jak trafnie argumentował NSA w wyroku o sygn. akt I OSK 2508/20, w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie art. 24 ust. 2 u.ś.r., w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Bez wpływu na przytoczoną wykładnię przepisów pozostaje fakt, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych, tj. kreujących określone uprawnienie, a nie tylko je potwierdzających. Zauważyć bowiem należy, że decyzje konstytutywne mają co do zasady moc na przyszłość, co nie wyklucza, że mogą one również mieć moc wsteczną. Każdy akt stosowania prawa odnosi się bowiem do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Można więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Oznacza to, że decyzja, mocą której skrócono okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r, może również zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. - od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jak natomiast wskazano, w kontrolowanej sprawie Kolegium nie uwzględniło oświadczenia strony o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę wyłącznie fakt zaprzestania pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego od [...] r. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo strony do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie. Podkreślić trzeba, że w państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, zwłaszcza gdy tak jak w niniejszej sprawie strona dokonała wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie korzystniejsze. W konsekwencji powyższego uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 ustawy, przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, a więc w rozważanym przypadku od [...] r. Sąd uznał również, że organ naruszył art. 24 ust. 2 u.ś.r., z którego jednoznacznie wynika, iż decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma data złożenia kompletnego wniosku. Natomiast - jak już wcześniej powiedziano - żaden z przepisów ustawy nie przewiduje wyjątków od zasady wynikającej z tego przepisu. Skoro kompletny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został w przedmiotowej sprawie złożony [...] r., to organ winien - mając na uwadze treść przepisu art. 24 ust. 2 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. - rozważyć przyznanie wnioskowanego świadczenia od początku tego miesiąca. Z tych wszystkich przyczyn, wobec stwierdzonego naruszenia przez Kolegium przepisów prawa materialnego, sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką na okres od [...] r. do [...] r., o czym rzeczono w pkt I sentencji. Natomiast orzeczenie o kosztach, zawarte w pkt II, uzasadnia art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej w kwocie [...]zł, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Rozstrzygnięcie Sądu skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy przez Kolegium w uchylonej części zgodnie z oceną prawną przedstawioną w powyższych wywodach. W szczególności Kolegium, doprowadzi do zmiany decyzji z [...] r. w ten sposób, aby uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy nastąpiło od samego początku okresu na jaki została wydana, a ponadto doprowadzi do uchylenia decyzji z [...] r. przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy [...] w zakresie miesiąca [...] r., tj. miesiąca w którym złożono wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o rezygnacji z dotychczas pobieranego zasiłku, a następnie rozstrzygnie sprawę w zakresie spornego okresu. Ponadto organ uwzględni konieczność dokonanie stosownych rozliczeń, uwzględniających fakt, że skarżący pobrał już specjalny zasiłek opiekuńczy za okres obejmujący okres czasu, na który ma być przyznane świadczenie pielęgnacyjne (od [...] r. do [...] r.). W tym zakresie weźmie po uwagę, że treść analizowanych wyżej przepisów u.ś.r. nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy, możliwe jest bowiem rozliczenie świadczeń przyznanych za ten okres, z których jedno zostało już wypłacone, poprzez ich zrekompensowanie i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień do wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotą wypłaconego zasiłku (por. wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18). Mając powyższe na uwadze, sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło