II SA/Lu 467/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...]., nr [...] Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania Z. S. od decyzji wydanej w dniu [...] stycznia 2018 r. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w T. , działającego z upoważnienia Wójta Gminy T., odmawiającej przyznania Z. S. zasiłku celowego na pokrycie części lub całości kosztów leczenia, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...] stycznia 2018 r. Z. S. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia. Do wniosku dołączone zostało skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne z dnia [...] grudnia 2017 r. wystawione przez lekarza ortopedę -traumatologa. Jak wynika z akt sprawy, Z. S. jest osobą niepełnosprawną. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. zaliczony został umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z powodu schorzeń narządu ruchu. Orzeczenie wydane zostało do dnia [...] grudnia 2019 r. Podczas przeprowadzonego w dniu [...] stycznia 2018 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w domu jednorodzinnym stanowiącym własność jego dziadka. Mieszkanie ogrzewane jest piecem. W domu brak jest dostępu do energii elektrycznej. W miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku Z. S. uzyskał dochód z tytułu zasiłku stałego w wysokości [...] zł. Do stałych wydatków należą opłaty za wodę [...] zł, baterie [...] zł oraz leki [...] zł. W dniu [...] stycznia 2018 r., dokumentując wydatki poniesione w związku z zabiegami fizjoterapeutycznymi, wnioskodawca złożył rachunek nr [...] z dnia [...] stycznia 2018r. wystawiony przez Centrum Zdrowia i Rehabilitacji "[...]" Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w T. na kwotę [...]zł, stanowiącą koszt wymienionych zabiegów. Należność zapłacona została gotówką. Wskazując na treść przepisów art. 2, art. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że wnioskodawca spełnia wymagane ustawowo kryterium dochodowe, co uprawnia go do ubiegania się o przyznanie zasiłku celowego. Kolegium zwróciło jednak uwagę, że w świetle art. 39 ustawy o pomocy społecznej fakt spełnienia kryterium dochodowego nie zobowiązuje do przyznania wnioskowanego świadczenia. Kolegium podkreśliło, że pomoc finansowa nie może być przeznaczona na refundację poniesionych już wydatków. Środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą bowiem być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości, nie może zaspokoić. Chodzi tu zatem o potrzeby niezrealizowane. Skoro potrzeba została już zaspokojona, to należy przyjąć, że strona we własnym zakresie, własnym staraniem mogła to uczynić. Dodatkowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że poza pomocą w formie zasiłku stałego przyznanego decyzją z [...] stycznia 2017 r. w wysokości [...] zł, na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2017 r. przyznano wnioskodawcy świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w kwocie [...]zł, decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. przyznano zasiłek celowy w kwocie [...]zł na zakup opału, decyzją z dnia [...] października 2017 r. – pomoc pieniężną na zakup posiłku lub żywności w kwocie [...]zł, decyzją nr [...] – zasiłek celowy w kwocie [...]zł na częściowe pokrycie kosztów leków, decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. – świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w kwocie [...]zł. W konsekwencji, w ocenie Kolegium, nie można zarzucić organowi pierwszej instancji bezczynności i bierności w rozwiązywaniu problemów strony w zaspakajaniu potrzeb. Z. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2018 r., kwestionując prawidłowość decyzji odmawiającej przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że jako osoba niepełnosprawna, mająca trudne warunki bytowe i przede wszystkim ze względu na pogarszający się stan zdrowia, nie posiadał środków pieniężnych. W związku z tym w dniu [...] stycznia 2018 r., a nie w dniu [...] stycznia 2018 r., jak wskazano w zaskarżonej decyzji, zwrócił się o pomoc do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w T. . Z uwagi na brak reakcji ze strony Ośrodka skarżący pożyczył potrzebne pieniądze, a dług oddał dopiero w dniu [...] stycznia 2018 r. ze środków z zasiłku stałego. Skarżący podkreślił, że nie złożył wniosku o pomoc po zakończeniu leczenia ani po poniesieniu jego kosztów, gdyż wniosek został złożony w dniu [...] stycznia 2018 r. W ocenie skarżącego niezrozumiała jest opieszałość w rozpatrzeniu wniosku, jak również decyzje organów obu instancji. Ponadto skarżący wskazał, że obecnie jego problemy zdrowotne pogorszyły się, skarżący z powodu braku środków nie skorzystał z kolejnego skierowania na leczenie wystawionego w lutym 2018 r. przez innego lekarza ortopedę - traumatologa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr z 2016 r., poz. 1066 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości wykładni i zastosowania norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie zaś z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] marca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r., wydaną z upoważnienia Wójta Gminy T. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w T. , którą organ pierwszej instancji odmówił przyznania Z. S. zasiłku celowego na pokrycie części lub całości kosztów leczenia. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm.). Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Pomoc ta ma zatem na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3), a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4). W myśl art. 7 ustawy o pomocy społecznej pomocy udziela się osobom i rodzinom między innymi z powodów wymienionych w punktach od 1 do 15 tego artykułu, w tym z powodu: ubóstwa (pkt 1) oraz niepełnosprawności (pkt 5). Pomoc może przybrać postać świadczenia pieniężnego lub niepieniężnego (art. 36 ustawy). Według art. 36 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej świadczeniami pieniężnymi z pomocy społecznej są: a) zasiłek stały, b) zasiłek okresowy, c) zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy, d) zasiłek i pożyczka na ekonomiczne usamodzielnienie, f) pomoc na usamodzielnienie oraz na kontynuowanie nauki, g) świadczenie pieniężne na utrzymanie i pokrycie wydatków związanych z nauką języka polskiego dla cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. W świetle art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 9 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zatem w świetle przytoczonego przepisu przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej co do zasady jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Pojęcie i sposób ustalenia dochodu określają przepisy art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Mając na względzie przytoczone unormowania oraz wyniki przeprowadzonego wywiadu środowiskowego należało uznać, że organy w niniejszej sprawie właściwie ustaliły wysokość dochodu skarżącego, a w konsekwencji prawidłowo stwierdziły, iż miesięczny dochód skarżącego uzyskiwany z tytułu zasiłku stałego w wysokości [...] zł nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, co oznacza, iż skarżący był uprawniony do ubiegania się o przyznanie zasiłku celowego. Przepis art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W myśl ust. 2 tego artykułu zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W świetle przywołanych ostatnio przepisów nie można odmówić trafności stwierdzeniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, iż spełnienie kryterium dochodowego nie jest wystarczające do przyznania zasiłku celowego. Przepis art. 39 stanowi bowiem wyraźnie wyłącznie o możliwości przyznania zasiłku celowego, między innymi na pokrycie części lub całości kosztów leczenia. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organy w niniejszej sprawie nie uwzględniły jednak przy jej rozstrzyganiu wszystkich istotnych okoliczności tej sprawy, do czego były zobowiązane w świetle zasad wynikających z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. U podstaw decyzji organów obu instancji odmawiających przyznania zasiłku celowego na pokrycie całości lub części kosztów leczenia legło stanowisko, zgodnie z którym pomoc finansowa w postaci zasiłku celowego nie może być przyznana na refundację wydatków już poniesionych, gdyż zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości, nie może zaspokoić. Wymaga jednak podkreślenia, że skarżący w niniejszej sprawie złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia jeszcze przed ich poniesieniem i zrealizowaniem potrzeby, na którą zasiłek miał być udzielony. Jak wynika z akt administracyjnych, wniosek został złożony w dniu [...] stycznia 2018 r., a nie jak błędnie podano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – w dniu [...] stycznia 2018 r. Do wniosku skarżący dołączył skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne wystawione w dniu [...] grudnia 2017 r. przez lekarza ortopedę - traumatologa Na skierowaniu w ramach rozpoznania wskazano "M51 – Inne choroby krążka międzykręgowego". Ponadto na skierowaniu widniała adnotacja "Cito!", co oznacza, iż zgodnie z zaleceniem lekarskim zabiegi miały być wykonane prędko, jak najszybciej, bez zbędnej zwłoki, tak szybko jak to tylko możliwe. Mimo to, w świetle treści dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, dopiero w dniu [...] stycznia 2018 r. przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego w odniesieniu do skarżącego. W dniu [...] stycznia 2018 r. skarżący przedstawił rachunek z Centrum Zdrowia i Rehabilitacji "[...]" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T. oraz paragon, potwierdzające dokonanie w dniu [...] stycznia 2018 r. zapłaty gotówką kwoty [...]zł za wykonanie zleconych zabiegów fizjoterapeutycznych. Organ pierwszej instancji dopiero w dniu [...] stycznia 2018 r. wydał decyzję, odmawiając skarżącemu przyznania zasiłku celowego z powołaniem się na realizację kosztów leczenia we własnym zakresie. Jak podnosi przy tym skarżący, środki na pokrycie kosztów leczenia zostały przez niego pożyczone, a spłata pożyczki nastąpiła ze środków uzyskanych w styczniu 2018 r. tytułem zasiłku stałego. Mając na względzie opisane okoliczności, nie można uznać, iż w przypadku skarżącego nie zachodziła konieczność pomocy w zaspokojeniu potrzeby, której dotyczył wniosek, z uwagi na możliwość zaspokojenia jej we własnym zakresie, skoro w celu zaspokojenia tej potrzeby skarżący zmuszony był zaciągnąć pożyczkę, spłacaną następnie ze środków uzyskiwanych z pomocy społecznej, a mianowicie z zasiłku stałego, stanowiącego jedyny dochód skarżącego. Ponownie podkreślić też należy, że w momencie składania wniosku o przyznanie zasiłku potrzeba była niezrealizowana, a jednocześnie w świetle przedstawionego wraz z wnioskiem skierowania na zabiegi fizjoterapeutyczne konieczne było ich niezwłoczne, jak najszybsze wykonanie. Z opisanych przyczyn, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy stanowisko wyrażone przez organy obu instancji nie zasługuje zatem na podzielenie. W sytuacji, która zaistniała w sprawie, polegającej na konieczności pilnego wykonania zabiegów rehabilitacyjnych, organ, który nie podjął niezwłocznie czynności w celu ustalenia czy istnieją przesłanki i możliwości przyznania świadczenia z pomocy społecznej na zaspokojenie tej potrzeby, nie mógł skutecznie powołać się na okoliczność pokrycia kosztów leczenia samodzielnie przez skarżącego, zwłaszcza, gdy jak wskazuje skarżący, środki na ten cel zostały pożyczone, a pożyczka zwrócona z przyznanego wcześniej, w związku z innymi stałymi potrzebami, zasiłku stałego. Z omówionych przyczyn i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, a także utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie kierował się przedstawionymi wyżej wskazaniami, jak również powinien ocenić, jakie są możliwości ośrodka w stosunku do liczby i potrzeb osób potrzebujących i po rozważeniu całokształtu okoliczności dokona rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.