II SA/Lu 469/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 grudnia 2015r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę. Decyzją z dnia 31 marca 2015 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza K. z dnia 23 stycznia 2015 r., znak: [...], odmawiającą przyznania A. L. (zwanej dalej: skarżącą) świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej w formie świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla jej syna K. L. (dalej: syn skarżącej). W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy podniósł, że odmawiając przyznania skarżącej żądanego przez nią świadczenia, organ pierwszej instancji wskazał na subsydiarność świadczeń udzielanych ze środków pozostających w dyspozycji organów pomocy społecznej. Wyjaśniając to stanowisko organ ten wyjaśnił, że skarżąca ma przyznane prawo do świadczeń rodzinnych, tj. zasiłku pielęgnacyjnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego – przyznanego z tytułu nie podejmowania zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad synem skarżącej, co ma ułatwić skarżącej należytą opiekę nad dzieckiem i współpracę z instytucjami mającymi na celu pomoc w zakresie usprawniania zaburzonych funkcji dziecka. Organ pierwszej instancji zwrócił w uzasadnieniu decyzji uwagę, że pomoc społeczna nie może zastępować systemu ochrony zdrowia czy systemu oświaty, a osoby wnioskujące o pomoc społeczną winny wykorzystać wszystkie możliwości i uprawnienia, jakie przysługują jej z innych systemów, które w pierwszej kolejności są zobowiązane do działań na rzecz osób potrzebujących. Zdaniem organu, jakkolwiek skarżąca precyzyjnie wskazała jakiego rodzaju usług oczekuje z określeniem wymiaru czasowego i ze wskazaniem miejsca zamieszkania jako miejsca świadczenia tychże usług, to w zebranej dokumentacji brak jest zaleceń, aby usługi były świadczone w miejscu zamieszkania i w takim zakresie pracy specjalistów, jak domaga się tego skarżąca, Nadto, jak podniósł organ pierwszej instancji, z zebranej w sprawie dokumentacji nie wynika, by zachodziły przeciwwskazania dla dowożenia dziecka na zajęcia poza miejsce zamieszkania. Utrzymując w mocy tę decyzję Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, podkreślając, że znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy zalecenia opinii specjalistycznej placówki psychologiczno-pegagogicznej dotyczącej syna skarżącej w ostatnim punkcie dotyczą pracy z dzieckiem na terenie domu, lecz zalecenie to odnosi się do współpracy z rodzicami w celu ukierunkowania rodziców na ich pracę z dzieckiem na terenie domu. Z treści zaleceń opinii wynika zatem, że twierdzenia skarżącej o najlepszych efektach rehabilitacji w miejscu zamieszkania nie mają odzwierciedlenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. W ocenie Kolegium, bardziej właściwym byłoby wydłużenie pobytu dziecka w przedszkolu integracyjnym, jeśli istnieje taka możliwość i zapewnienie tam dziecku dodatkowych zajęć rehabilitacyjnych ze specjalistami, tym bardziej, że według zaleceń tejże opinii sam pobyt dziecka wśród rówieśników jest formą terapii. W tym zakresie skarżąca winna rozważyć możliwości zapewnienia dziecku skorzystania z posiłku opartego o dietę, czy to w porozumieniu z przedszkolem, czy też jego dowiezienie w czasie trwania zajęć przedszkolnych (i ewentualne uczestniczenie w części zajęć ze specjalistami w celu zapoznania się z technikami specjalistycznej pracy z dzieckiem w celu ich wykorzystania w samodzielnej pracy w miejscu zamieszkania). W skardze na powyższą decyzję skarżąca zażądała jej uchylenia, z uwagi na naruszenie: - art. 107 § 3 K.p.a., - art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 50 ustawy o pomocy społecznej, - przepisów rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, - art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, - rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie zasad organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych. Zdaniem skarżącej, gdyby organy dokonały prawidłowej wykładni powołanych przepisów prawa krajowego, mając na uwadze art. 23 ust. 2 i 3 Konwencji o Prawach Dziecka, to wówczas uwzględniłyby jej wniosek o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych na rzecz jej syna w miejscu zamieszkania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym, jak wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Przyjmuje się więc powszechnie, że wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny nie ocenia natomiast decyzji pod kątem jej słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji stanowi art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm. – dalej jako u.p.s.). Zgodnie z tym przepisem osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych (ust. 1); usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2); usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3); specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4); ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (ust. 5); rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania (ust. 6); minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych i kwalifikacje osób świadczących te usługi oraz warunki i tryb ustalania i pobierania opłat za specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone osobom z zaburzeniami psychicznymi, jak również warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z tych opłat, ze względu na szczególne potrzeby osób korzystających z usług, uwzględniając sytuację materialną tych osób (ust. 7). Z brzmienia powołanego przepisu wynika, że usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą zostać przyznane osobie wymagającej pomocy innych osób ze względu na wiek, chorobę lub inną przyczynę. Co do zasady usługi te skierowane są do osób samotnych, ponieważ nie mogą one liczyć na pomoc najbliższych. Przyznanie takich usług osobie zamieszkującej z rodziną wymaga bowiem ponadto ustalenia, że rodzina osoby wymagającej pomocy innych osób, jak również niezamieszkujący z nią wspólnie małżonek, wstępni lub zstępni, nie mogą jej takiej pomocy zapewnić. Wynika z powyższego, że ustawodawca odwołuje się do zasady subsydiarności, uznając, że obowiązki opiekuńcze wynikające z więzi rodzinnych winny wyprzedzać pomoc w formie usług opiekuńczych ze strony organów pomocy społecznej. Podkreślenia zatem wymaga, że przyznanie żądanej przez skarżącą pomocy następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza jej sądowej kontroli, ale oznacza, iż kontrola ta sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, zarówno przepisów szczególnych, jak i zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Badaniu podlega zatem w szczególności to, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji spełniona została zawarta w art. 7 K.p.a. powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w przywołanym wyżej art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracyjnej wyłącznie pod względem legalności. Wskazać w tym miejscu należy, że na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 50 ust. 7 u.p.s. wydane zostało rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 roku w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. nr 189, poz. 1598 ze zm. – dalej jako rozporządzenie s.u.o.). Rozporządzenie to ustala rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w formie tych usług, wynikających z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności. Zgodnie z § 2 rozporządzenia s.u.o. ustalono następujące rodzaje specjalistycznych usług dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w formie specjalistycznych usług, wynikających z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym: 1) uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia, w tym zwłaszcza: a) kształtowanie umiejętności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i umiejętności społecznego funkcjonowania, motywowanie do aktywności, leczenia i rehabilitacji, prowadzenie treningów umiejętności samoobsługi i umiejętności społecznych oraz wspieranie, także w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych, w szczególności takich jak: - samoobsługa, zwłaszcza wykonywanie czynności gospodarczych i porządkowych, w tym umiejętność utrzymania i prowadzenia domu, - dbałość o higienę i wygląd, - utrzymywanie kontaktów z domownikami, rówieśnikami, w miejscu nauki i pracy oraz ze społecznością lokalną, - wspólne organizowanie i spędzanie czasu wolnego, - korzystanie z usług różnych instytucji, b) interwencje i pomoc w życiu w rodzinie, w tym: - pomoc w radzeniu sobie w sytuacjach kryzysowych - poradnictwo specjalistyczne, interwencje kryzysowe, wsparcie psychologiczne, rozmowy terapeutyczne, - ułatwienie dostępu do edukacji i kultury, - doradztwo, koordynacja działań innych służb na rzecz rodziny, której członkiem jest osoba uzyskująca pomoc w formie specjalistycznych usług, - kształtowanie pozytywnych relacji osoby wspieranej z osobami bliskimi, - współpraca z rodziną - kształtowanie odpowiednich postaw wobec osoby chorującej, niepełnosprawnej, c) pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, w tym: - w uzyskaniu świadczeń socjalnych, emerytalno-rentowych, - w wypełnieniu dokumentów urzędowych, d) wspieranie i pomoc w uzyskaniu zatrudnienia, w tym zwłaszcza: - w szukaniu informacji o pracy, pomoc w znalezieniu zatrudnienia lub alternatywnego zajęcia, w szczególności uczestnictwo w zajęciach warsztatów terapii zajęciowej, zakładach aktywności zawodowej, środowiskowych domach samopomocy, centrach i klubach integracji społecznej, klubach pracy, - w kompletowaniu dokumentów potrzebnych do zatrudnienia, - w przygotowaniu do rozmowy z pracodawcą, wspieranie i asystowanie w kontaktach z pracodawcą, - w rozwiązywaniu problemów psychicznych wynikających z pracy lub jej braku, e) pomoc w gospodarowaniu pieniędzmi, w tym: - nauka planowania budżetu, asystowanie przy ponoszeniu wydatków, - pomoc w uzyskaniu ulg w opłatach, - zwiększanie umiejętności gospodarowania własnym budżetem oraz usamodzielnianie finansowe; 2) pielęgnacja - jako wspieranie procesu leczenia, w tym: a) pomoc w dostępie do świadczeń zdrowotnych, b) uzgadnianie i pilnowanie terminów wizyt lekarskich, badań diagnostycznych, c) pomoc w wykupywaniu lub zamawianiu leków w aptece, d) pilnowanie przyjmowania leków oraz obserwowanie ewentualnych skutków ubocznych ich stosowania, e) w szczególnie uzasadnionych przypadkach zmiana opatrunków, pomoc w użyciu środków pomocniczych i materiałów medycznych, przedmiotów ortopedycznych, a także w utrzymaniu higieny, f) pomoc w dotarciu do placówek służby zdrowia, g) pomoc w dotarciu do placówek rehabilitacyjnych; 3) rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 581 ze zm.): a) zgodnie z zaleceniami lekarskimi lub specjalisty z zakresu rehabilitacji ruchowej lub fizjoterapii, b) współpraca ze specjalistami w zakresie wspierania psychologiczno-pedagogicznego i edukacyjno-terapeutycznego zmierzającego do wielostronnej aktywizacji osoby korzystającej ze specjalistycznych usług; 4) pomoc mieszkaniowa, w tym: a) w uzyskaniu mieszkania, negocjowaniu i wnoszeniu opłat, b) w organizacji drobnych remontów, adaptacji, napraw, likwidacji barier architektonicznych, c) kształtowanie właściwych relacji osoby uzyskującej pomoc z sąsiadami i gospodarzem domu; 5) zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2011 r., nr 231, poz.1375 ze zm.). Skarżąca domagała się przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych jej synowi w wymiarze 12 godzin tygodniowo w miejscu zamieszkania, w tym w zakresie: logopeda - 3 godziny tygodniowo, pedagog - 3 godziny tygodniowo, psycholog - 3 godziny tygodniowo oraz zajęcia z integracji sensorycznej - 3 godziny tygodniowo. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że u syna skarżącej jesienią 2013 r. rozpoznano autyzm dziecięcy. Zespół Orzekający Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr [...] w Z. w opinii nr [...] z dnia 23 października 2013r. stwierdził, że zachodzi potrzeba wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. W wydanej opinii Zespół Orzekający wskazał, że dziecko winno zostać objęte zajęciami terapeutycznymi, edukacyjnymi i rehabilitacyjnymi, w ramach których należy stymulować jego rozwój psychomotoryczny, emocjonalny i społeczny i w związku z tym wskazał szereg zaleceń do realizacji. Ponadto w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z Przychodni Specjalistycznej NZOZ [...] Poradnia dla Osób z Autyzmem Dziecięcym w C. z dnia 14 lutego 2014 r., z której wynika, że konieczne jest zapewnienie dziecku usług opiekuńczych w zakresie 15 godzin tygodniowo. W dacie orzekania przez organy administracji syn skarżącej uczęszczał do przedszkola integracyjnego w T. L. i korzystał w tym okresie z zajęć ze specjalistami w łącznym wymiarze 6 godzin tygodniowo. Pobyt w przedszkolu, decyzją skarżącej, ograniczony został do 4 godzin dziennie, chociaż istniała możliwość jego wydłużenia do 8 godzin dziennie, przy jednoczesnym wydłużeniu zajęć ze specjalistami do 11 godzin tygodniowo. Nadto w piśmie z dnia 8 września 2014 r. skarżąca wskazała, że korzysta z zajęć z zakresu hipoterapii oraz z sali ćwiczeń na terenie Sanatorium w K.. Nie budzi przy tym wątpliwości, że przy założeniu, iż dziecko korzystałoby z przedszkola w wymiarze 8 godzin dziennie mogłoby wówczas korzystać z zajęć ze specjalistami w wymiarze: z logopedą – 1 godzina codziennie, z pedagogiem specjalnym – 1 godzina codziennie, zajęcia z terapii SI – 30 minut raz w tygodniu i zajęcia z psychologiem – 30 minut raz w tygodniu. Niekwestionowanym jest również, że jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego skarżąca nie jest zainteresowana przedłużeniem pobytu dziecka w przedszkolu ze względu na konieczność przestrzegania diety przez dziecko i – jak wskazała – z uwagi na brak możliwości zapewnienia posiłków dziecku na terenie przedszkola. W jej ocenie, najlepsze efekty rehabilitacji można osiągnąć w domu. Ponadto w "Zaleceniach" wskazanej wyżej opinii z dnia 23 października 2013 r., wydanej przez Zespół Orzekający Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr [...] w Z., wskazano między innymi na konieczność: - aktywizowania dziecka do komunikacji z otoczeniem; - pozwalania dziecku na wstawanie i podchodzenie do mówiącego nauczyciela i innych dzieci; - wszechstronnego i intensywnego stymulowania rozwoju emocjonalnego i społecznego dziecka, uczenia współpracy i zabawy, współdziałania z drugą osobą; - usprawniania dziecka w zakresie samodzielności społecznej, wyzwalania i podtrzymywania relacji rówieśniczych, uczenia zabawy i współpracy (pracy nad polem wspólnej uwagi), uczenia budowania kontaktu emocjonalnego bazując na zainteresowaniu syna skarżącej innymi dziećmi; - współpracy z rodzicami, "ukierunkowując ich pracę na terenie domu". Niewątpliwie zalecenia opinii zawarte w ostatnim wymienionym wyżej punkcie dotyczyły pracy z dzieckiem na terenie domu, przy czym nie budzi wątpliwości, że uwaga ta dotyczyła współpracy z rodzicami w celu ukierunkowania rodziców na ich pracę z dzieckiem na terenie domu, a nie miała na celu wykluczenie możliwości i potrzeby (wynikającej z wcześniej przytoczonych uwag) wszechstronnego stymulowania jego rozwoju w grupie rówieśniczej oraz w odniesieniu do innych – niż rodzice dziecka – osób. Sąd podziela zatem wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko Kolegium, że opinia skarżącej co do najlepszych efektów rehabilitacji w miejscu zamieszkania nie wynika w sposób jednoznaczny z przytoczonych zaleceń opinii Zespołu Orzekającego. Nie narusza prawa też zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sugestia Kolegium, które oceniło, iż bardziej właściwym byłoby wydłużenie pobytu dziecka w przedszkolu integracyjnym jeśli istnieje taka możliwość i zapewnienie tam dziecku dodatkowych zajęć rehabilitacyjnych ze specjalistami, tym bardziej, że według zaleceń tejże Opinii sam pobyt dziecka wśród rówieśników jest formą terapii. Oczywistym jest przy tym, że jak wskazało Kolegium, w tym zakresie skarżąca powinna rozważyć możliwości zapewnienia dziecku skorzystania z posiłku opartego o dietę czy to w porozumieniu z przedszkolem, czy też jego dowiezienie w czasie trwania zajęć przedszkolnych, w tym również ewentualne uczestniczenie w części zajęć ze specjalistami w celu zapoznania się z technikami specjalistycznej pracy z dzieckiem w celu ich wykorzystania w samodzielnej pracy w miejscu zamieszkania. Wskazać zatem należy, że odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanej przez nią pomocy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Z akt sprawy wynika również, że pomimo odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej, jej rodzina nie została pozbawiona pomocy udzielanej ze środków publicznych pozostających w dyspozycji organu pierwszej instancji. W chwili obecnej skarżąca ma bowiem przyznane świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 1200 złotych miesięcznie do końca 2015 r. oraz 1300 złotych miesięcznie począwszy od dnia 1 stycznia 2016 r. Skarżąca pobiera nadto zasiłek pielęgnacyjny na syna w wysokości 153 złotych miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2014 do dnia 31 października 2018 r. Nadto skarżąca nie ponosi kosztów czesnego w związku z uczęszczaniem syna do przedszkola i udzielaną tam pomocą ze strony specjalistów. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że pomoc w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych, z woli ustawodawcy skierowana jest przede wszystkim do osób samotnych, które jednocześnie, z różnych przyczyn, w tym z uwagi na rodzaj schorzenia lub niepełnosprawności, są osobami niesamodzielnymi i nieporadnymi. W przypadku zaś osób pozostających w rodzinie, przyznanie opisanej specjalistycznej usługi opiekuńczej, będzie uzasadnione, gdy tego rodzaju nieporadnością będą się cechować również pozostali członkowie rodziny. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym z wywiadu środowiskowego nie wynika, by takie okoliczności miały miejsce w odniesieniu do rodziny skarżącej. Nie można zatem zarzucić organom pomocy społecznej naruszenia przepisów art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. Przepisy te wskazują bowiem wyraźnie na subsydiarny, to jest uzupełniający, charakter pomocy udzielanej przez te organy, skoro ma ona "na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości", a nadto nie wyręcza ona osób zainteresowanych do podjęcia we własnym zakresie koniecznych działań w celu poprawy własnej sytuacji życiowej, a jedynie ma je za zadanie "wspierać w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb", po to, by "umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka". Niezasadne są również pozostałe zarzuty podniesione w skardze. W myśl art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo bez względu na stopień upośledzenia organizuje się naukę i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, w szczególności w przedszkolach, szkołach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych, w domach pomocy społecznej i podmiotach leczniczych, a także w domu rodzinnym (ust. 1). Dla osób, o których mowa wyżej, organizuje się również rehabilitację leczniczą, zawodową i społeczną. Rehabilitacja i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze są bezpłatne. Opieka niezbędna do prowadzenia rehabilitacji i zajęć rewalidacyjno-wychowawczych wchodzi w zakres tych czynności (ust. 2). Nadto w artykule tym zawarta została delegacja ustawowa: - dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, do określenia, w drodze rozporządzenia, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego i ministrem właściwym do spraw zdrowia, warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, uwzględniając potrzebę zapewnienia jakości i dostępności tych zajęć (ust. 3); - dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia, w drodze rozporządzenia, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, celów, rodzajów, zakresu programowego, wymiaru czasu, sposobu prowadzenia i dokumentowania zajęć rehabilitacji społecznej organizowanych w domach pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz sposobu nagradzania uczestników tych zajęć, uwzględniając charakter potrzeb osób przebywających w tych jednostkach oraz konieczność promocji zdrowia psychicznego i zapobiegania zaburzeniom psychicznym (ust. 4). Z powołanego wyżej § 2 pkt 5 rozporządzenie s.u.o. wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że specjalistyczne usługi opiekuńcze polegające na "zapewnieniu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych" mogą być udzielane "w wyjątkowych przypadkach", gdy dzieci te "nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć", o których mowa w powołanym art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Z tych samych względów rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim (Dz. U. poz. 529), które zastąpiło przywołane przez skarżącą rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 1997 r. w sprawie zasad organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim (Dz. U. nr 14, poz. 76), nie miało zastosowania w niniejszej sprawie. Nie sposób zgodzić się przy tym z twierdzeniami skarżącej, że przepis art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego nie odnosi się do dzieci cierpiących na autyzm. Niewątpliwie bowiem przepis ten, odczytywany w łączności z § 2 pkt 5 rozporządzenie s.u.o. oraz z art. 50 u.p.s. wskazuje na potrzebę zapewnienia pomocy dzieciom z zaburzeniami psychicznymi w jak najszerszym stopniu. Nie można zatem wyłączać jego zastosowania do dzieci cierpiących na autyzm. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. nr 120, poz. 526 ze zm.), w tym jej art. 23 ust. 2 i 3. Z tych ostatnich przepisów wynika, że Państwa-Strony uznają prawo dziecka niepełnosprawnego do szczególnej troski i będą sprzyjały oraz zapewniały, stosownie do dostępnych środków, rozszerzanie pomocy udzielanej uprawnionym do niej dzieciom oraz osobom odpowiedzialnym za opiekę nad nimi. Pomoc taka będzie udzielana na wniosek tych osób i będzie stosowna do warunków dziecka oraz sytuacji rodziców lub innych osób, które się nim opiekują (ust. 2). Nadto, stosownie do ustępu 3 niniejszego artykułu, uznając szczególne potrzeby dziecka niepełnosprawnego, pomoc, o której mowa wyżej, winna udzielana bezpłatnie tam, gdzie jest to możliwe, z uwzględnieniem zasobów finansowych rodziców bądź innych osób opiekujących się dzieckiem, i ma zapewnić, aby niepełnosprawne dziecko posiadało skuteczny dostęp do oświaty, nauki, opieki zdrowotnej, opieki rehabilitacyjnej, przygotowania zawodowego oraz możliwości rekreacyjnych, realizowany w sposób prowadzący do osiągnięcia przez dziecko jak najwyższego stopnia zintegrowania ze społeczeństwem oraz osobistego rozwoju, w tym jego rozwoju kulturalnego i duchowego. Nadto należy podnieść, iż Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie naruszenia zasad ogólnych postępowania, unormowanych w art. 7 k.p.a. (zasada uwzględniania słusznego interesu obywatela oraz zasada prawdy materialnej), w art. 8 k.p.a. (zasada zaufania), a także w art. 9 k.p.a. (zasada informowania). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).