II SA/Lu 475/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [..] nr SKO [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej dla rodziny zastępczej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję wydaną z upoważnienia Starosty Powiatu Ś. przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. z dnia [..] nr [..]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; III. przyznaje [...] E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] czerwca 2011 r. (III Nsm [...]) D. T., urodzony w dniu [...] sierpnia 1993 r., został umieszczony w rodzinie zastępczej u M. K. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., wydaną z upoważnienia Starosty Ś. przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. na podstawie art. 35 ust. 1, art. 39 ust. 1 pkt 1 lit. a/, art. 80 ust. 1 pkt 1, art. 82 ust. 1 i art. 88 ust. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. Nr 149, poz. 887 ze zm.), udzielono M. K. pomocy pieniężnej w kwocie [...] zł miesięcznie na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej – tj. D. T. na okres od [...] stycznia 2012 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez niego rodziny zastępczej. Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś., działając z upoważnienia Starosty Ś., na podstawie art. 163 k.p.a. w związku z art. 82 ust. 1 i art. 88 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, uchylił powyższą decyzję własną z dniem [...] marca 2013 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., które w całości podzieliło zarówno ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji, jak i dokonaną przez ten organ ocenę prawną przedmiotowej sprawy. W uzasadnieniach decyzji obu instancji podniesiono, że D. T. nie przebywa w rodzinie zastępczej u M. K., ale mieszka ze swoją partnerką, która spodziewa się jego dziecka, w M. koło O. Zdaniem organów, M. stanowi centrum jego aktywności życiowej, w tym rodzinnej. Organy podkreśliły, że w okresie od dnia [...] grudnia 2012 r. do dnia wydania decyzji pierwszej instancji pracownik socjalny kilkakrotnie udawał się do miejsca zamieszkania M. K. i D. T., ale każdorazowo nie zastawał go w miejscu zamieszkania. Organy podniosły ponadto, że w dniu [...] stycznia 2013 r. organizator rodzinnej pieczy zastępczej w Ś. wydał opinię, według której pobyt D. T. w rodzinie zastępczej u M. K. wydaje się bezzasadny. Stwierdził, że kontakt M. K. jako rodzica zastępczego z D. jest ograniczony, a M. K. nie jest w stanie wywiązać się z podstawowych funkcji rodzicielstwa zastępczego. Organy doszły do wniosku, że skoro D. T. nie przebywa w rodzinie zastępczej u M. K., to zasadne było uchylenie przyznanej jej pomocy pieniężnej. Skargę na decyzję kolegium wniosła M. K., podnosząc, że rozstrzygnięcia organów obu instancji są dla niej krzywdzące. Wskazała, że po otrzymaniu zawiadomienia z dnia [...] listopada 2012 r. o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia decyzji przyznającej jej pomoc pieniężną złożyła w siedzibie organu pierwszej instancji pismo, w którym poinformowała, że D. T. złożył oświadczenie, w którym potwierdził wolę pozostania pod opieką skarżącej. Organ nie uwzględnił jednak tego oświadczenia i wszczął kontrolę w okresie świątecznym i poświątecznym. Skarżąca podniosła ponadto, że poinformowała koordynatora pieczy zastępczej, że D. chce wyjechać na święta Bożego Narodzenia do swojej dziewczyny, która spodziewa się jego dziecka. Dlatego też była zaskoczona kontrolami dokonywanymi w tym okresie. M. K. dodała, że podczas pobytu w M. D. zachorował na grypę i nie mógł o czasie wrócić do miejsca zamieszkania. W związku z powyższym przełożył egzaminy w szkole, które miał zdawać na początku stycznia 2013 r. Skarżąca wyjaśniła, że D. wrócił do miejsca zamieszkania w dniu [...] stycznia 2013 r., ale wcześniej, bo już w dniu [...] stycznia 2013 r., organizator pieczy zastępczej w P. wydał opinię, że jego pobyt w rodzinie zastępczej jest bezzasadny. Skarżąca podkreśliła, że D. w oświadczeniu zaznaczył, że będzie wyjeżdżał do matki jego dziecka raz, dwa razy w miesiącu na okres paru dni. Nikt wówczas tego faktu nie kwestionował, ani nie twierdził, że jest to niezgodne z prawem. Zdaniem skarżącej, z art. 37 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wynika, że D. T. ma prawo nadal przebywać w rodzinie zastępczej, gdyż spełnia warunek uczenia się w szkole (w zaocznym liceum ogólnokształcącym w L.), które planowo ma ukończyć w styczniu 2014 r. W związku z powyższym skarżąca zażądała uchylenia decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...] grudnia 2013 r. skarżąca wyjaśniła, że D. T. uczęszcza do liceum dla pracujących, w którym zajęcia odbywają się dwa razy w miesiącu w dniach sobota – niedziela. Pod koniec marca 2013 r. urodziło się dziecko, które D. uznał, ale nie zawarł związku małżeńskiego. Aby zdobyć lepsze kwalifikacje do podjęcia pracy, w dniu [...] grudnia 2013 r. zdał egzamin na prawo jazdy. Skarżąca podniosła ponadto, że pozwala D. na wyjazdy do matki jego dziecka, ponieważ jest on pełnoletni i powinien być odpowiedzialny za swoje dziecko. Wskazała, że D. jest zarejestrowany jako bezrobotny w K., zgodnie z miejscem stałego zameldowania. Z zaświadczenia wydanego przez Dyrektora Prywatnego Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych – Zaocznego [...] w L., dołączonego do akt sprawy sądowej w dniu [...] grudnia 2013 r., wynika, że D. T. złożył z wynikiem pozytywnym wszystkie wymagane egzaminy i ukończy zajęcia obowiązkowe w dniu [...] stycznia 2014 r. Jednocześnie złożył deklarację przystąpienia do egzaminu maturalnego w maju 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymania nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Uchylając decyzję przyznającą M. K. pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej – tj. jej wnuka D. T., organy przedwcześnie, bez rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, uznały, że D. T. opuścił rodzinę zastępczą. Organy oparły bowiem swoje rozstrzygnięcie na następujących dowodach: - notatce służbowej pracownika socjalnego Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. z dnia [...] grudnia 2012 r., z której wynika, że D. nie było w tym dniu w miejscu zamieszkania, a według relacji M. K., miał on wrócić do domu tego samego albo następnego dnia (k. 11); - notatce służbowej pracownika socjalnego Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. z dnia [...] grudnia 2012 r., z której wynika, że pracownik nie zastał D. T., a w jego miejscu zamieszkania spotkał "młodszą dziewczynkę, która poinformowała, że nie pamięta, kiedy D. był w domu" (k. 12); - notatce służbowej pracownika socjalnego Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. z dnia [...] stycznia 2013 r., z której wynika, że pracownik nie zastał D. T. w miejscu zamieszkania, a jego babcia M. K. poinformowała, że D. był w domu przed świętami i przyjedzie do domu [...] stycznia 2013 r. (k. 13); - opinii organizatora rodzinnej pieczy zastępczej w Ś. z dnia [...] stycznia 2013 r., z której wynika, że pobyt D. T. w rodzinie zastępczej u M. K. wydaje się bezzasadny, kontakt M. K. jako rodzica zastępczego z D. jest ograniczony i nie jest ona w stanie wywiązać się z podstawowych funkcji rodzicielstwa zastępczego (k. 14); - notatce służbowej pracownika socjalnego Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. z dnia [...] stycznia 2013 r., z której wynika, że pracownik nie zastał D. T. w miejscu zamieszkania, a jego babcia M. K. poinformowała, że D. jest obecnie w M. u swojej dziewczyny i wróci do domu [...] albo [...] stycznia 2013 r., jeżeli znajdzie się ktoś, kto odwiezie go na przystanek autobusowy do O. (k. 15); - notatce służbowej pracownika socjalnego Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. z dnia [...] stycznia 2013 r., z której wynika, że pracownik nie zastał D. T. w miejscu zamieszkania, a jego babcia M. K. poinformowała, że D. jest chory, stąd nie mógł przyjechać, nie był obecny na zajęciach w szkole, a planowana data jego przyjazdu do domu to [...] stycznia 2013 r., gdyż ma wówczas umówiony egzamin w szkole (k. 16); Należy podkreślić, że z lakonicznej treści wymienionych notatek służbowych pracownika socjalnego wynika jedynie, że w okresie od [...] grudnia 2012 r. do [...] stycznia 2013 r. D. T. przebywał poza miejscem zamieszkania M. K. ustanowionej rodziną zastępczą dla niego i jego rodzeństwa. Ta okoliczność nie jest w sprawie kwestionowana. Organy obu instancji nie wzięły jednak pod uwagę żadnej z konsekwentnie wskazywanych przez M. K. w toku postępowania (w tym w treści odwołania od decyzji organu pierwszej instancji) przyczyn nieobecności jej wnuka w domu, tj. faktu, że jego partnerka, zamieszkała w M., spodziewa się jego dziecka oraz, że podczas pobytu w M. D. T. zachorował. Wątpliwości budzi również treść opinii organizatora rodzinnej pieczy zastępczej w Ś. z dnia [...] stycznia 2013 r., którą organy kierowały się, wydając kwestionowane decyzje. Otóż, w treści opinii wskazano, że pracownicy socjalni w trakcie przeprowadzania w dniu [...] grudnia 2012 r. wywiadu z M. K. uzyskali od niej informację, że D. przebywał u niej od [...] do [...] grudnia 2012 r. W dniu [...] grudnia 2012 r. do mieszkania M. K. przyszła jej córka – a matka D. Doszło do kłótni między D. a matką, po której D. spakował się i wyszedł z domu, informując, że udaje się do kolegi. Po rozmowie pani M. z D. okazało się, że D. pojechał jednak do dziewczyny zamieszkałej w M. koło O. Dalej z opinii wynika, że pracownik socjalny skontaktował się z M. K. w dniu [...] grudnia 2012 r. w celu uzyskania informacji, czy D. przebywa w jej domu. Z uzyskanych informacji wynikało, że D. przebywa w M. u swojej dziewczyny, a pani M. ma z nim kontakt telefoniczny. Na podstawie wyżej wskazanych okoliczności pracownik socjalny Ośrodka Interwencji Kryzysowej w Ś. wyraził opinię, że pobyt D. T. w rodzinie zastępczej u M. K. wydaje się bezzasadny, kontakt M. K. jako rodzica zastępczego z D. jest ograniczony i nie jest ona w stanie wywiązać się z podstawowych funkcji rodzicielstwa zastępczego. W ocenie sądu, opisane w opinii okoliczności nie dawały podstaw do tak kategorycznej i surowej oceny relacji pomiędzy skarżącą a jej wnukiem. Dowodzą one co najwyżej, że D. T. ma problemy w relacjach ze swoją matką, a ze skarżącą jako babcią podczas swojej nieobecności w domu utrzymywał kontakt telefoniczny. Nie ulega przy tym wątpliwości, że sam fakt nieobecności D. T. w miejscu zamieszkania skarżącej we wskazanym w opinii okresie nie usprawiedliwia wniosku o bezzasadności jego pobytu w rodzinie zastępczej. Ponadto w aktach sprawy brak jest protokołu wywiadu przeprowadzonego z M. K. w dniu [...] grudnia 2012 r., na który powołuje się autor przedmiotowej opinii. Wywiad ten, w myśl przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, powinien być przeprowadzony i udokumentowany na zasadach określonych w ustawie. z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, ze zm.). Co więcej, jak słusznie i konsekwentnie podnosiła skarżąca, skoro D. T. jest pełnoletni, a w marcu 2013 r. miało przyjść na świat jego dziecko, to nie mogła zabronić mu odwiedzania matki tego dziecka, mając na uwadze poszanowanie i ochronę więzi rodzinnych, jakie D. chciał zbudować ze swoją partnerką i dzieckiem. Ani skarżąca, ani jej wnuk D. T., nie mogą ponosić negatywnych konsekwencji tego, że D. stara się utrzymywać stały kontakt ze swoją partnerką – matką jego dziecka, zamieszkałą w dużej odległości od miejsca zamieszkania skarżącej. Organy nie wyjaśniły również w sposób dostateczny, dlaczego uznały, że centrum aktywności życiowej D. T. nie znajduje się w miejscu zamieszkania skarżącej, ale w M., skoro D. T. nie pracuje, jest zarejestrowany jako bezrobotny, a w dacie wydania decyzji obu instancji uczęszczał do szkoły – do Prywatnego Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych – Zaocznego [...] w L. Ponadto w dniu [...] listopada 2012 r. D. T. złożył oświadczenie, z którego wynika, że samodzielnie podjął decyzję o pozostaniu w rodzinie zastępczej u babci M. K. i zobowiązał się do zamieszkiwania u babci w miejscowości P. do momentu usamodzielnienia się. D. T., jako osoba pełnoletnia, ale ucząca się w szkole, może, w myśl art. 37 ust. 2 pkt 1 lit. a/ ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, za zgodą rodziny zastępczej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25. roku życia, jeżeli uczy się w szkole. Wskazanych wyżej wątpliwości, dotyczących okoliczności mających kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy organy administracji obu instancji nie wyjaśniły, naruszając tym wymogi określone w art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a organ drugiej instancji – dodatkowo – art. 136 k.p.a. Z art. 7 k.p.a. wynika bowiem, że organy administracji publicznej, które w toku postępowania stoją na straży praworządności, mają obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy te, stosownie do art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., obowiązane są nadto w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki wynikające z tych przepisów spoczywały również na organie odwoławczym, bowiem z zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.) wynika, że przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest tylko ocena prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, lecz ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, w której zapadła ta decyzją. Dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego, czego wyrazem jest również art. 136 k.p.a., zobowiązujący organ odwoławczy do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego także z urzędu (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2009, s. 79, 483). Z uwagi na powyższe uchybienia sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Jednocześnie, na podstawie art. 135 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ powołanej ustawy, sąd uchylił decyzję organu pierwszej instancji jako naruszającą przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Orzeczenie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji znajduje oparcie w dyspozycji art. 152 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Rozpoznając sprawę ponownie, organy administracji, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., uwzględnią wszystkie przedstawione wyżej oceny i wnioski oraz odniosą się do podniesionych w skardze zarzutów. W szczególności dokonają wszechstronnej, wyczerpującej, uwzględniającej wszystkie aspekty sprawy, oceny, czy D. T. w okresie objętym zakwestionowanym decyzjami przebywał w rodzinie zastępczej u swojej babci M. K. Z tych wszystkich względów sąd orzekł, jak w sentencji.