II SA/Lu 477/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Kierek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec -sprawozdawca, Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Protokolant ref. Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2004r. sprawy ze skargi W.K. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydzielenia wniesionego wkładu gruntowego uchyla zaskarżoną decyzję i zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego W.K. kwotę 200 / dwieście zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania E.K. i W.K. od decyzji Starosty z dnia [...]. , na mocy której odmówiono wydzielenia wniesionego do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w K. wkładu gruntowego przez A.K. – decyzją z dnia [...]. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, że z informacji Starosty wynika, że w rejestrze pomiarowo-klasyfikacyjnym wsi K. w pozycji 6 wykazane są wkłady gruntowe członków RSP o pow. 96,35 ha bez ustalenia nazwisk udziałowców i wielkości przysługujących im udziałów. Podobny zapis istnieje w rejestrze przed wymianą z 1966r., gdzie wkłady gruntowe członków RSP obejmują powierzchnię 97,90 ha i taki wpis istnieje w rejestrze po wymianie z 1967r. W obu rejestrach, brak jest wykazu nazwisk i wielkości przysługujących im udziałów. W 1975r. podjęto prace scaleniowe we wsi K. na powierzchni 2063 ha mające na celu poprawę rozłogu gruntów będących w użytkowaniu RSP które ukończono w 1977r. Zarówno w rejestrze pomiarowo-klasyfikacyjnym przed scaleniem jak również po scaleniu podany jest wykaz udziałowców i wielkości udziałów przysługujących każdemu z nich w gruntach wkładanych do RSP. Artykuł 148 ustawy z dnia 16 września 1982r. prawo spółdzielcze (Dz.U. Nr 30, poz. 210 z późn. zm.) nie określa trybu wydzielenia – po ustaniu członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej – działki będącej wkładem gruntowym. Z wyjątkiem sytuacji przewidzianych w art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 26 marca 1982r. obecnie obowiązującej ustawy o scalaniu i wymianie gruntów – takiego wydzielenia dokonuje się w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego między spółdzielnią produkcji rolnej a byłym jej członkiem bądź w postępowaniu przed sądem powszechnym, jako że stosunki między spółdzielnią a jej członkami należą do sfery prawa cywilnego. Rozpoznawanie sporów na tym tle, należy do właściwości sądów powszechnych. Tryb postępowania administracyjnego jest wyjątkiem od tej zasady i może być stosowany tylko w granicach regulacji dokonanej w przepisach szczególnych. W odniesieniu do prawa spółdzielczego i kodeksu cywilnego przepisem szczególnym jest art. 16 ust. 2 cytowanej ustawy o scalaniu i wymianie gruntów z dnia 16 marca 1982r. Przewidziane w tym przepisie wydzielenie gruntów byłego członka spółdzielni produkcji rolnej może nastąpić po spełnieniu warunków przewidzianych w ust. 1 tego artykułu. Do tych warunków należy: podjecie uchwały walnego zgromadzenia członków spółdzielni inicjującej scalenie ich gruntów, wydzielenie w jedną nieruchomość gruntów stanowiących wkład członków spółdzielni oraz określenie wielkości udziału każdego z członków powstałej po scaleniu jednej nieruchomości Celem tego przepisu – podobnie jak i art. 4 ust .1 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 24 stycznia 1968r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz.U. Nr 3, poz. 13) było utworzenie z rozproszczonych wkładów członkowskich jednej całości i określenie w niej wielkości udziałów poszczególnych członków po to, aby po ustaniu członkostwa można było je zwrócić konkretnym członkom występującym ze spółdzielni. W razie niespełnienia warunków przewidzianych w art. 16 ust. 1 niemożliwe jest wykorzystanie art. 16 ust. 2 jako administracyjnego trybu wydzielenia wkładów gruntowych byłym członkom spółdzielni produkcji rolnej i pozostaje wówczas rozliczenie między stronami w formie umowy lub w postępowaniu cywilnym. Ponieważ w dokumentach z postępowania scaleniowego z 1977 r. brak jest uchwały Zarządu RSP dotyczącej wydzielenia wkładów gruntowych członków RSP, uchwały takiej nie przekazała również Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w odpowiedzi na pismo Starostwa Powiatowego, organ stwierdził, że nie jest spełniony warunek zawarty w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982r. o scalaniu i wymianie gruntów. Dlatego też nie ma podstaw do wydzielenia wkładów gruntowych w trybie ww. ustawy. O stwierdzenie nieważności decyzji zatwierdzającej scalenie gruntów wsi K. w części dotyczącej wkładów gruntowych w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa wystąpił Prezes RSP . Sprawa ta jest obecnie zakończona decyzją Wojewody z [...]r. stwierdzającą nieważność decyzji zatwierdzającej scalenie gruntów wsi K. z 1977r. w części dotyczącej wydzielonych po scaleniu gruntów wkładowych członków spółdzielni. Po uprawomocnieniu się decyzji z dnia [...]r. Starosta rozpatrzy sprawę scalenia tych gruntów. W skardze na decyzję Wojewody W.K. podnosi, że nikt nie kwestionuje, że ziemia należąca do jego ojca została przejęta przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną, zaś on na mocy postanowienia sądu jest spadkobiercą A.K. i chciałby odzyskać swoją własność. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosi o oddalenie skargi jak bezzasadnej, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, o ile zmierza do uchylenia zaskarżonej decyzji. Została ona wydana z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez nienależyte wyjaśnienie istotnych dla jej rozstrzygnięcia okoliczności i z tego względu odmowy wydzielenia wniesionego przez A.K. do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej wkładu gruntowego należy uznać za co najmniej przedwczesną. Bezsporny w sprawie niniejszej jest fakt, że skarżący jest spadkobiercą ustawowym zmarłego A.K., który wniósł tytułem wkładu gruntowego do RSP swoje gospodarstwo rolne. Zgodnie z brzmieniem art. 151 ustawy z dnia 16 września 1982r. prawo spółdzielcze (tekst jednolity: Dz. U. z 1995r. Nr 54, poz. 288 ze zm.) następcy prawni członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej mogą wycofać wkład gruntów według zasad odnoszących się do członka, który wypowiedział członkostwo. Przepis art. 148 § 1 i 3 prawa spółdzielczego stanowi, że statut spółdzielni – o ile przewiduje wniesienie wkładów gruntowych – powinien określać zasady i termin wycofania wkładu w razie ustania członkostwa w spółdzielni, przy czym członek wycofujący swój wkład otrzymuje ten sam grunt, który wniósł, jeżeli potrzeby wspólnej gospodarki nie stoją temu na przeszkodzie – w przeciwnym wypadku otrzymuje równoważny grunt, z uwzględnieniem interesów obu stron. Równocześnie ustawa prawo spółdzielcze nie rozstrzyga, w jakim trybie odbywa się wydzielanie działki zamiennej, odsyłając do unormowań zawartych w innych przepisach, w tym do przepisów o scalaniu i wymianie gruntów (tekst jednolity: Dz. U. z 1989r. Nr 58, poz. 349 ze zm.). Przepis art. 16 ust. 2 powyższej ustawy zmieniony przez art. 40 pkt 2 ustawy z dnia 24 lipca 1998r. o zmianie niektórych określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668) oraz przez art. 10 pkt 2 ustawy z dnia 21 stycznia 2000r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz.U. Nr 12, poz. 136), który stanowi, że na wniosek członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej, który z niej występuje po zakończeniu postępowania scaleniowego, wydziela się grunty odpowiadające jego udziałowi w nieruchomości, o której mowa w ust. 1 przy zachowaniu zawartości kompleksu gruntów spółdzielczych, a wydzielenie gruntów następuje na podstawie decyzji starosty. Ustęp pierwszy tego przepisu określa , że na wniosek zgłoszony na podstawie uchwały walnego zgromadzenia członków, wydziela się grunty stanowiące wkład członków jako jedną nieruchomość, z określeniem wielkości udziału w niej każdego z członków, ustalonego według szacunku porównawczego gruntów poddanych scaleniu,. W świetle powyższego przepisu, postępowanie wymienne stanowi swego rodzaju przeciwieństwo postępowania scaleniowego i ma na celu wydzielanie – w miejsce udziału członka spółdzielni w jej nieruchomości – fizycznie wyodrębnionej działki gruntu, odpowiadającej temu udziałowi. Takie wydzielenie następuje decyzją administracyjną starosty. W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy uznał, że w aktach postępowania scaleniowego, przeprowadzonego w 1977r. brak jest uchwały Zarządu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej dotyczącej wydzielenia wkładów gruntowy członków tej spółdzielni, a zatem nie został spełniony warunek przewidziany w art. 16 ust. 1 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów z 1982r. warunkujący możliwość administracyjnego trybu wydzielenia wkładu gruntowego. Zastosowanie tego trybu -zdaniem organu odwoławczego - stoi także na przeszkodzie toczące się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów wsi K. w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W ocenie sądu, argumentacja taka jest nie do przyjęcia, jako sprzeczna z prawem, bo naruszająca art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa. Organ administracji publicznej zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Powinien on w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, przy czym nie może opierać się na domniemaniach. Okoliczność, że w aktach postępowania scaleniowego prowadzonego w latach 70-tych organ nie odnalazł uchwały walnego zgromadzenia członków, o której mowa w art. 16 ust. 1 cytowanej ustawy o scalaniu i wymianie gruntów oraz, że Spółdzielnia nie jest w stanie obecnie nadesłać dokumentu zawierającego treść takiej uchwały, nie oznacza, że uchwała taka nie została podjęta. Dla ustalenia tego faktu organ winien dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a co nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 kpa), nie może natomiast ograniczyć się do dania wiary jedynie dowodom z dokumentu, jeżeli przepis tego nie wymaga. Zauważyć należy, że z akt administracyjnych dołączonych do sprawy II SA/Lu 370/04 wynika, że w 1977 roku przeprowadzono scalenie gruntów wsi K., obejmujące również grunty RSP. Projekt scalenia zatwierdzony został decyzją Wojewody z dnia [...]. Nr [...] W rejestrze pomiarowo-klasyfikacyjnym przed scaleniem wykazane są grunty wkładowe RSP [...] o powierzchni 105,01 ha , w których ustalony został udział A,K,. Również w rejestrze pomiarowym po scaleniu wykazane są gruntu wkładowe spółdzielni (112,43 ha) i udział poprzednika prawnego skarżącego. W sytuacji, gdy w postępowaniu scaleniowym wydzielone zostały grunty stanowiące wkład członków w jedną nieruchomość i określono wielkość udziału w niej każdego z członków, tak jak przewiduje art. 16 ust. 1 ustawy, to organ negując okoliczność, że uczyniono to na wniosek rolniczej spółdzielni produkcyjnej zgłoszony na podstawie uchwały, stanowisko takie powinien przekonywująco uzasadnić. Podnoszona w zaskarżonej decyzji okoliczność, że toczy się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji scaleniowej z dnia [...],. nie może być podstawą do odmowy wydzielenia wkładu gruntowego dopóki decyzja ta nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego. Okoliczność ta może stanowić podstawę do ewentualnego zawieszenia postępowania przez organ administracyjny w oparciu o przepis art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Mając zatem na względzie powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.