II SA/Lu 48/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 listopada 2014 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 9 grudnia 2013 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. D., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z dnia 5 października 2013 r., nr [...], odmawiającą przyznania świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że opisaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji, na podstawie art. 5 ust. 1 i ust. 4a oraz art. 3 pkt pkt 23 lit. c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej także: "u.ś.r."), odmówił przyznania skarżącej świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. w postaci: – zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rok szkolny 2014/2015 dla dzieci skarżącej: P. D., P. D., R. D. i A. D.; – dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej dla dzieci skarżącej: R. D. i A. D. Organ pierwszej instancji, jak wskazało Kolegium, podkreślił, że powodem odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń było przekroczenie przez stronę kryterium dochodowego wynoszącego 539,00 zł na osobę w rodzinie. Organ ustalił bowiem, że dochód na osobę w rodzinie strony w 2012 r. wyniósł 818,59 zł. Utrzymując w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji organ odwoławczy podzielił stanowisko zawarte w uzasadnieniu tej decyzji. Kolegium stwierdziło, że na dochód rodziny strony składał się dochód jej męża wynoszący 4 659,55 zł miesięcznie (55 914,58 ÷ 12 miesięcy) oraz przeciętny miesięczny dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągnięty z tytułu stypendium szkolnego wypłaconego na rzecz dzieci skarżącej w kwocie 252,00 zł (3 024,00 zł ÷ 12 miesięcy). Łącznie miesięczny dochód rodziny wyniósł 4 911,55 zł (4 659,55 zł + 252,00 zł). Dochód ten, w przeliczeniu na osobę w rodzinie, wyniósł więc 818.59 zł (4 659,55 zł ÷ 6 osób), co oznacza, że przekracza on wskazane wyżej kryterium dochodowe. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium złożyła M. D., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzuciła, że decyzja ta jest dla niej krzywdząca, gdyż w roku 2012 r. z dochodu korzystała jej wielodzietna rodzina, dwie bezrobotne córki oraz córka E., kończąca naukę w Medycznym Studium Zawodowym w [...]. Dopiero od lutego 2013 r. rodzina skarżącej liczyła 6 osób. W roku 2012, który stał się podstawą do ustalenia wysokości dochodu liczba osób w rodzinie zmieniała się. Skarżąca podkreśliła, że żaden z pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] nie poinformował jej, co ma wpisywać wypełniając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych. Nie wiedziała więc, czy ma to być ilość osób, jaką liczyła rodzina w 2012 r., czy też we wniosku należało ująć stan aktualny z września 2013 r. W ocenie skarżącej obowiązkiem organu pierwszej instancji było "przejrzenie" wraz ze stroną wniosku o zasiłek rodzinny i wskazania stronie sposobu jego wypełnienia. Tego obowiązku organ jednak nie dochował, co miało wpływ na wynik sprawy. Skarżąca zakwestionowała wliczenie do dochodu rodziny utraconego stypendium szkolnego, a także zarzuciła, że do dochodu rodziny wliczono wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, które nie zostało podjęte. Podkreśliła również, że Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] opisała szeroko w liście do Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, na który nie uzyskała jeszcze odpowiedzi, albowiem sprawa ta jest nadal rozpatrywana. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem obowiązujących przepisów prawa. Organy administracji obu instancji, stosownie do wymogów określonych w art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: "K.p.a."), należycie wyjaśniły i oceniły wszystkie istotne w sprawie okoliczności faktyczne oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. poz. 959) zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539,00 zł. W przypadku, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje (art. 5 ust. 3 u.ś.r.). W razie uzyskania dochodu przez członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych (art. 5 ust. 4a u.ś.r.). W myśl art. 6 u.ś.r. prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka i osobie uczącej się do ukończenia 18 roku życia lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia albo 24 roku życia jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisów u.ś.r. wynika, że do zasiłku rodzinnego mogą być przyznane dodatki, w szczególności dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej (art. 12a) oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (art. 14). Dodatki te mają charakter świadczeń akcesoryjnych, co oznacza, że mogą być przyznane jedynie wtedy, gdy ustalone zostało prawo do świadczenia głównego, jakim jest zasiłek rodzinny. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że mąż skarżącej J. D. od dnia 5 listopada 2012 r. podjął zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia w firmie [...] S.A. (zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 sierpnia 2013 r., nr [...]). Z tytułu tej umowy nie uzyskał jednak w 2012 r. dochodu (powyższe zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zaświadczenie o zarobkach wydane przez zleceniodawcę w dniu 18 września 2013 r.), w związku z czym, wbrew zarzutom skargi, organy ustaliły przeciętny dochód osiągnięty przez męża strony wyłącznie w oparciu o dochody z tytułu zatrudnienia w [...] S.A. w [...]. Ponadto należy stwierdzić, że skarżąca w złożonym wniosku o zasiłek rodzinny oraz dodatki do tego zasiłku sama określiła skład swojej rodziny, wskazując, że rodzina jej liczy 6 osób. Oświadczenie to zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Opierając się na tym oświadczeniu organy administracji ustaliły, że dochód rodziny skarżącej w roku kalendarzowym 2012 wyniósł 818,59 zł w przeliczeniu na osobę. Dochód ten został wyliczony w następujący sposób. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., dochód brutto męża strony J. D. wynoszący 69 775,45 zł, został pomniejszony o: należny podatek – 1 900,00 zł, składki na ubezpieczenie społeczne – 7 635,64 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne – 4 325,23 zł, co dało sumę 55 914,58 zł. Miesięcznie dochód wyniósł 4 659,55 zł. Do dochodu tego organy doliczyły przeciętny miesięczny dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągnięty z tytułu stypendium szkolnego, w kwocie 252,00 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny wyniósł więc 4 911,55 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie – 818 59 zł, przekraczając tym samym ustawowe kryterium dochodowe przyznania objętych wnioskiem świadczeń rodzinnych. Trzeba również wskazać, że dochód ten przekraczałby kwotę 539,00 zł stanowiącą podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz dodatki do tego świadczenia, nawet gdyby rodzina skarżącej liczyła siedmioro, ośmioro czy dziewięcioro osób. Podkreślić także należy, że decyzja o przyznaniu zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku jest decyzją związaną, co oznacza, że przyznanie tych świadczeń nie zależy od uznania organu, lecz jest możliwe jedynie po spełnieniu warunków określonych ustawą o świadczeniach rodzinnych. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają podstaw do przyznania omawianych świadczeń z uwagi na trudną sytuację materialną rodziny lub inne szczególne okoliczności, w sytuacji gdy przesłanki ustawowe decydujące o prawie do świadczenia nie zostały spełnione. Niezasadne są również pozostałe zarzuty skarżącej. Zgodnie z art. 3 pkt 23 u.ś.r. pojęcie "utraty dochodu" w rozumieniu tej ustawy, oznacza utratę dochodu spowodowaną: – uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego (lit. a), – utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych (lit. b), – utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło (lit. c), – utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego (lit. d), – wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, Dz. U. z 2013 r. poz. 672 ze zm. (lit. f), – utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lit. h), – utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń (lit. i). Powołany przepis w sposób enumeratywny (wyłączny) wylicza przypadki, które w świetle u.ś.r. stanowią utratę dochodu, co w konsekwencji daje podstawę do pomniejszenia o tę kwotę dochodu branego pod uwagę przy ocenie prawa do świadczenia. Z przepisu tego nie wynika, by utrata stypendium szkolnego stanowiła "utratę dochodu" w rozumieniu przepisów powołanej ustawy. Przepis ten nie dawał więc podstaw do pomniejszenia dochodu rodziny skarżącej z tytułu utraty stypendium szkolnego. Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów postępowania, w tym zasady praworządności (art. 6 i 7 K.p.a.), zasady zaufania (art. 8 K.p.a.) oraz zasady informowania (art. 9 K.p.a.), które to naruszenie mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wynik sprawy nie miały również wpływu zarzuty skarżącej dotyczące nieprawidłowości funkcjonowania organu pierwszej instancji ani podniesiona w skardze okoliczność, że strona skierowała skargę na działania organu pierwszej instancji do organów naczelnych. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd działając w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), skargę oddalił. O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono w oparciu art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).