II SA/Lu 480/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Kierek / spr./, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant St.insp. Elżbieta Czarnecka, po rozpoznaniu w dniu 04 listopada 2004r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Kierownik Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych 100 zł / sto/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] czerwca 2004r., Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127§3 i art.138§1pkt.2kpa oraz art.4ust.1pkt.1lit.c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. z 2002r., Nr 42, poz.371 z późn. zm.) uchylił decyzję własną z dnia [...] czerwca 2002r., Nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego i odmówił przyznania W.L. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu W.L. wnosiła o przyznanie jej uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w obozie hitlerowskim w Z. w listopadzie 1942r., dokąd została wysiedlona z I. Na okoliczność tę wnioskodawczyni przedstawiła oświadczenia świadków: W.S. i W.T. Organ administracyjny stwierdził, że zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że W.S. rzeczywiście przebywała w obozie hitlerowskim w Z. Z materiału źródłowego, tj. Informatora encyklopedycznego Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939- 1945 opracowanego przez Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce ( PWN, Warszawa 1979r.) wynika bowiem, że obóz przesiedleńczy w Z. istniał od 27 listopada 1942r. do 19 stycznia 1944r. przebywała w nim ludność wysiedlona z Z. W pierwszym okresie akcji wysiedleńczej (XI1942-II1943) przez obóz przeszło 41.080 osób ze 116 wsi. Ogółem przez obóz przeszło ok.100 tys. osób. Zdaniem organu odwoławczego ze względu na tak dużą liczebność obozu zgłoszeni przez W.L. świadkowie nie mogli jej pamiętać. Poza tym świadkowie nie znali wnioskodawczyni, ponieważ pochodzili z innych miejscowości. Organ podkreślił ponadto, że również dokumenty archiwalne nie potwierdzają jej pobytu w obozie. Zarówno Archiwum Państwowe, jak i w Z. nie znalazło w swoich zbiorach dokumentów mogących poświadczyć fakt wysiedlenia ludności zamieszkującej w miejscowości I. Również z ankiety osobowej, składanej wraz z wnioskiem o wyrobienie dowodu osobistego nie wynika, by W.L. była wysiedlana w czasie okupacji. Decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych W.L. zaskarżyła do sądu administracyjnego, domagając się jej uchylenia. W skardze zarzuciła organowi administracyjnemu nienależyte wyjaśnienie okoliczności sprawy, a zwłaszcza dowolną ocenę oświadczeń zgłoszonych przez nią świadków. W ocenie skarżącej bowiem, przy dokonywaniu oceny dowodów w rozpatrywanej sprawie nie można pominąć realiów okresu wojny, w szczególności faktu, że już w 1941r. okolice S. zostały zajęte przez nasiedleńców niemieckich. Z tego powodu ludność polska żyła w ciągłym strachu i często zmieniała miejsce pobytu, chroniąc się u znajomych w pobliskich wsiach. Dlatego stwierdzenie organu, że świadkowie nie znali się, ponieważ pochodzili z innych wsi, nie jest uzasadnione. Podobnie nie jest trafne w tej sytuacji powoływanie się przez organ administracyjny na dane statystyczne o przeciętnym stanie obozu i w konsekwencji przyjęcie, że ze względu na dużą liczebność obozu nie było możliwe zapamiętanie wnioskodawczyni. W czasie łapanek lub pacyfikacji wsi bowiem ludność była grupowana razem, a w szczególności dzieci odłączone od rodziców umieszczano w jednym baraku. Ze względu na dramatyczne przeżycia z obozu osoby, które w nim się spotkały zapamiętywały się i przyjaźniły jeszcze po powrocie do domów. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1§1i2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r- Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, 77 § 1, 80 i 107§1kpa. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Kierując się normą prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają one udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne. Zgodnie natomiast z przepisem art.77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest więc na podstawie tych przepisów zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Stosownie do przepisu art.136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jest on bowiem obowiązany ponownie rozpatrzyć sprawę administracyjną. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem zastosowania właściwej normy prawa materialnego. Warunki nabywania uprawnień kombatanckich określa ustawa z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego ( Dz.U. z 2002r.,Nr 42, poz.371) Stosownie do art. 4ust.1pkt.1 lit. "a", "b" i "c" przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, przy czym represjami są okresy przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa oraz w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny. Obowiązkiem organów administracji publicznej orzekających w sprawie uprawnień kombatanckich jest więc- zgodnie ze wskazanymi wyżej zasadami postępowania wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 130 kpa - dokładne ustalenie, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie przebywała w jednym z wymienionych miejsc. Jest to bowiem okoliczność decydująca o rozstrzygnięciu. W rozpatrywanej sprawie nie wyjaśniono należycie, czy W.L. rzeczywiście przebywała w obozie hitlerowskim w Z. w okresie od listopada do grudnia 1942r. Organ administracyjny miał obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, wykorzystując wszelkie dopuszczalne przez ustawę środki dowodowe, a jeżeli po ich wyczerpaniu pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien dla ich wyjaśnienia przesłuchać stronę ( art.86kpa), czego nie uczynił. Z dokumentów archiwalnych bowiem, jak również z pisemnych oświadczeń świadków złożonych na urzędowych formularzach wynika, że w listopadzie 1942r. została wysiedlona do obozu przejściowego w Z. ludność wsi Iłowiec, z której pochodziła W.L., a więc były podstawy do przyjęcia, że wnioskodawczyni również została tam wysiedlona. Mimo istniejących wątpliwości organ nie przesłuchał jednak ani świadków ani wnioskodawczyni na tę okoliczność. Szczególne warunki życia w okresie okupacji uzasadniały dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadków i strony, zaś oparcie się przez organ administracyjny wyłącznie na danych statystycznych stanowi przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów. Zaskarżona decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia w tym zakresie, co stanowi naruszenie art.107§1kpa. Powyższe oznacza, że organ administracyjny naruszył zasady postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji – przepisy prawa materialnego - i z tego względu, na mocy art.145§1ust.1lit. "a" i "c" oraz art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) Sąd orzekł, jak w sentencji.