II SA/Lu 482/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska - Pietrzak, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos - Janusz, Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 września 2017 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. G. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) - utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy H. dnia [...] stycznia 2017 r., znak: [...] Wskazaną decyzją organ I instancji orzekł o: 1. uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką G. G., 2. zobowiązaniu strony do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] marca 2011r. do [...] kwietnia 2011r. oraz od [...] lipca 2011 r. do [...] listopada 2011 r. w łącznej kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] marca 2011 r. przyznano M. G. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką G. G. począwszy od dnia [...] stycznia 2011 r. Po śmierci matki, decyzja ta została uchylona od dnia [...] kwietnia 2012 r. W związku z informacją Inspektoratu ZUS w H., że w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego tj. od [...] marca 2011 r. do [...] kwietnia 2011 r. oraz od [...] lipca 2011 r. do [...] października 2011 r., M. G. podlegał ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia w [...] Sp. z o.o., organ wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia świadczenia nienależnie pobranego za ten okres. W toku postępowania organ ustalił, na podstawie złożonych na piśmie wyjaśnień firmy [...] Sp. z o.o., że we wskazanym okresie M. G. był zatrudniony w tej firmie na podstawie umowy zlecenie. Mając zatem na uwadze treść art. 30 ust. 1 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz.1518 ze zm.), dalej "u.ś.r." organ uznał, że świadczenie pielęgnacyjne za ten okres jest świadczeniem nienależnie pobranym. W odwołaniu M. G. podnosił, że nie pamięta czy w 2011 r. pracował w [...] Sp. z o.o., ale jednocześnie podkreślił, że nie kwestionuje ustaleń ZUS, że w spornym okresie był zatrudniony w tej firmie. Wyjaśnił również, że wyrokiem z dnia [...] marca 2006 r. Sąd Okręgowy w Z. I Wydział Cywilny zobowiązał go do uiszczania alimentów w łącznej kwocie [...]zł na rzecz dwójki jego dzieci. Podniósł, że ponosił znaczne koszty w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, dlatego nawet jeśli był zatrudniony w 2011 r., a więc w okresie, kiedy pobierał świadczenie pielęgnacyjne, to w celu uzyskania dodatkowych środków finansowych związanych z tą opieką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania i podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji wskazaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. stwierdzając, że jedną z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia przez opiekuna osoby niepełnosprawnej w okresie pobierania świadczenia, a zatem skoro M. G. w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego pracował na podstawie umowy zlecenia, to nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia. Z tego względu organ zobowiązany był na podstawie art. 32 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. do orzeczenia zwrotu nienależnie pobranego przez niego w okresie zatrudnienia (w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r.) świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia to, w jakim celu M. G. podjął zatrudnienie – w świetle przytoczonych przepisów organ miał obowiązek wydać decyzję o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane i o zwrocie tego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. G. domagał się uchylenia powyższej decyzji organu odwoławczego, podnosząc, że należność uległa przedawnieniu na podstawie art.118 kc, więc niedopuszczalne było orzeczenie jej zwrotu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia [...] lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2016r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości wyłącznie przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że oceniają wyłącznie to, czy zaskarżona decyzja (bądź inny akt) nie narusza obowiązujących przepisów. Badając w takim zakresie skargę w niniejszej sprawie, stwierdzić należy, że nie jest ona zasadna, gdyż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r. prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawą jej wydania był art. 30 u.ś.r., zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust.1). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się natomiast: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję (ust.2). Wydając zaskarżoną decyzję organ wskazał na art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. stwierdzając, że skoro w okresie pobierania przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego skarżący w 2011 r. był zatrudniony na podstawie umowy zlecenia (od 1 marca do 30 kwietnia oraz od 1 lipca do 30 listopada), co nie jest kwestionowane, to świadczenia pobrane w tym okresie są świadczeniami nienależnymi i podlegają zwrotowi. Stanowisko organu jest słuszne. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem tylko osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wynika to wprost z art. 17 ust. 1 u.ś.r. "Zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" to natomiast "wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej" – art. 3 pkt 22 u.ś.r. W razie natomiast podjęcia zatrudnienia w trakcie pobierania przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenie to staje się świadczeniem nienależnie pobranym, co wynika z przytoczonego wyżej art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., podlegającym zwrotowi zgodnie z art. 30 ust. 5 – 8 u.ś.r. Dodatkowym warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest to, by osoba pobierająca takie świadczenie została wcześniej pouczona, w jakich sytuacjach brak prawa do pobierania świadczeń (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.). Wprawdzie w niniejszej sprawie organ nie odniósł się do tej kwestii, przyjmując po prostu, że skarżący jako zatrudniony w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego pracował na podstawie umowy zlecenia i z tego tytułu pobierał wynagrodzenie, to jednak – w ocenie Sądu – nie jest to naruszenie prawa mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Jak bowiem wynika z akt, formularz wniosku o przyznanie świadczenia, wypełniony i podpisany przez skarżącego w dniu [...] stycznia 2011 r., zawierał pouczenie o tym, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie zostało mu przyznane decyzją z dnia [...] marca 2011 r., w której również wskazano, że świadczenie przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz zawierało pouczenie, że w razie zmian mających wpływ na prawo do świadczeń, osoba uprawniona jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu. Mimo to, skarżący już w tym samym 2011 r. podjął zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia i – wbrew obowiązkowi i pouczeniu - nie poinformował o tym organu. W świetle powołanego art. 3 pkt 22 u.ś.r. umowa zlecenia jest bowiem rodzajem zatrudnienia, co z uwagi na powszechność jej stosowania, nie wymagało nawet znajomości tego przepisu. W świetle powyższego organ zasadnie wydał decyzję stwierdzającą, że skarżący za wskazany okres pobrał świadczenie pielęgnacyjne nienależnie i nakazał jego zwrot. Wbrew zarzutom skargi, w sprawie nie nastąpiło przedawnienie świadczenia. Powołany przez skarżącego art. 118 kc nie ma zastosowania w sprawach administracyjnych, gdyż przepis ten dotyczy wyłącznie roszczeń wynikających ze stosunków cywilnoprawnych, a nie administracyjnych. Przepisy u.ś.r. przewidują natomiast, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna (art. 30 ust. 3). Oznacza to, że przedawnienie dotyczy egzekucji świadczeń, a nie możliwości wydania decyzji orzekającej o zwrocie. Decyzja taka (o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych) nie jest natomiast wydawana, jeżeli od terminu pobrania świadczeń upłynęło więcej niż 10 lat (art. 30 ust. 5), a taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Ubocznie należy wskazać, że skarżący ma prawo ubiegać się w odrębnym postępowaniu o umorzenie należności w całości bądź w części, odroczenie terminu jej płatności bądź rozłożenia spłaty na raty, jeżeli wykaże, że istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji jego rodziny. W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa i nie narusza obowiązujących przepisów, dlatego skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.1369). Z tych względów, orzeczono, jak w sentencji.