II SA/Lu 484/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Asesor sądowy Anna Ostrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2025 r., znak: [...] w przedmiocie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę. Decyzją z [...] lipca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania T. W. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni") od decyzji Wójta Gminy [...] z 15 kwietnia 2025 r. w przedmiocie odmowy przyznania usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Z uzasadnienia decyzji wynika, że wnioskiem z 6 marca 2025 r. (data wpływu do OPS w [...] - 7 marca 2025 r.) strona zwróciła się do organu o usługi opiekuńcze (8 godzin dziennie) oraz o usługi specjalistyczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie. Organ I instancji pismem z 13 marca 2025 r. (doręczonym wnioskodawczyni 14 marca 2025 r.) poinformował stronę o terminie wizyty pracowników socjalnych w miejscu zamieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i wyznaczył termin na dzień 26 marca 2025 r. Czynność miała odbyć się w asyście funkcjonariuszy Policji. Ze sporządzonej na powyższą okoliczność notatki służbowej z 26 marca 2025 r. dotyczącej przebiegu planowanych czynności mających na celu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony wynika, że pracownicy socjalni udali się na miejsce w asyście dwóch funkcjonariuszy Policji. Przeprowadzenie wywiadu nie odbyło się, gdyż nikt nie otworzył drzwi. Pracownicy socjalni na posesji widzieli pryzmę węgla. Organ I instancji skierował także do wnioskodawczyni zawiadomienie w trybie art. 10 k.p.a., umożliwiając wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jak i przedłożenia dowodów oraz realizując obowiązek określony w art. 79a k.p.a. poinformował o niespełnieniu przesłanek, wymieniając brakujące dokumenty. Wskazano, że strona jest osobą chorą, co potwierdza orzeczenie Lekarza Orzecznik ZUS z 9 lipca 2020 r. ustalające, że jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, zaświadczenie lekarskie z 17 lipca 2020 r. wydane dla strony, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z siedzibą w L. z dnia [...] lipca 2021 r. Nr [...], zaliczające stronę do stopnia niepełnosprawności znacznego wydane na stałe. Podano także, że w dniu 15 kwietnia 2025 r. podczas czynności służbowych przeprowadzonych w godzinach popołudniowych pracownicy socjalni widzieli stronę, stojącą przy samochodzie, którym jeździ wraz z mężem [...]. Zdaniem organu odwoławczego strona jest sprawna fizycznie i stosownie do swojego wieku porusza się samodzielnie. Organ odwoławczy stwierdził, że strona jako osoba wnioskująca o udzielnie pomocy powinna aktywnie uczestniczyć w postępowaniu dowodowym, służąc organowi wszelkimi informacjami dotyczącymi jej sytuacji majątkowej, osobistej czy też zdrowotnej w niezbędnym zakresie wynikającym ze złożonego wniosku, tak aby organ mógł w oparciu o pozyskane informacje podjąć rozstrzygnięcie w sprawie i wydać decyzję administracyjną. Przyznanie wnioskowanych usług opiekuńczych następuje po przedłożeniu zaświadczenia lekarskiego o potrzebie wykonania określonego rodzaju usług i ustalenia zakresu czynności, jak i, że to w interesie wnioskodawczyni leży dostarczenie zaświadczenia lekarskiego, gdyż od prawidłowych i jak najpełniejszych ustaleń zależy nie tylko, czy pomoc zostanie przyznana, ale także zakres tej pomocy. Takiego obowiązku strona nie dopełniła, pomimo przesłania przez organ informacji w tym zakresie. Także podjęte przez organ czynności w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni okazały się nieskuteczne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca powołała się na niemożność udziału w sprawie. Jej stan chorobowy jest znany organom i Sądowi z urzędu. Strona zarzuciła Kolegium przekroczenie uprawnień, a także podniosła, że ze względu na stan zdrowia nie zna treści uzasadnień decyzji Kolegium, albowiem nie jest adwokatem, ani radca prawnym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd niniejszą sprawę rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, - dalej jako "p.p.s.a."). Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożył organ. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 50 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283, - dalej jako "u.p.s."), pomoc w formie usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2). Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3). Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4). Skarżąca nie spełnia przesłanek do otrzymania usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 1 u.p.s., gdyż nie jest osobą samotną. W myśl bowiem art. 6 pkt 9 u.p.s. osoba samotna to osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. Skarżąca zaś wprawdzie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednak pozostaje w związku małżeńskim ze Z. W.. Wyrok Sądu Okręgowego w L. z 6 lutego 2004 r., sygn. akt [...], orzekający separację pomiędzy stroną i jej współmałżonkiem, nie powoduje ustania ich małżeństwa. W związku z tym wniosek strony mógł być rozpatrzony na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s. W takim przypadku kontrola Sądu dotycząca tej decyzji sprowadza się zasadniczo do ustalenia czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza – co do zasady – załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W szczególności organ winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Obowiązki te ciążą również na organie drugiej instancji, który może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi pierwszej instancji (art. 136 k.p.a.). Wydanie decyzji przyznającej wnioskowane świadczenie wymaga wnikliwego i wyczerpującego ustalenia zarówno sytuacji majątkowej, jak i zdrowotnej strony. Dopiero bowiem w przypadku, gdy informacje w tym zakresie zostaną wyczerpująco zgromadzone, na ich podstawie organ jest w stanie ustalić, czy w ogóle świadczenie to powinno być wnioskodawcy przyznane, następnie w jakim zakresie wnioskodawca wymaga pomocy w postaci usług opiekuńczych, specjalistycznych usług opiekuńczych oraz czy wnioskodawca będzie ponosić odpłatność za powyższe usługi, a jeśli tak, to w jakiej wysokości. W myśl art. 107 ust. 1 u.p.s. przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej rodzinny wywiad środowiskowy, służący ustaleniu ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza pracownik socjalny, również na potrzeby jednostki organizacyjnej pomocy społecznej z terenu innej gminy, po okazaniu legitymacji pracownika socjalnego (ust. 3). Przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego może uczestniczyć drugi pracownik socjalny. Rodzinny wywiad środowiskowy może się odbywać w asyście funkcjonariusza Policji (ust. 3a). Rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, na który składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych. Z uwagi na rolę, jaką odgrywa rodzinny wywiad środowiskowy w sprawach z zakresu pomocy społecznej, ustawodawca przesądził jednoznacznie, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4a u.p.s.). W rozpoznawanej sprawie - zdaniem Sądu - wbrew stanowisku strony, zachodziła konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w postaci aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego, z uwagi na fakt, że organ nie dysponował aktualnymi danymi o wysokości dochodów jakie uzyskuje wnioskodawczyni i z jakich źródeł pochodzą. Pomimo tego, że organ miał wiedzę o dochodzie w postaci emerytury to należy mieć na uwadze, iż świadczenie to podlega corocznej waloryzacji, a dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury strony otrzymywanej w czasie składania wniosku w niniejszej sprawie, wnioskodawczyni nie przedłożyła. Ponadto w świetle art. 107 ust. 4 u.p.s.a., w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej – nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Oczywiste jest więc, że w sprawie zachodziła potrzeba przeprowadzenia aktualizacji tego wywiadu. Wyjaśnić również należy, że ośrodek pomocy społecznej, zgodnie z art. 50 ust. 5 u.p.s., przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia, a także rozstrzyga w przedmiocie odpłatności za te usługi, na podstawie wydanej w oparciu o art. 50 ust. 6 u.p.s. uchwały rady gminy. W świetle art. 50 ust. 6 u.p.s., rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Na podstawie tej delegacji ustawowej, Rada Gminy [...] podjęła uchwałę nr LXIV/619/2024 z 22 marca 2024 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania oraz szczegółowych warunków przyznawania usług sąsiedzkich, wymiaru i zakresu usług sąsiedzkich oraz sposobu rozliczania wykonywania takich usług (Dz. Urz. Woj. Lubel. z 2024 r., poz. 2039). W uchwale tej określone zostały warunki na podstawie, których możliwe jest przyznawanie usług opiekuńczych jak i zasady odpłatności za nie. W rozpoznawanej sprawie konieczne było ustalenie wysokości dochodu osoby ubiegającej się o usługi opiekuńcze, gdyż wysokość dochodu tej osoby pozwala na ustalenie czy usługi opiekuńcze będą świadczone odpłatnie czy też nieodpłatnie, a w przypadku ustalenia odpłatności za te usługi, kwota dochodu wnioskodawcy determinuje wysokość odpłatności za 1 godzinę świadczonej usługi opiekuńczej. Z powyższego wynika, że bez ustalenia stanu zdrowia strony oraz wysokości jej dochodu, nie jest możliwe procedowanie wniosku o przyznanie usług opiekuńczych. Bezsprzecznie zatem, dla rozstrzygnięcia sprawy wymagane było wyjaśnienie tych kwestii, w drodze aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić organom administracji naruszenia prawa, wskutek wydania decyzji odmawiającej przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Prawidłowe rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy wymagało przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, zaś skarżąca uniemożliwiła skuteczne zrealizowanie tej czynności. W sprawie jest poza sporem, że organ pierwszej instancji pismem z 13 marca 2025 r., poinformował stronę o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, ustalając termin na dzień 26 marca 2025 r. w godzinach 9:00-10:00. Jednocześnie organ poinformował stronę, że w przypadku zaistnienia konieczności zmiany terminu wywiadu strona winna skontaktować się telefonicznie lub listownie z Ośrodkiem Pomocy Społecznej w [...] celem uzgodnienia innego terminu. W treści pisma pouczono stronę, że przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego może uczestniczyć drugi pracownik socjalny, a także, że rodzinny wywiad środowiskowy oraz świadczenie pracy socjalnej w środowisku może się odbywać w asyście funkcjonariusza Policji (k. 7 akt adm.). Pismo to zostało doręczone stronie 14 marca 2025 r. (k. 8 akt adm.), co oznacza, że organ pierwszej instancji doręczył stronie pismo zawierającej powiadomienie o planowanym wywiadzie środowiskowym z odpowiednim wyprzedzeniem. Niewątpliwie zarazem – mając na uwadze art. 107 ust. 3 i 3a u.p.s. – wbrew temu co twierdzi strona, pracownicy organu pierwszej instancji podejmując próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w asyście Policji, działali w granicach prawa. Z załączonej do akt sprawy notatki służbowej z 26 marca 2025 r. wynika, że pracownicy OPS w [...] (E. W. i A. D.) w asyście dwóch funkcjonariuszy Policji z Komisariatu Policji w [...] udali się do miejsca zamieszkania strony. Z notatki tej wynika również, że nikt z lokatorów budynku nie pojawił się, a drzwi domu były zamknięte. Z tego powodu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego było niemożliwe. Sama skarżąca nie dołączyła wymaganych i niezbędnych dokumentów do rozpatrzenia sprawy. Z akt sprawy nie wynika nadto, aby skarżąca zawiadomiła na piśmie lub też zgłosiła telefonicznie od organu pierwszej instancji, potrzebę zmiany terminu wywiadu środowiskowego ustalonego na 26 marca 2025 r. na inny termin. W aktach sprawy znajduje się także kolejna notatka z 15 kwietnia 2025 r. (podpisana przez A. D. i E. W.) sporządzona z przebiegu czynności służbowych w ramach, których pracownice OSP w [...] widziały w dniu 15 kwietnia 2025 r. Z. W. idącego do przychodni "[...]" w [...]. Następnie Z. W. udał się do Urzędu Gminy i na pocztę. Nie zauważono, aby Z. W. miał problemy z przemieszaniem się, poruszał się o własnych siłach. W tym samym dniu widziano wnioskodawczynię stojącą przy samochodzie, którym jeździ Z. W.. Jak na swój wiek państwo [...] są sprawni fizycznie, poruszają się samodzielnie (k. 21 akt administracyjnych). Podkreślić należy, że w orzecznictwie wskazuje się, iż niewyrażenie przez stronę zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, a za takie należy uznać uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności, oznacza brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s. i – zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s. – stanowi samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazuje się również, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, o jakim mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s., jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego bądź aktualizacji wywiadu (zob. wyroki NSA z: 24 sierpnia 2016 r., I OSK 95/15; 5 października 2016 r., I OSK 329/15; 6 czerwca 2019 r., I OSK 3598/18; 15 listopada 2023 r., I OSK 2351/21). Sąd zwraca uwagę, że osoba ubiegająca się o pomoc społeczną powinna pomóc organowi pomocowemu w ustaleniu jej sytuacji faktycznej poprzez zaangażowanie się w przedstawienie swej rzeczywistej sytuacji. Nie można uznać, że tylko oczekiwania wnioskodawcy decydują w sprawie o przyznania mu wnioskowanych usług co do ich wymiaru. Osoba zainteresowana uzyskaniem wnioskowanych świadczeń z pomocy społecznej ma natomiast obowiązek współdziałania z organem pomocy społecznej w celu rzetelnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych obrazujących jej sytuację życiową. Niedopuszczalne jest zatem, by osoba taka w toku zainicjowanego przez siebie postępowania odmawiała kontaktów z pracownikami pomocy społecznej. Wyjaśnić należy, że organ wydający decyzję uznaniową nie jest związany normą prawa materialnego, z tym że argumentacja organu, co do udzielenia bądź nieudzielenia pomocy musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 k.p.a., w myśl którego w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. W przedmiotowej sprawie obowiązkom powyższym organy obu instancji uczyniły zadość. W ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcie w konkretnych uwarunkowaniach tej indywidualnej sprawy, nie może być potraktowane jako naruszające prawo. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został przez organy obydwu instancji oceniony prawidłowo, w zakresie niezbędnym do ustalenia przesłanek zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia wymagań wynikających z art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe rozważania względzie, Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.