II SA/Lu 488/19

WyrokWSA w Lublinie2019-11-21

Skład orzekający: Bogusław Wiśniewski, Jerzy Parchomiuk, Maria Wieczorek-Zalewska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone po podjęciu zatrudnienia przez świadczeniobiorcę, które spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego, może zostać uznane za nienależnie pobrane bez ustalenia, czy świadczeniobiorca został skutecznie pouczony o obowiązku informowania organu o zmianie sytuacji dochodowej?
Ratio decidendi
Świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone po podjęciu zatrudnienia przez świadczeniobiorcę, które spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego, nie może zostać uznane za nienależnie pobrane, jeśli organ nie ustalił, czy świadczeniobiorca został skutecznie pouczony o obowiązku informowania o zmianie sytuacji dochodowej. Brak takiego pouczenia, zwłaszcza w sposób zrozumiały i pisemny, uniemożliwia przypisanie świadczeniobiorcy złej wiary i obowiązku zwrotu świadczenia.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy K. o uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaconego na rzecz P. Z. za nienależnie pobrane. Skarżąca A. Z. podjęła zatrudnienie w trakcie pobierania świadczenia, o czym nie poinformowała organu. Organy uznały świadczenie za nienależnie pobrane, jednak skarżąca podniosła, że nie było to działanie celowe i nie została skutecznie pouczona o konsekwencjach zmiany sytuacji dochodowej.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] – po rozpatrzeniu odwołania A. Z. od decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaconego na rzecz P. Z. w okresie od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 września 2018 r., w kwocie [...]zł, za świadczenia nienależnie pobrane – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia 18 października 2017 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej [...], przyznano A. Z. – jako przedstawicielowi ustawowemu uprawnionego do alimentów P. Z. – świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r. Jako, że decyzja ta w całości uwzględniała żądanie strony, organ pierwszej instancji odstąpił od jej uzasadnienia. Decyzją z dnia 17 stycznia 2019 r., nr [...] organ pierwszej instancji orzekł – w punkcie 1. sentencji – o uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaconego na rzecz P. Z. w okresie od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 września 2019 r., w łącznej wysokości [...] zł, za świadczenie nienależnie pobrane. Nadto w punkcie 2. sentencji decyzji organ orzekł, że kwota odsetek na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł. Odsetki są naliczane do dnia całkowitej spłaty. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wyjaśnił, że podczas rozpatrywania wniosku strony o przyznanie o świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy 2018/2019, wyszły na jaw okoliczności mające wpływ na prawo do korzystania przez nią z funduszu alimentacyjnego w okresie 2017/2018. Ustalono bowiem, że A. Z. podjęła zatrudnienie o czym nie poinformowała Ośrodka Pomocy Społecznej [...]. W odpowiedzi na wezwanie organu, strona w dniu 25 września 2018 r. przedstawiła zaświadczenie o wysokości jej dochodu za listopad 2017 r. Przeliczając dochód rodziny organ pierwszej instancji stwierdził, że kryterium dochodowe w wysokości 725,00 zł na osobę w rodzinie zostało przekroczone. W konsekwencji organ uznał, że świadczenia wypłacone stronie w okresie od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 września 2018 r., w łącznej wysokości [...] zł, są świadczeniami nienależnie pobranymi. W odwołaniu od powyższej decyzji A. Z. podniosła, że nienależne pobranie przez nią świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie było działaniem celowym, a wręcz nieświadomym. Strona wskazała, że wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia złożyła we wrześniu 2017 r., natomiast zatrudnienie podjęła później. Podkreśliła, że ze względu na bardzo trudną sytuację finansową i zdrowotną, nie stać jej na spłatę tak dużej kwoty. Strona załączyła do odwołania zaświadczenie lekarskie z dnia 25 stycznia 2019 r., dotyczące jej stanu zdrowia, oraz zaświadczenie z dnia 4 lutego 2019 r., potwierdzające okoliczność jej zatrudnienia od dnia 2 października 2017 r. [...] na stanowisku porządkowa pomieszczeń oraz wskazujące średnią wysokość wynagrodzenia skarżącej za ostatnie trzy miesiące w kwocie netto. Powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 24 czerwca 2019 r. nr [...] (zaskarżoną w niniejszej sprawie) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 17 stycznia 2019 r. Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej, powielając treść jej uzasadnienia, po czym stwierdził, że organ pierwszej instancji, na podstawie zebranych dowodów, prawidłowo ustalił stan faktyczny. Ocena materiału dowodowego została dokonana przez organ pierwszej instancji z uwzględnieniem reguł zawartych w k.p.a., a więc jest bezstronna i nie narusza granic swobodnej oceny oraz jest zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy, nie zawiera błędów faktycznych i logicznych, i znajduje oparcie w prawidłowo dokonanej ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego i ujawnionego w toku postępowania. W ocenie organu odwoławczego, zastrzeżeń nie budzi także kwalifikacja prawna. Kolegium w pełni podzieliło w tej kwestii argumentację organu pierwszej instancji zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dlatego też postanowiło pominąć dowody wskazane przez odwołującą w treści odwołania, jako niemające wpływu na wynik postępowania i rozstrzygnięcie w sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w L. A. Z. zarzuciła, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 czerwca 2019 r. narusza dobra jej małoletniego syna P., ponieważ jest on najbardziej pokrzywdzoną osoba w sprawie. Skarżąca wskazała na znaczne wydatki, jakie obciążą budżet jej rodziny w związku z rozpoczęciem przez jej syna nauki w szkole podstawowej. Podkreśliła, że praca na [...] jest jedynym źródłem jej utrzymania, przy czym osiągane dochody są zbyt niskie, aby zapewnić dziecku godne warunki. W ocenie skarżącej, to ojciec dziecka powinien spłacić należność określoną w zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, że w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r, poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest dokonanie kompleksowej oceny legalności zaskarżonego aktu, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów (bądź ich braku) i ich podstawy prawnej powołanej przez skarżącego. Rozpoznając sprawę w ramach powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji z dnia 17 stycznia 2019 r. zostały bowiem wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2019 poz. 670 ze zm., dalej jako "ustawa"). Powołana ustawa określa warunki i tryb przyznawania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, regulując przy tym również przesłanki uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane oraz żądania jego zwrotu od świadczeniobiorcy. I tak art. 23 ust. 1 ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Sytuacje, w których dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia określa art. 2 pkt 7 ustawy. W świetle tego unormowania nienależnie pobrane świadczenie oznacza m.in. świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (lit. "a"). Nie budzi wątpliwości, że jedną z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, jest uzyskanie dochodu, którego konsekwencją jest przekroczenie przez ustawowego kryterium dochodowego. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 2 ustawy – w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2019 r. – świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Do sytuacji powodujących uzyskanie dochodu ustawodawca zaliczył wymieniał (m.in.) uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 18 lit. "c" ustawy). Metody doliczenia dochodu uzyskanego do dochodu rodziny strony określały natomiast przepisy art. 9 ust. 4 i 4a ustawy, różnicując sposób uwzględnienia takiego dochodu od ustalenia, czy jego uzyskanie nastąpiło w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia kalendarzowego, czy tez po tym roku. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 4a). W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca A. Z. pobrała – jako przedstawiciel ustawowy uprawnionego do alimentów P. Z. – świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie, przyznane decyzją Wójta Gminy K. z dnia 18 października 2017 r. na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r. Niekwestionowane jest również ustalenie, że skarżąca w dniu 2 października 2017 r., a więc w trakcie pobierania świadczenia przyznanego ww. decyzją, podjęła pracę na stanowisku porządkowej pomieszczeń na [...], co w świetle art. 2 pkt 18 lit. "c" ustawy stanowi okoliczność powodującą uzyskanie dochodu. Prawidłowo przy tym organy przyjęły, że ów dochód – jako uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy i uzyskiwany w trakcie okresu świadczeniowego – podlega doliczeniu do dochodu rodziny w sposób określony w art. 9 ust. 4a ustaw, co oznacza, że do dotychczasowego dochodu rodziny skarżącej należało dodać dochód uzyskany przez nią w związku z podjęciem pracy, za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za listopad 2019 r. W świetle przedstawionego przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego zaświadczenia z dnia 25 września 2018 r., wydanego przez Dział Kadr i Płac [...], nie budzi wątpliwości, ze dochód uzyskany przez skarżącą w listopadzie 2017 r. wyniósł [...] zł netto (k. 4 akt adm. I inst.). Należy zauważyć, że wobec wskazanej wysokości dochodu uzyskanego (790,96 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie), fakt przekroczenia - wraz z jego uzyskaniem - kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy, nie budzi wątpliwości nawet mimo braku informacji w treści kontrolowanych decyzji (a także w treści decyzji z dnia 18 października 2017 r. - jako pozbawionej uzasadnienia) o wysokości dochodu rodziny przed podjęciem zatrudnienia przez skarżącą. Istota sporu sprowadza się natomiast do oceny, czy fakt uzyskania przez skarżącą ww. dochodu stanowi podstawę do uznania świadczenia wypłaconego skarżącej na mocy ww. decyzji, po zaistnieniu tej okoliczności, tj. w okresie od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 września 2018 r., za świadczenie nienależnie pobrane, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a" ustawy. W ocenie Sądu, ustalenia poczynione dotychczas przez organy orzekające w niniejszej sprawie nie uprawniają do takiego stwierdzenia. W orzecznictwie sadowym ugruntowane jest stanowisko, że podstawa uznania świadczenia za nienależnie pobrane, określona w art. 2 pkt 7 lit. "a" ustawy, opiera się na zaniechaniu udzielenia organowi - w trakcie korzystania ze świadczenia - informacji mającej znaczenie dla uprawnienia do jego pobierania. Dlatego też w postępowaniu w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobrane na podstawie ww. przepisu, organ zobowiązany jest ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z winy strony. Nie można bowiem uznać pobranych świadczeń za nienależnie pobrane, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Obowiązek zwrotu takich świadczeń obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma więc świadomość osoby pobierającej świadczenie (por. wyrok NSA z 9 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1065/18, LEX nr 2570800; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 września 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 495/19, LEX nr 2721693). Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga natomiast ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego, skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, a więc nie wystarcza powołanie się na przepis prawa. Ponadto należy wskazać grożące stronie sankcje za wprowadzenie w błąd. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom z art. 8 i 9 k.p.a. W konsekwencji, dla rzetelnej realizacji ustawowych wymogów, pouczenie takie winno było zostać zamieszczone w ulotce (z której następnie strona mogłaby korzystać w okresie późniejszym), bądź w uzasadnieniu decyzji. Pouczenie zamieszczone na formularzu wniosku, który, następnie spoczywał w urzędzie jako część akt sprawy, nie może być natomiast uznane za zgodne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, a także z zasadą praworządności i zasadą informowania (por. wyroki NSA: z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 981/10, LEX nr 745403; z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/12, LEX nr 1339588; z dnia 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 2078/10, LEX nr 957287; z dnia 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 3417/18, LEX nr 2656168). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że pomimo bezspornego uzyskania przez skarżącą – w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego – dochodu, którego wartość spowodowała, że dochód rodziny skarżącej niewątpliwie przekroczył ustawowe kryterium dochodowe określone w art. 9 ust. 2 ustawy, dla uznania świadczenia wypłaconego skarżącej na mocy decyzji z dnia 18 października 2017 r. po uzyskaniu dochodu, tj. w okresie od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 września 2018 r., za świadczenie nienależnie pobrane, niezbędne jest wykazanie, że skarżąca została skutecznie pouczona o wysokości kryterium dochodowego, którego zachowanie jest warunkiem pobierania przedmiotowego świadczenia, a także o obowiązku poinformowania organu o ewentualnej zmianie sytuacji dochodowej rodziny, skutkującej przekroczeniem tego kryterium. Dopiero bowiem potwierdzenie spełnienia tych wymogów przez organ przyznający świadczenie, dawałoby podstawę do przyjęcia, że skarżąca miała świadomość, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacane jej w okresie po podjęciu zatrudnienia, pobierała nienależnie. Jeżeli zaś strona nie została skutecznie pouczona o ciążących na niej – jako świadczeniobiorcy - obowiązkach, nie zachodzą podstawy do przyjęcia, że pobierając świadczenie działała w złej wierze, Tymczasem kontrolowane decyzje organów obu instancji nie zawierają jakichkolwiek ustaleń w powyższym zakresie. Jednocześnie sama skarżąca konsekwentnie zaprzecza, jakoby została należycie pouczona o okolicznościach, których zaistnienie będzie miało wpływ na jej uprawnienie do świadczenia. Twierdzenie skarżącej w tym zakresie wydaje się natomiast o tyle prawdopodobne, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia 17 stycznia 2017 r., przyznająca przedmiotowe świadczenie, zawierała jedynie lakoniczną wzmiankę o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia "w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego". Pouczenie to nie zawierało jednak wyjaśnienia, o jakie "zmiany mające wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego" chodzi, a w szczególności nie sprecyzowano w jego treści, że do zmian tych należy zmiana sytuacji dochodowej rodziny strony, skutkująca przekroczeniem kryterium dochodowego o określonej wartości. Stąd tez nie sposób uznać go za skuteczne, a w konsekwencji dające podstawę do stwierdzenia, że skarżąca miała świadomość nienależnego pobierania świadczenia po podjęciu zatrudnienia. Niemniej jednak na obecnym etapie postępowania nie można przesądzić, że skarżąca nie została w inny sposób należycie pouczona o obowiązkach świadczeniobiorcy, skoro kwestia ta nie została przez organy administracji w żaden sposób zweryfikowana. Kwestia ta winna zostać zatem szczegółowo zbadana w toku ponownego rozpatrywania sprawy. Brak ustaleń w powyższym zakresie świadczy o wydaniu kontrolowanych decyzji z mającym potencjalnie istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem zasad postępowania wyrażonych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a nadto z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., określającego wymogi uzasadnienia decyzji administracyjnej. Uchybienia tego ostatniego przepisu w szczególności dopuściło się Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które w uzasadnieniu swej decyzji, odnosząc się do okoliczności niniejszej sprawy, w istocie jedynie powieliło wprost argumenty organu pierwszej instancji. Takie uzasadnienie decyzji zapadłej w postępowaniu odwoławczym jest niedopuszczalne, albowiem istotą tego postępowania jest nie tylko kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji, lecz ponowne, merytoryczne rozpatrzenie sprawy w myśl zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 w zw. z art. 136 k.p.a. Konsekwencją wytkniętego powyżej naruszenia przepisów postępowania było naruszenie przez organy orzekające w niniejszej sprawie również dyspozycji art. 2 pkt 7 lit. "a" ustawy, polegające na co najmniej przedwczesnym uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaconego skarżącej w okresie od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 września 2018 r., za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu tego przepisu. Utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją decyzja organu pierwszej instancji z dnia 17 stycznia 2019 r. narusza prawo materialne również w innym zakresie, co jednak w konfrontacji z opisanymi wyżej uchybieniami ma na obecnym etapie postępowania charakter drugorzędny. Należy jednak zauważyć, że sentencja ww. decyzji ogranicza się do orzeczenia o uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaconego skarżącej w okresie od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 września 2018 r., w wysokości 4.000,00 zł, za świadczenie nienależnie pobrane (pkt 1. sentencji) oraz do wskazana aktualnej na dzień wydania decyzji wysokości ustawowych odsetek od ww. należności (pkt 2. sentencji). Rozstrzygnięcie to pozbawione jest natomiast orzeczenia o obowiązku zwrotu ustalonej kwoty nienależnie pobranego świadczenia (pomimo, że w powołanej w treści decyzji podstawie prawnej wymieniono przepis będący podstawą nałożenia takiego obowiązku - art. 23 ust. 1 ustawy). W tym kontekście należy natomiast wskazać, że na gruncie art. 23 ustawy, w brzmieniu obowiązującym do dnia 17 września 2015 r., ukształtował się pogląd, że nie jest dopuszczalne jednoczesne orzekanie o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o obowiązku zwrotu takiego świadczenia, w jednej decyzji administracyjnej. W motywach tego stanowiska powoływano się na ówczesną treść ww. artykułu, który stanowił o "decyzji ustalającej" (ust. 2) i "decyzji o zwrocie" (ust. 4). W konsekwencji przyjmowano, że o zwrocie w nienależnie pobranego świadczenia można orzec dopiero wówczas, gdy decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane stanie się ostateczne. Pogląd ten utracił jednak aktualność wraz z nowelizacją przyjętą ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302), która weszła w życie z dniem 18 września 2015 r. W wyniku tej nowelizacji uległa bowiem zmianie dotychczasowa treść art. 23 ustawy, w ten sposób, że obecnie w przepisie tym funkcjonuje pojęcie "decyzji o ustaleniu o zwrocie" (ust. 6), jednoznacznie wskazujące na konieczność rozstrzygnięcia zarówno kwestii ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia, jak i obowiązku jego zwrotu, jedną decyzją administracyjną. Wobec tego wydana już w aktualnym stanie prawnym decyzja organu pierwszej instancji z dnia 17 stycznia 2019 r. – jako pozbawiona rozstrzygnięcia o zwrocie ustalonego ta decyzją nienależnie pobranego świadczenia – narusza dyspozycję powołanego wyżej przepisu. Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji uwzględnią przedstawione wyżej rozważania i wnioski. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło