II SA/Lu 49/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia WSA - Ewa Ibrom, Asesor WSA - Bogusław Wiśniewski ( spr.), Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2005r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Wojewody z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz E. C. kwotę 440 ( czterysta czterdzieści ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] października 2004 r Prezydent Miasta orzekł o zwrocie na rzecz E.J.C., S.K. i E.J. części wywłaszczonej nieruchomości położonej w L. przy ulicy G. a obręb 12 F., arkusz mapy 2, działka nr [...] o powierzchni 4919 m2 . W wyniku odwołania złożonego przez Agencję Mienia Wojskowego Oddział Terenowy Wojewoda uchylił powyższą decyzję i umorzył postępowanie przed organem I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko Wojewoda wyjaśnił, iż sporna nieruchomość była częścią działki oznaczonej na planie nr [...] o łącznej powierzchni 7539 m2 , której właścicielką była L.C.. Na mocy decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego z dnia [...] lutego 1987 r nr [...] działka ta została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z lokalizacją na tym terenie bazy budowlano – remontowej uwzględnionej w planie społeczno – gospodarczym L. Obecnie przedmiotowa nieruchomość wchodzi w skład działki nr [...] , która zgodnie z KW [...] jest własnością Skarbu Państwa – Agencji Mienia Wojskowego. Pismem z dnia 12 czerwca 2000 r Agencja powiadomiła L.C. o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości , pouczając ją przy tym , iż stosowny wniosek o zwrot nieruchomości należy złożyć do Prezydenta Miasta w terminie 3 miesięcy od chwili otrzymania zawiadomienia , gdyż po upływie tego terminu uprawnienie do zwrotu wygasa. Powodem zawiadomienia był zamiar sprzedaży działki w drodze przetargu nieograniczonego. Wniosek o zwrot nieruchomości złożyli dopiero spadkobiercy L.C. w dniu 27 lutego 2004 r. W świetle art.136 pkt.5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z uchybieniem terminu do złożenia wniosku Wojewoda uznał, iż roszczenie o zwrot nieruchomości wygasło. Tym samym sprawa jako bezprzedmiotowa podlega umorzeniu na podstawie art.105 kpa. Skargę na decyzję Wojewody złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E.C. Zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego – art.136 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przepisów art.7 i 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy wnosił o jej uchylenie. Skarżący dowodził, iż w sprawie nie była kwestionowana zbędność przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia, co potwierdziła także Agencja Mienia Wojskowego. Za inny cel uzasadniający wywłaszczenie nie można natomiast uznać sprzedaży nieruchomości jak chce Agencja. W jego przekonaniu instytucja wywłaszczenia ma umożliwiać realizację celu publicznego , jakim jest realizacja konkretnej trwałej inwestycji o charakterze publicznym, a nie sprzedaż wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym otrzymane przez L.C. pismo należy traktować tylko jako informację o zbędności nieruchomości , nie zaś o zamiarze jej odmiennego przeznaczenia. Obowiązek zawiadamiania byłego właściciela lub jego następców prawnych o istniejącej możliwości złożenia wniosku o zwrot uprzednio wywłaszczonej nieruchomości powstaje wówczas, kiedy nieruchomość ma zostać przeznaczona na inny cel niż wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Obowiązek taki nie powstaje w tych wypadkach, kiedy właściwy organ nie zamierza przeznaczyć nieruchomości na inny cel , a jedynie nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Pismo Agencji dotyczyło zatem tylko wskazania zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia , a więc nie ma tutaj zastosowania 3 miesięczny zawity termin do złożenia oświadczenia z żądaniem zwrotu nieruchomości. Skarżący zakwestionował także właściwość Agencji do informowania byłych właścicieli o składaniu wniosków w trybie art.136 § 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jego zdaniem organem właściwym w tej sprawie był odpowiedni starosta, jako, że nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. Jeśli chodzi o naruszenie przepisów postępowania skarżący uznał, iż organy administracji nie dokonały wnikliwego rozpoznania całokształtu zebranego materiału dowodowego w sprawie. Dotyczy to zwłaszcza pominięcia błędów jakie zawierało pismo Agencji Mienia Wojskowego. Nie podano w nim miejsca położenia nieruchomości , wadliwa była także numeracja działki , co przy kilku działkach wywłaszczonych i położonych w tym rejonie jest istotną okolicznością. Takie działanie nie stanowi w ocenie skarżącego ochrony jego konstytucyjnych i ustawowych uprawnień byłego właściciela. Podkreślił on ponadto, iż L. C. omawianego zawiadomienia w ogóle nie otrzymała ,gdyż w dacie kiedy jej pismo doręczono była ciężko chora i niedługo po tej dacie zmarła. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. W jego ocenie podniesione w skardze zarzuty nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art.136 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm.) nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art.137, chyba, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Przepis ten stanowi gwarancję, że instytucja wywłaszczenia nieruchomości nie będzie nadużywana lub wykorzystywana ponad potrzeby związane z realizacją celów publicznych. Sprowadza się ona w istocie do tego, iż podmiot na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie ma prawo użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości , jeżeli w ciągu 3 miesięcy od dnia zawiadomienia właściciela albo jego spadkobiercy przez właściwy organ o tym zamiarze , poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy nie złożą wniosku o zwrot nieruchomości . Zgodnie z ust.5 powołanego przepisu roszczenie o zwrot nieruchomości po upływie tego terminu wygasa. Obowiązek zawiadamiania byłego właściciela lub jego spadkobierców o możliwości złożenia wniosku o zwrot nieruchomości powstaje zatem tylko wówczas, gdy właściwy organ ma zamiar użycia nieruchomości na cel inny , niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wbrew stanowisku skarżącego nie ma wystarczających podstaw , aby pojęcie innego celu o jakim mowa wyżej było utożsamiane wyłącznie ze zrealizowaniem konkretnej inwestycji o charakterze publicznym. Zwrócił na to uwagę także Sąd Najwyższy , który jeszcze na gruncie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomościami ( tekst jedn. Dz.U z 1991 r Nr 30 , poz.127 ze zmianami ) uznał, iż przez użycie nieruchomości w rozumieniu art.47 ust.4 tej ustawy należało rozumieć nie tylko gospodarcze przeznaczenie nieruchomości i jej fizyczne wykorzystanie , ale także rozporządzenie nieruchomością w drodze czynności prawnej w wyniku której prawo użytkowania wieczystego nieruchomości przechodzi na inną osobę. Rozporządzenie takie jest następstwem niewykorzystania nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i jego skutkiem staje się niemożność takiego wykorzystania w przyszłości ( wyrok z dnia 15 lutego 2000 r sygn. akt III CKN 543/ 00). Stanowisko Sądu jest oczywistym wyrazem dążenia do możliwie maksymalnej ochrony prawa byłych właścicieli lub ich spadkobierców do żądania zwrotu wywłaszczonych nieruchomości poprzez wyeliminowanie przypadków, w których dla zmiany użycia nieruchomości nie będzie wymagana ich zgoda. Z powyższą oceną nie sposób się nie zgodzić , a jej aktualność także w obecnym stanie prawnym nie budzi wątpliwości. W świetle powyższego na nieporozumieniu oparty jest zarzut skarżącego starającego się wykazać, iż zawiadomienie o jakim mowa w art.136 ust.3 ustawy nie ma miejsca w sytuacji, gdy nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a jednocześnie właściwy organ nie ma zamiaru użyć jej na inny cel. Zagadnienie to jest oczywiste i nie było także przedmiotem kontrowersji organów orzekających w sprawie. W tym przypadku poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie jest ograniczony żadnymi terminami do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Przesłanką zawiadomienia o jakim mowa jest wyłącznie zmiana celu na jaki miałaby być użyta nieruchomość , co także oznacza, iż nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia. Tylko bowiem wówczas powstaje dla byłego właściciela lub jego spadkobiercy uprawnienie do ubiegania się o jej zwrot. W rozpatrywanej sprawie zachodziła zmiana celu na jaki nieruchomość została wywłaszczona, w efekcie czego nie można zarzucić braku podstaw do zawiadomienia o zamiarze użycia jej w inny sposób niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Błędne jest przekonanie skarżącego podważające właściwość organów do informowania poprzednich właścicieli o możliwości złożenia wniosku o zwrot nieruchomości w warunkach art.136 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten, w odróżnieniu do art.142 tej ustawy stanowiącym, iż o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, zwrocie odszkodowania , w tym także nieruchomości zamiennej oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, posługuje się formułą właściwego organu . W świetle art. 4 ust.9 ustawy oznacza to , zastrzeżeniem art. 60 , starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa oraz organ wykonawczy gminy , powiatu i województwa w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy powiatu i województwa. Z kolei art.11 ust.1 ustawy stanowi , iż starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej jest organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami o ile inna reprezentacja nie wynika z przepisów ustawy lub ustaw odrębnych. Jedną z nich jest ustawa z dnia 30 maja 1996 r o gospodarowaniu niektórymi składnikami mienia Skarbu Państwa oraz o Agencji Mienia Wojskowego ( tekst jedn. Dz. U z 2004 r Nr 163, poz.1711 ze zmianami ) na mocy której Skarb Państwa powierzył Agencji wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia o którym mowa w art.2 (art. 6 ustawy). Agencją kieruje i reprezentuje ją na zewnątrz Prezes Agencji( art. 12 ust.1 ) . Składa on także w jej imieniu oświadczenia woli ( art.12 ust.2 ) . Może także udzielać innym osobom pełnomocnictw do składania oświadczeń woli w imieniu Agencji. Skoro przedmiotowa nieruchomość pozostawała we władaniu Agencji była ona zobowiązana do wypełnienia powinności określonej w art.136 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przejęcie przez Agencję praw i obowiązków wynikających z wykonywania prawa własności w stosunku do powierzonego jej mienia oznacza bowiem, że na niej ciąży obowiązek zwrotu byłemu właścicielowi nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia . Uwzględnieniu podlegają natomiast pozostałe zarzuty skargi. Sankcja w postaci wygaśnięcia uprawnienia do zwrotu nieruchomości lub jej części jaka wiąże się z niezachowaniem 3 miesięcznego terminu do złożenia wniosku w trybie art.136 ust.5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nakłada na właściwy organ obowiązek dokładnego wskazania nieruchomości będącej przedmiotem postępowania. Nie zawsze bowiem były właściciel lub jego spadkobierca będą zainteresowani zwrotem nieruchomości, z czym wiążą się stosowne rozliczenia. Podanie w piśmie z dnia 12 czerwca 2000 r błędnego numeru nieruchomości [...] zamiast [...] jaki wynika z decyzji wywłaszczeniowej oznacza, iż zawiadomienie było wadliwe , a zatem nie mogło skutkować wygaśnięciem roszczenia o zwrot działki oznaczonej nr [...]. Podkreślić należy, iż termin 3 miesięcy o jakim mowa w art.136 ust.5 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest terminem prawa materialnego , co oznacza, iż nie może on zostać przywrócony na podstawie art.58 – 60 kpa. Fundamentalne znaczenie ma w tej sytuacji kwestia daty otrzymania zawiadomienia o możliwości złożenia wniosku o zwrot nieruchomości przez byłego właściciela lub jego spadkobiercę. Warto zwrócić uwagę, iż ustawa bieg terminu uzależnia od daty otrzymania zawiadomienia , a nie od daty jego doręczenia. Tym samym wyłączone są przepisy kpa dotyczące doręczeń, w tym doręczenia zastępczego ( art.43 kpa ). Od daty doręczenia zaczynają bowiem biec terminy przewidziane do dokonania czynności procesowych. Terminy określone w art. .57 nie dotyczą jednak terminów prawa materialnego. Skoro zatem odbioru pisma dokonała E.J. i nie ma potwierdzenia , aby L. C. otrzymała zawiadomienie , czemu zaprzecza także skarżący , to uznać należy , iż nie wywołało ono żadnych skutków prawnych. W efekcie bezpodstawnie organ odwoławczy uznał, iż ich roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wygasło. Konsekwentnie za błędne uznać należy także umorzenie postępowania przed organem pierwszej instancji. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153 , poz.1270 ) zaskarżoną decyzję należało uchylić. O kosztach orzeczono na podstawie art.200 powołanej ustawy.