II SA/Lu 494/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor,, Asesor WSA Bogusław Wiśniewski (spr.), Protokolant Asystent sędziego Rafał Ostrowski, po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi S.K.-M. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę publiczną I - uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty z dnia [...]. znak: [...] II – nakazuje ściągnąć od Wojewody na rzecz Skarbu Państwa – Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 100 (sto) złotych tytułem nieuiszczonego wpisu sądowego. Sygn. akt II SA / Lu 494 / 04 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] czerwca 2004 r nr.[...], na mocy której odmówiono przyznania S. K. – M. odszkodowania za grunt położony na terenie wsi S. oznaczony jako działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,0358 ha zajęty pod drogę powiatową nr [...] o przebiegu S. – W.M. – G. W uzasadnieniu decyzji podano, iż aktem notarialnym z dnia [...] września 2001 r Rep. A nr [...] odwołująca się wraz z mężem nabyła nieruchomość składającą się z działek [...] i [...] o łącznej powierzchni 1, 89 ha położoną w miejscowości S. gmina K. Na skutek wcześniejszego podziału , z nieruchomości tej wydzielono działki o nr [...] o powierzchni 0, 0121 ha i [...] o powierzchni 0,0237 ha zajęte pod drogę powiatową o nr [...] o przebiegu S. – W. M.- G. Działki te z dniem 1 stycznia 1999 r stały się z mocy prawa na podstawie art.73 ustawy z dnia 13 października 1998 r Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną własnością Powiatu Fakt ten został potwierdzony decyzją Wojewody z dnia [...] lutego 2004 r nr [...]. W ocenie Wojewody decyzja ta stanowi akt administracyjny, z którego wynika, że w określonych granicach właścicielem nieruchomości z dniem 1 stycznia 1999 r stał się podmiot publicznoprawny, a tym samym stwierdza fakt zniesienia z tym dniem i we wskazanych granicach prawa własności przysługującego dotychczasowemu właścicielowi. Odmowa przyznania odszkodowania była zatem uzasadniona skoro odwołująca się w dacie 1 stycznia 1999 r nie była właścicielką spornych nieruchomości , a stał się nim podmiot publicznoprawny z mocy samego prawa. Wojewoda zauważył, iż możliwości wypłaty odszkodowania nie można wywodzić z następstwa z czynności przeprowadzonych po dniu 31 grudnia 1998 r i skutkujących po tym dniu . Skoro z dniem 1 stycznia 1999 r właścicielem z mocy prawa stal się podmiot publicznoprawny , to dotychczasowy właściciel nie mógł od tej daty przenieść praw, które jemu nie przysługiwały. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. K. – M. podkreśliła, iż przed zakupem pobrała od Starosty Powiatowego aktualne wypisy z rejestru gruntów .Nie było w nich żadnej adnotacji, iż część gruntów jest przeznaczona pod drogę, z tego też powodu nie ma o tym mowy w akcie notarialnym. O tym , iż część gruntów przez nią zakupionych stała się własnością Powiatu i to już z dniem [...] stycznia 1999 r dowiedziała się z zawiadomienia Wojewody z dnia [...] października 2003 r . W dniu [...] maja 2004 r z jej księgi wieczystej nr [...] odpisano 0.0358 ha na podstawie prawomocnej decyzji z dnia [...] lutego 2004 r .Zdaniem skarżącej zrobiono błąd nie wprowadzając w odpowiednim czasie zmian w ewidencji gruntów . Skoro 1 stycznia 1999 r grunty przeznaczone pod drogę stały się własnością Powiatu , więc podział musiał być dokonany wcześniej. 20 grudnia pod nr [...] grunty te zostały przyjęte do zasobu geodezyjno-kartograficznego, powinny być zatem ujawnione zmiany. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art.73 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczna ( Dz. U Nr 133 poz.872 ze zmianami ) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego , nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne , z dniem 1 stycznia 1999 r stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Dokonując wykładni tego przepisu Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż intencją ustawodawcy było w tym zakresie generalne uporządkowanie stosunków własnościowych w dziedzinie , mającej niewątpliwie istotne znaczenie w sferze życia publicznego .Trybunał podkreślił, iż przedmiotem odjęcia własności stały się działki " faktycznie wywłaszczone ‘’ wobec których , w drodze czynności faktycznych ( aczkolwiek często pozbawionych podstawy prawnej ) przesądzone zostało przejecie ich na własność przez Skarb Państwa bądź właściwe jednostki samorządu terytorialnego , w bliższej lub dalszej przyszłości. Zajęcie terenu i wybudowanie drogi stworzyło nieodwracalny stan faktyczny. Objęcie nieruchomości lub jej części z przeznaczeniem na drogę , jej wybudowanie i oddanie do użytku publicznego dowodzi, iż zajęcie nastąpiło w celu publicznym, a to z kolei przesądzałoby o wyniku ewentualnego postępowania wywłaszczeniowego ( wyrok z dnia 14 marca 2000 r sygn. akt P.5 / 99 OTK ZU 2000 / 2 poz.60, wyrok z dnia 20 lipca 2004 r sygn. akt SK 11/ 2002 OTK- A 2004 / 7/ 66 ). Mimo tak ukształtowanego pozbawienia prawa własności dotychczasowych właścicieli ustawa wymaga dla ujawnienia w księdze wieczystej przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego ostatecznej decyzji wojewody.( art.73 ust.4 ). Ustalenie jej charakteru jest dla rozstrzygnięcia sprawy elementem decydującym. W orzecznictwie sądowym wielokrotnie był rozważany problem decyzji potwierdzających nabycie z mocy prawa własności nieruchomości przez Skarb państwa lub jednostki samorządu terytorialnego Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 30 grudnia 1992 r (sygn. akt III CZP 157/ 92) uznał, iż decyzja wojewody stwierdzająca nabycie przez gminę nieruchomości , które z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych stały się z mocy prawa jej własnością , stanowi ustawowe poświadczenie , iż gmina stała się z mocy prawa właścicielem określonego mienia. Poświadczenie takie ma charakter stanowczy i aczkolwiek nabycie następuje z mocy prawa, to jednak w obrocie cywilnoprawnym gmina dla wykazania swojego tytułu do nieruchomości nie może skutecznie powoływać się na fakt uzyskania prawa własności z mocy prawa. Do tego niezbędna jest decyzja wojewody. Także sąd nie mógłby ustalić faktu nabycia przez gminę z mocy prawa – własności nieruchomości, jako przesłanki orzeczenia w toczącym się procesie o własność pomiędzy gminą , a innym podmiotem. Pogląd ten podzielił Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 29 lipca 1993 r ( sygn. akt III CZP 64 / 93 OSNC 1993 / 12 / 209 ), którego zdaniem dopiero ona stwierdza , że w odniesieniu do konkretnej gminy ( podmiotu ) powstały skutki określone w art. 5 ust.1 ustawy komunalizacyjnej. Jest to akt deklaratoryjny , w którym tkwi sui generis element konstytutywny , dopiero bowiem od chwili wydania takiej decyzji gmina może skutecznie powoływać się na swoje prawo. Powyższe oceny są aktualne także w odniesieniu do decyzji wydawanej w oparciu o przepis art.73 ust. 4 powołanej już ustawy z dnia 13 października 1998 r. Zwrócił na to uwagę Sad Najwyższy przekonując , iż treść tego przepisu nadającego deklaratoryjnej decyzji wojewody, stwierdzającej nabycie własności z mocy prawa , charakter dokumentu stanowiącego podstawę wpisu tego prawa do księgi wieczystej ( analogicznie do art.20 ust.1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r ) oznacza, iż ta decyzja stanowi wyłączny dowód nabycia własności, a powołujący się na spełnienie się skutku nabycia własności z ustawy powinien tym dokumentem fakt ten wykazać ( wyrok z dnia 16 maja 2002 r sygn. akt IV CKN 1071 / 00 Biul. SN 2003 / 1 / 9 ). Z akt sprawy wynika, iż decyzja Wojewody potwierdzająca, iż działki 36/5 i 37/3 stały się z dniem 1 stycznia 1999 r własnością Powiatu L. została wydana [...] lutego 2004 r. Zatem w dacie nabycia ich przez skarżącą zmiana właściciela nie była ujawniona w księdze wieczystej. Błędne jest w tej sytuacji założenie , iż skarżąca nabyła nieruchomość od osoby nieuprawnionej do jej rozporządzania , skoro działała w oparciu o zasadę domniemania wiarygodności ksiąg wieczystych sformułowaną w art. 3 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r o księgach wieczystych i hipotece ( tekst jedn Dz U z 2001 r Nr 124 poz.1361 ) , a przeciwko domniemaniu prawa wynikającemu z wpisu w księdze wieczystej nie można powoływać się na domniemanie wynikające z posiadania ( art.4 ustawy ).W żadnym razie okoliczność ta nie jest natomiast przeszkodą dla odjęcia jej własności omawianych działek zajętych pod drogę publiczna w oparciu o art.73 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r właśnie ze względu na deklaratoryjny charakter decyzji potwierdzającej przejście prawa własności na rzecz Powiatu. Skarżącej przysługuje jednak z tego tytułu odpowiednie odszkodowanie ustalone według zasad określonych w przepisach o odszkodowaniach zamieszczonych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami do stosowania których odsyła art.73 ust.4 omawianej ustawy. Zważyć należy także i to, iż odszkodowanie jest ściśle związane ze szkodą jaką ponosi właściciel nieruchomości w związku z pozbawieniem go własności nieruchomości w całości lub części. Podzielając stanowisko organów administracji należałoby uznać, iż szkodę poniósł ten, kto w dacie 1 stycznia 1999 r był właścicielem nieruchomości Mija się to z istotą odszkodowania , skoro faktyczną szkodę ponosi ten , kto jest właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji potwierdzającej przeniesienie jej własności z mocy prawa . Dopiero bowiem ostateczna decyzja Wojewody w tym zakresie stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej , przesadzając o tym , że jej właścicielem jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Odmienne stanowisko prowadziłoby do uznania, iż o odszkodowanie mógłby ubiegać się właściciel , który zbył nieruchomość nie ponosząc żadnej szkody z powodu braku wspomnianej decyzji. Zwrócić ponadto należy uwagę , iż wymóg zastosowania przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oznacza także konieczność przestrzegania wszystkich reguł dotyczących trybu postępowania przewidzianego dla odszkodowania przy wywłaszczaniu nieruchomości. Zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny , podkreślając, iż w postępowaniu administracyjnym o ustalenie i wypłacenie odszkodowania za nieruchomość , która z dniem 1 stycznia 1999 r przeszła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie art.73 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną , obligatoryjne jest przeprowadzenie rozprawy administracyjnej , o jakiej mowa w art.118 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami ( wyrok z dnia 17 lipca 2003 r sygn. akt S.A./ Bd 1271 / 03 ONSA 2004/2/83 ). Naruszenie tego trybu oznacza naruszenie przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych względów na podstawie art.145 § 1 ust.1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz .U Nr 153, poz.1270 ) zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Starosty należało uchylić. O kosztach orzeczono na podstawie art.223 § 2 tej ustawy.