II SA/Lu 498/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Sekretarz sądowy Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 lipca 2018 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi G. F. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] marca 2018 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. B. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), dalej "k.p.a." oraz art. 6 pkt. 14, art. 8 ust. 1 pkt. 2, art. 38 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.), dalej "u.p.s." utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Ż. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. z dnia [...] stycznia 2018 r. znak: [...] odmawiającej przyznania zasiłku okresowego ze środków pomocy społecznej. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji podniósł, że dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi ogółem [...] zł netto miesięcznie, natomiast kryterium dochodowe dwuosobowej rodziny zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt. 2 i 3 u.p.s. wynosi: [...] zł miesięcznie, a zatem nie zostało spełnione kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku. Organ ustalił, że A. B. (lat 50 - rozwódka), zamieszkuje w domu konkubenta M. P. (lat 52 - kawaler), z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku, nie podejmuje pracy dorywczej, ma skłonności do nadużywania alkoholu. Nie posiada własnych dochodów, obecnie pozostaje na utrzymaniu konkubenta. M. P. uprawniony jest do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym (wydanej na stałe), posiada również gospodarstwo rolne o powierzchni 1,1975 ha przeliczeniowych. Źródłem utrzymania rodziny jest renta rolnicza M. P. w kwocie [...]zł netto oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 1,1975 ha przeliczeniowych i przychodowości [...] zł. Organ dodał, że ze względu na niską temperaturę w sezonie zimowym decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. przyznał rodzinie specjalny zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup opału w grudniu 2017 r. w kwocie [...]zł jednorazowo. W odwołaniu od decyzji A. B. podnosiła, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną, choć latem pracuje dorywczo, obecnie mieszka u M. P. i zajmuje się jego domem, gdyż ze względu na stan zdrowia M. P. wymaga pomocy osoby drugiej. Ma rentę chorobową, którą przeznacza na leczenie i leki, ponadto posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1,975 ha przeliczeniowych. W związku z jego trudną sytuacją, Wójt Gminy Ż. umorzył podatek rolny za 2017 rok. Poza tym podkreśliła, że mieszkają w drewnianym domu wymagającym remontu, a dochód wystarcza im tylko na podstawowe potrzeby i opłaty. Zaakcentowała, że nie posiada własnego dochodu. Poinformowała, że od 1,5 miesiąca nie pije alkoholu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania, a podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji, zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium w uzasadnieniu przytoczyło treść przepisów u.p.s. Wskazało, że zasadniczą przesłanką kwalifikującą do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej jest spełnienie warunków określonych w art. 7 pkt. 1-15 oraz art. 8 u.p.s. Stosownie do art. 8 ust. 1 - prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41. art. 53a i art. 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" (pkt. 1), osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie" (pkt. 2), rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" (pkt. 3) - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt. 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Kwoty kryterium dochodowego zostały określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Wyjaśniło, że w myśl przepisu art. 38 ust. 1 u.p.s. ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (pkt. 1), rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny (pkt. 2). Wskazało, że w niniejszej sprawie A. B. w dniu [...] stycznia 2018 r. złożyła w siedzibie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. wniosek o przyznanie zasiłku okresowego w kwocie [...]zł. Podkreśliła, że jest osobą bezrobotną, mieszka u M. P. w drewnianym domu wymagającym pilnego remontu. W sprawie bezspornym jest, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z M. P.. Zgodnie bowiem z art. 6 pkt 10 i pkt 14 u.p.s. - przez "osobę samotnie gospodarującą" rozumie się osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, natomiast "rodzinę" stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] stycznia 2018 r. pracownik socjalny ustalił, że A. B. mieszka u konkubenta M. P. i razem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Utrzymują się ze świadczenia rentowego M. P. oraz z gospodarstwa rolnego o powierzchni 1.1975 ha przeliczeniowych. Skarżąca od dnia [...] stycznia 2018 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w L. z dnia [...] grudnia 2017 r. wynika, że M. P. uprawniony jest do renty rolniczej pobranej w listopadzie 2017 r. w kwocie netto [...] zł. Ze świadczenia rentowego dokonano potrącenia komornika [...] zł - wypłacono [...] zł. Wprawdzie organ nie ustalił dochodu z tytułu renty rolniczej za grudzień 2017 r. tj. za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku, ale z wyjaśnień skarżącej jednoznacznie wynika, że świadczenie rentowe wypłacane jest w kwocie [...]zł. czyli nadal dokonywane są potrącenia komornika. Podnieść przy tym należy, że kwota dokonywanych potrąceń komorniczych nie może być odliczana od dochodu konkubenta. Ustawodawca w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej zdefiniował pojęcie dochodu i zasady jego pomniejszania. Wśród wymienionych tam świadczeń, nie wymienia się potrąceń komorniczych. Ponadto organ pierwszej instancji ustalił, że M. P. jest podatnikiem podatku rolnego z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,1975 ha przeliczeniowych. Dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego obliczono w oparciu o art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej tj. jako iloczyn ilości hektarów przeliczeniowych i normatywnej kwoty dochodu z 1 hektara przeliczeniowego, ustalonej § 1 pkt. 3 rozporządzenia Rady Ministrów 29 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę, że od [...] października 2015 r. normatywna kwota dochodu z 1 ha przeliczeniowego wynosi [...] złotych to tym samym dochód z gospodarstwa wynosi [...] zł (1,1975 ha x [...] zł). Jest to dochód wyliczony ryczałtowo niezależnie od tego czy i w jaki sposób prowadzone jest gospodarstwo rolne i czy przynosi jakieś dochody. Zatem łączny dochód rodziny wynosi [...] zł. Podkreślić należy, że przyznanie zasiłku okresowego nie ma charakteru uznaniowego, spełnienie wymaganych warunków obliguje do jego przyznania. Zadaniem organu jest doraźna pomoc mająca na celu przezwyciężenie okresowo trudnej sytuacji, w jakiej znalazła się osoba. Natomiast uznaniu administracyjnemu pozostawiona jest (w określonych ramach) wysokość i okres pobierania zasiłku okresowego. Z kolei odmowa przyznania zasiłku okresowego jest uzasadniona jeżeli w okolicznościach sprawy organ ustali brak wystąpienia przesłanek pozytywnych oraz wystąpienie przesłanek negatywnych wynikających z art. 11 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym organ pierwszej instancji zobligowany był odmówić A. B. przyznania zasiłku okresowego. Bezspornym jest bowiem, że dochód rodziny uzyskany w kwocie [...]zł przekracza kwotę kryterium rodziny tj. [...] zł (514 zł x 2 osoby). Kolegium nie kwestionuje sytuacji rodzinnej A. B., która jest niewątpliwie trudna. Nie zmienia to jednak faktu, że dochód rodziny (1.198,88 zł) przekracza kryterium dochodowe ustalone w ustawie o pomocy społecznej (1.028 zł). W tak ustalonym stanie faktycznym, organ zobowiązany był odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. Ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje bowiem możliwości przyznania zasiłku okresowego osobom, których dochód przekroczył kryterium dochodowe. Jednocześnie organ wskazał, że odmowa pomocy w formie zasiłku okresowego nie oznacza, że strona w razie pogorszenia się sytuacji życiowej nie może ubiegać się o przyznanie innego rodzaju pomocy, zarówno pieniężnej, jak i niepieniężnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. B. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu skargi opisała swoją sytuację materialną, podkreślając, że wraz z konkubentem znajdują się w skrajnej nędzy i ubóstwie, nie mogą liczyć na żadną pomoc. Pełnomocnik skarżącej w załączniku do protokołu rozprawy popierał skargę, zarzucając decyzji obrazę prawa materialnego. Miało to wpływ na treść zaskarżonej decyzji poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej przez odmowę przyznania świadczenia w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego o nieznaczną kwotę. Kryterium dochodowe zostało bowiem przekroczone o około [...] zł, czyli kwotę, która ma nieznaczną wartość nabywczą i nie umożliwia ona samodzielnego funkcjonowania bez pomocy społecznej. Wobec powyższego – w ocenie pełnomocnika skarżącej – odmowa przyznania świadczenia z tego powodu jest niezgodna ze wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy celem świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ ocena przeprowadzonego postępowania oraz stanowisko organu odwoławczego nie daje podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd w pełni podzielił stanowisko organów pomocy społecznej. Materialnoprawną podstawę podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.; dalej: ustawa), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków okresowych. Stosownie do treści jej art. 2 ust. 1, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy służy ona wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Jedną z form pomocy społecznej, której rodzaje określone zostały w art. 36 ustawy o pomocy społecznej, jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej oraz rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Na gruncie powołanych przepisów zauważyć należy, że szczególne okoliczności, których wystąpienie uprawnia do zasiłku okresowego wskazane zostały przez ustawodawcę jedynie przykładowo. Przyjąć tym samym trzeba, że każda trudna sytuacja, połączona z brakiem możliwości jej przezwyciężenia uprawnia do otrzymania tego świadczenia. Jego przyznanie jednak w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ustawa ta dokładnie określa, w jaki sposób organy obowiązane są ustalać dochód osób ubiegających się o przyznanie świadczenia. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tym przepisem dochód stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jak również kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W myśl art. 38 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 514 zł. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono przyznania skarżącej zasiłku okresowego z powodu niespełnienia wyżej wskazanego kryterium dochodowego. W sprawie bezsporna jest kwestia prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa domowego wspólnie z konkubentem M. P.. Oboje utrzymują się z renty konkubenta skarżącej i jego gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,1975 ha. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe rodziny tj. [...] zł (514 zł x 2). Zdaniem Sądu organy administracji I i II instancji, prawidłowo ustaliły sytuację skarżącej i stwierdziły, że jest ona osobą wspólnie zamieszkującą i gospodarującą z konkubentem. Nie kwestionowały natomiast, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji (i jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji, w miarę możliwości organ pomocy społecznej udziela skarżącej wsparcia). W ocenie Sądu skarżąca ma możliwość poprawienia swojej sytuacji życiowej. Jest osobą w średnim wieku, która ukończyła technikum rolnicze, jej stan zdrowia pozwala na podjęcie zatrudnienia, jednak nie podejmuje ona działań mogących zmienić jej kondycję finansową. Jak wynika z wywiadu środowiskowego – skarżąca nie utrzymuje kontaktów ze swoimi dorosłymi dziećmi, ma skłonności do nadużywania alkoholu. W ocenie Sądu należy po wtóre podkreślić, iż zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy sytuacji bytowej określonej osoby. Zasiłki przewidziane w przepisach wyżej wymienionej ustawy spełniają taką właśnie funkcję. Przepis art. 3 ustawy nie dopuszcza zaś możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności na jakie napotkały, lub też realizowania tylko takiej formy pomocy jakiej strona subiektywnie oczekuje. Z tych wszystkich względów uznać należy, że postawa skarżącej potwierdza, że nie podejmuje ona działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, ani też samodzielnie nie czyni efektywnych starań o zmianę zaistniałej sytuacji. Roszczeniowa postawa skarżącej, która ze swej strony nie czyni żadnych starań aby polepszyć swoją sytuację życiową nie zasługuje na akceptację. Trudno tym samym uznać, że postawa ta winna zasługiwać na wsparcie ze strony organów pomocy społecznej. Reasumując, w ustalonym stanie faktycznym i prawnym brak jest w ocenie Sądu orzekającego podstaw prawnych do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącej i przerzucania ciężaru pomocy w jej utrzymaniu na Państwo. Organy obu instancji rzetelnie zbadały stan faktyczny sprawy oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa, jak również nie naruszyły granic wyznaczonych przez przepisy postępowania administracyjnego. W tych okolicznościach Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, są zgodne z prawem. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę - Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O wynagrodzeniu wyznaczonego dla skarżącej adwokata orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy w związku z § 19 pkt.1 i § 18 ust.1 pkt.1 e rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2002.163.1348), w związku z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu