II SA/Lu 498/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Asesor sądowy Brygida Myszyńska - Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 listopada 2022 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 6 maja 2022r., znak: SKO.1795/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 6 maja 2022 r., znak: SKO.1975/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu po rozpatrzeniu odwołania B. G. reprezentowanej przez adwokata M. Ż. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Susiec z dnia 5 października 2021 r. znak: PS.4042.1656.1.202.JS orzekającą o odmowie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę J. W.. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w dniu 26 sierpnia 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Suścu wpłynął wniosek B. G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Wniosek ten został złożony przez ustanowionego przez stronę pełnomocnika adwokata M. Ż.. Do wniosku załączona została uwierzytelniona kopia orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 25 kwietnia 2016 r., na podstawie którego uznano, że J. W. posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Wójt Gminy Susiec odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując jako podstawę art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji powołał się także na niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy , wskazując, że niezdolność do samodzielnej egzystencji u J. W. nie powstała w okresie, o którym mowa w tym przepisie. W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odwołującej. Po rozpatrzeniu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie oraz zarzutów odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 615 z późn.zm.), dalej jako: "u.ś.r.". Kolegium wskazało, że z akt niniejszej sprawy wynika, że pełnomocnik B. G. wystąpił z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. W., która dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Oceniając tę okoliczność organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji. Powstanie niepełnosprawności nawet w wieku powyżej 25 roku życia, nie powinno zdaniem Kolegium, wbrew stanowisku organu pierwszej instancji, skutkować pozbawieniem opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazano, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13 stwierdził, iż przepis art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji nie jest dopuszczalne (tak m. in. wyrok NSA z dnia 2 marca 2017r. sygn. akt I OSK 2407/16). W odniesieniu więc do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka negatywna przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jako niekonstytucyjna, nie znajduje zastosowania. Niemniej jednak pomimo zakwestionowania stanowiska organu pierwszej instancji w powyższym zakresie, wydanie decyzji pozytywnej – w ocenie organu odwoławczego - nie jest możliwe z innych powodów. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy stanowi między innymi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W niniejszej sprawie ustalono, że we wniosku o przyznanie świadczenia wnioskodawczyni zaznaczyła, że gospodarstwo rolne oddała w dzierżawę szwagrowi i od dnia 25 sierpnia 2021 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Natomiast tego samego dnia złożyła do Wójta Gminy Susiec wniosek o przyznanie zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej i zwrot ten został jej przyznany. Ponadto składała także wnioski o dopłaty bezpośrednie oraz płatności obszarowe PROW i pobiera te świadczenia. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że poza skarżącą niepełnosprawna posiada jeszcze dwie córki, które są zdrowe i pracują zawodowo. Skoro obciąża je również obowiązek alimentacyjny, to mogłyby one partycypować w ewentualnych kosztach opieki nad matką. Kolegium uznało, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozostawia wątpliwości, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką i łączyła sprawowanie opieki z pracą w gospodarstwie rolnym, osiągając z tego tytułu środki finansowe w postaci zwrotu podatku akcyzowego oraz dopłat bezpośrednich. Pomimo, że Kolegium nie podzieliło poglądu organu, że przesłanką odmowy mógłby być wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (przesłanka z art. 17 ust. 1 b), to z uwagi na wykazanie braku faktycznej rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego, organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, B. G., reprezentowana przez adwokata M. Ż. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji zarzucając ich wydanie z naruszeniem prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, "że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym sprawowana opieka nie musi być opieką całodobową. Na poparcie tej tezy przytoczył szerokie orzecznictwo dotyczące problematyki związanej z pojęciem opieki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 zm. zm.); dalej jako: "p.p.s.a." W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W rozpoznawanej sprawie istotą sporu jest ustalenie, czy organ prawidłowo odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ponieważ pomimo złożonego w dniu 25 sierpnia 2021 r. w części III wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia, nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie (k. 9 akt adm. I instancji). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: pkt 1 - matce albo ojcu, pkt 2 - opiekunowi faktycznemu dziecka, pkt 3 - osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, pkt 4 - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała (pkt 1) - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (pkt 2) - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły, że matka skarżącej chorowała na chorobę Parkinsona, Alzheimera, była osobą bez kontaktu, korzystała z wózka inwalidzkiego, którego nie obsługiwała samodzielnie. Skarżąca wykonywała takie czynności jak: karmienie, dbanie o higienę, wyprowadzanie na spacer. W trakcie ponownego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego na zlecenie Kolegium w celu uzupełnienia materiału dowodowego, organ I instancji ustalił, że matka skarżącej zmarła w dniu 11 marca 2022 r. B. G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem (który aktualnie pracuje w Niemczech), ma także dwie siostry, które nie mają możliwości opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżąca i jej mąż są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,46 ha fizycznych (2,46 ha przeliczeniowych). Z oświadczenia skarżącej wynika, że gospodarstwo rolne zostało oddane w dzierżawę jej szwagrowi. Wszelkie dopłaty pobiera skarżąca, ale przekazuje je dzierżawcy. Składa ona również wnioski o dopłaty bezpośrednie i płatności obszarowe PROW. Stosownie zaś do treści art. 17b ust.1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1). Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, Kolegium zasadnie dokonało zatem weryfikacji oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, przeprowadzając w tym zakresie postępowanie wyjaśniające, które doprowadziło do prawidłowej konkluzji, że skarżąca nie spełnia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Jak wynika z ustaleń organu odwoławczego (pismo pełnomocnika skarżącego z dnia 29 grudnia 2021 r. – k. 31 oraz akt adm.) skarżąca pobiera dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Prawne przesłanki pobierania płatności są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, co zasadnie zostało wykazane przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto, mimo złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego od 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o zwrot podatku akcyzowego w dniu 25 sierpnia 2021 r., to jest tego samego dnia, w którym złożyła oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego ( vide: wnioski o przyznanie zwrotu podatku akcyzowego i decyzje Wójta Gminy Susiec w tym przedmiocie – k.33 – 36 akt adm.). Natomiast w świetle art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2188 ze zm.) zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu. Za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym ( Dz.U. z 2020 r., poz. 333), o którym mowa w art. 3 pkt 6 u.ś.r., uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego użyte w ustawie określenia rolnik oznaczają - rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli mówiąc inaczej "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: - produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Zatem przyjąć należy, że płatności przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym. Dodać w tym miejscu trzeba, że posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym i samoistnym warunkiem otrzymania płatności. Na rolniku spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 9 ustawy z 5 lutego 2015 r.). W świetle powyższych ustaleń stanowisko Kolegium, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką J. W., co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy ocenić jako prawidłowe. Jak zasadnie zwrócił na to uwagę NSA w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40, Lex nr 1230181) rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. W sytuacji gospodarstwa skarżącej jest to możliwe z uwagi na to, że prowadzi ona uprawę roślin, a więc prace w gospodarstwie występują sezonowo (inaczej niż w gospodarstwie nastawionym na hodowlą zwierząt). Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo odmówiło skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na niespełnienie podstawowej przesłanki – zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jak powyżej wykazano złożone przez skarżącą oświadczenie jest sprzeczne z ustalonym stanem faktycznym. Sąd w całości podzielił ustalenia organu odwoławczego dotyczące niespełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z pracy we własnym gospodarstwie rolnym. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczność przekazania gospodarstwa w dzierżawę. Faktowi temu przeczą, jak słusznie podniosło Kolegium, działania skarżącej polegające na korzystaniu z ulg i dopłat przysługujących producentom rolnym. W uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organ wyjaśnił wszystkie przesłanki faktyczne i prawne leżące u podstaw wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia. Reasumując stwierdzić należy, że Kolegium zasadnie uznało, że skarżąca nie spełniła warunku z art. 17b ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tym samym prawidłowo odmówiło skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające jej uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Sąd nie dopatrzył się zatem w niniejszej sprawie uchybień, ani tych wywiedzionych w skardze, ani też innych – branych pod rozwagę z urzędu, które mogłyby powodować konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.