II SA/Lu 5/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 maja 2012 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego dotyczącego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz uchyla decyzję Prezydenta Miasta z dnia [..] r. Nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego L. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. III. przyznaje [...] M. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 złotych (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia z dnia [...] Prezydent Miasta L. na podstawie art.105 kpa i art.229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn zm.), umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości położonej przy ul. D. w L., oznaczonej uprzednio jako działki nr 201 o pow. 2805 m kw. i nr 204 o pow. 1710 m kw., aktualnie oznaczone numerami 225/11 i 225/15, stanowiące byłą własność L. G. Działki te zostały wywłaszczone decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] na wniosek Zarządu Inwestycji Szkół Wyższych w L., zgodnie z lokalizacją budowy obiektów dydaktyczno - naukowych Akademii R. w L. Działka nr 225/3, z której działki te zostały wydzielone, a wcześniej pierwotna działka 225, była przedmiotem użytkowania wieczystego Akademii R., której prawo na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym zostało w dniu [...]r. wpisane na wniosek z dnia [...]r. w księdze wieczystej. Powyższy przepis stanowił, iż z dniem wejścia w życie ustawy (tj. 27 września 1990 r.) grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni, a budynki i urządzenia związane trwale z gruntami państwowymi pozostającymi w zarządzie uczelni państwowej stają się jej własnością. Z kolei na podstawie art. 256 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2005 r. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.), stanowiącego, iż z dniem wejścia w życie ustawy grunty Skarbu Państwa pozostające w użytkowaniu wieczystym uczelni publicznej stają się jej własnością, działki powyższe stały się z dniem 1 września 2005 r. własnością Akademii R. Wpisu własności do księgi wieczystej [...] prowadzonej dla nieruchomości składającej się m. in. z działek o numerach 225/11 i 225/15 dokonano w dniu [...]r. na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...]r., stanowiącej, iż grunt Skarbu Państwa składający się m. in. z działki nr 225/3, pozostający w użytkowaniu wieczystym uczelni publicznej, objęty księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w L. - X Wydział Ksiąg Wieczystych, stał się z dniem 1 września 2005 r. własnością Akademii R. W tej sytuacji ,zdaniem organu, zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest niemożliwy, bowiem Skarb Państwa, z uwagi na ustanowione na nieruchomości użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej, nie ma jej w swojej dyspozycji. Fakt, iż nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot stała się przed dniem 1 stycznia 1998 r. z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a ponadto obecnie stanowi własność osoby trzeciej - Uniwersytetu P., stanowi, zdaniem organu niewątpliwie prawną przeszkodę do orzekania o jej zwrocie. Spełnione są w tej sytuacji przesłanki określone w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, według którego roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W konsekwencji prowadzi do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego oparciu o art. 105 § 1 kpa. Stanowisko powyższe w całości podzielił Wojewoda , utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu i instancji. Także ten organ wskazał, że prawo użytkowania działki 225 z której następnie, na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...]., wydzielono działki 225/1, 225/2 i 225/3, 225/1 i 225/2, a następnie z działki 225/3 powstały aktualne działki ewidencyjne nr 225/11 i nr 225/15, na które składają się działki oznaczone w dokumentacji numerami 201/1, 201/2 i 204 ( pierwotne działki wywłaszczone ), zostało wpisane na wniosek z dnia [...]r. Ponieważ jednak prawo to powstało z mocy ustawy, jego wpis w księdze wieczystej nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratoryjny, co oznacza, zgodnie z sytuacją opisana w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, prawo użytkowania wieczystego powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Wobec istnienia przesłanek zawartych w art. 229 ustawy, stronom nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości. Badanie merytorycznych przesłanek tego zwrotu określonych w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy jest zatem zbędne, zaś wszczęte postępowanie jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego L. G. zarzucił Prezydentowi Miasta L., że przekazując nieruchomości Akademii R. nie powiadomił go o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący podkreślił, że działka 225/11 jest niezabudowana, natomiast działka o nr 225/15 zabudowana jest jedynie w niewielkiej części dwoma akademikami i budynkiem dydaktycznym. W jego mniemaniu oznacza to zbędność działek na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Świadczy o tym także fakt umieszenia działki 225/11 jako wolnej na mapie Specjalnej Strefy Ekonomicznej EURO – Park M. Podstacja L. Skarżący podkreślił, że nie wszystkie wywłaszczone na cel budowy obiektów dydaktyczno – naukowych stały się własnością Akademii R. ( obecnie Uniwersytetu P.). Różnica wynosi 41 621m2. W jego mniemaniu nie ma też podstaw do zastosowania art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ wniosek o wpis użytkowania wieczystego został złożony [...]1999r., natomiast wpis do księgi wieczystej miał miejsce [...]2001r. Stosując ten przepis Wojewoda uchylił się od merytorycznego rozstrzygnięcia, unikając ustalenia relacji między postępowaniem uwłaszczeniowym na rzecz Akademii i postępowaniem o zwrot nieruchomości oraz dochodzonymi w tym postępowaniu roszczeniami. Skarżący uznał, że umorzenie postępowania oznacza pozbawienie go podstawowych praw obywatelskich. Stwierdził, że naruszono zasady Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasady wymienione w protokole dodatkowym do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Praw Podstawowych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda L. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Ocena organów upatrujących negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonych działek w okoliczności uzyskania przez Uniwersytet M. w L. ich własności jest oczywiście poprawna. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie podkreślano, że zwrot nieruchomości w oparciu o art. 136 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r, o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz. U z 2010r. Nr 110, poz. 651 ze zmianami ) możliwy jest jedynie wówczas, gdy obok przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu także stan prawny aktualny w chwili orzekania nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Zgodnie przyjmuje się, że nie jest zatem dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają nieruchomością. Oznacza to, że fakt zadysponowania przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczoną nieruchomością przez jej zbycie umową cywilnoprawną na rzecz osób trzecich, lub ustanowienie prawa użytkowania wieczystego powoduje, że roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi z art. 136 ust. 3 wspomnianej ustawy staje się bezskuteczne i wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie może zostać zwrócona ( wyrok NSA z dnia 14 września 2011r. I OSK 1548/10 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, Wyrok WSA w Poznaniu IV SA/Po 16 grudnia 2009r. i podane tam orzecznictwo, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r. III AZP 13/93, OSA 1994/10/7, z dnia 22 grudnia 1993r. III AZP 24/93, LEX nr 10916). W tej sytuacji bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel, bądź w ogóle nie wykorzystano ( wyrok NSA z dnia 15 maja 2009r. I OSK 722/08 CBOSA). W przekonaniu sądu nie ma tu jednak zastosowania art. 229 wspomnianej ustawy, zgodnie z którym roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust.3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Sformułowanie, użyte w tym przepisie, iż roszczenie nie przysługuje, nie pozostawia wątpliwości, że postępowanie jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 kpa. W sprawie jest jednak oczywiste, że dla odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości decydujące znaczenie ma fakt nabycia ich własności przez Uniwersytet P. na podstawie art. 256 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2005 r. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) stanowiącego, iż z dniem wejścia w życie ustawy grunty Skarbu Państwa pozostające w użytkowaniu wieczystym uczelni publicznej stają się jej własnością. Nabycie to nastąpiło wprawdzie z mocy prawa, ale poza zakresem normowanym przez wspomniany przepis. Dla zastosowania art. 229 ustawy nie jest natomiast wystarczające, że na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, ale koniecznym jest, aby prawo to zostało także ujawnione w księdze wieczystej, przy czym przepis ten nie rozróżnia wpisów konstytutywnych i deklaratywnych, choć w tym przypadku nabycie prawa użytkowania wieczystego uczelnia nabyła także z mocy prawa. W decyzji organu I instancji stwierdzono, że wniosek o wpis użytkowania wieczystego złożono w dniu [...]1999r., sam zaś wpis został dokonany [...]2001r. Jeśli zatem wniosek o wpis tego prawa został złożony po dacie 1 stycznia 1998r. nie można skutecznie dowodzić, że roszczenie nie przysługuje, ale bez wątpienia okoliczność ta stanowi negatywną przesłankę skutkującą odmową zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy. Z tego względu na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L. O nie podleganiu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152, natomiast o kosztach na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 i art. 250 wspomnianej ustawy oraz § 19 i § 18 ust.1pkt. 1 lit. c ) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U Nr 163, poz. 1348 ze zmianami ).