II SA/Lu 502/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca),, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 października 2010 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia 16 czerwca 2010 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania M. R. od decyzji Wójta Gminy R. z dnia 5 maja 2010 r., nr [...], odmawiającej umorzenia należności z tytułu wypłaconych A. R. dla córek S. R. i A. R. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w wysokości 2483,51 zł łącznie z odsetkami – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że M. R. wystąpił w dniu 18 stycznia 2010 r. z wnioskiem o umorzenie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz córek. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca (lat 46) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. orzeczeniem z dnia 20 stycznia 2010 r. zaliczył go do znacznego stopnia niepełnosprawności od 12 października 2009 r. do 20 stycznia 2011 r. Źródłem jego utrzymania jest świadczenie rentowe z ZUS, które w marcu 2010 r., po dokonaniu potrąceń alimentów bieżących, wyniosło 271,65 zł netto, a także zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł i dochód z gospodarstwa rolnego 41,33 zł (udział 1/3 w gospodarstwie rolnym o powierzchni 0,248 ha przeliczeniowego). Łączny dochód w marcu 2010 r. wyniósł zatem 465,98 zł, a stałe wydatki miesięczne (energia elektryczna, gaz wydatki na leczenie) wyniosły 305 zł. Komornik sądowy przekazuje regularnie do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. wyegzekwowane świadczenie, ale w kwocie niższej niż wysokość alimentów na rzecz córek S. i A. R. zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 28 kwietnia 2006 r., sygn. akt II RC 62/06. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi, iż organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Możliwość umorzenia należności opiera się na uznaniu administracyjnym. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że umorzenie należności w sytuacji, gdy możliwe jest prowadzenie egzekucji ze stałego dochodu strony, skutkowałoby rezygnacją z wpływów należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej uzyskanym od dłużnika alimentacyjnego przez organ prowadzący postępowanie egzekucyjne. W sytuacji skarżącego nie zostały stwierdzone nadzwyczajne czy losowe przypadki uzasadniające umorzenie ciążących na nim obowiązków. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania przez stronę wywiązywania się wobec dzieci z obowiązku alimentacyjnego, a zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z rodziców na podatników. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł M. R., nie precyzując jej żądania a wskazując, że decyzja ta jest dla niego krzywdząca. Na rozprawie w dniu 22 października 2010 r. podniósł, że od 1994 r. jest rencistą. Ma zasądzone alimenty na troje dzieci, a najmłodsza córka G. ma 6 lat. Łącznie zasądzone alimenty wynoszą 580 zł i z uwagi na niską rentę komornik nie może ich wyegzekwować w całości. Stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Będąc osobą zdrową, był dobrze sytuowany i wówczas przekazywał nieodpłatnie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, w tym gospodarstwo rolne otrzymane od rodziców. Stąd też obecnie oczekuje wsparcia od Państwa. Przy jego skromnych dochodach nadal będą narastać zaległości z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę w zakresie zgodności zaskarżonej decyzji z obowiązującym prawem, do czego jest uprawniony w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że rozstrzygając sprawę Sąd z urzędu bierze pod uwagę i te naruszenia prawa, które nie zostały objęte skargą. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Przede wszystkim nie zostały w sprawie należycie wyjaśnione wszystkie istotne dla jej ostatecznego rozstrzygnięcia okoliczności, przez co naruszone zostały przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w rozpatrywanej sprawie był wniosek dłużnika alimentacyjnego M. R. z dnia 18 stycznia 2010 r. o umorzenie należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych dla córek S. R., A. R. i M. R. (k.44 akt adm.). Przesłanki umorzenia należności powstałych wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego reguluje przepis art. 30 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), zgodnie z którym organ właściwy dłużnika może umorzyć te należności w łącznej wysokości: 1. 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 2. 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej niemniejszej niż wysokość zasądzonych alimentów, 3. 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Umorzenie należności, zgodnie z art. 30 ust. 3 cytowanej ustawy, następuje w drodze decyzji administracyjnej, a w myśl ust. 2 tego przepisu uwzględnienie przez organ administracji wniosku o umorzenie należności rozłożenie na raty albo odroczenie terminu płatności, zależy od oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Z powyższego wynika, że koniecznym warunkiem umożliwiającym organowi administracji rozważenie w ramach uznania administracyjnego, wniosku o umorzenie choćby części należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ze względu na sytuację osobistą wnioskodawcy, jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Kategoryczne sformułowanie przepisu art. 30 ust. 1 powołanej ustawy nie pozostawia wątpliwości, iż nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi samodzielnej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt II SA/Lu 292/09, LEX nr 580331). Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. ani w swej osnowie, ani w uzasadnieniu nie powołuje przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Swe stanowisko, co do odmowy umorzenia skarżącemu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń dla jego córek wywodzi wyłącznie z przepisu art. 30 ust. 2 powołanej ustawy, traktując ten przepis jako odrębną samodzielną podstawę do umorzenia należności dłużnikowi. Organ w uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreśla uznaniowość decyzji wydawanej na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy i akcentuje władztwo administracyjne pozwalające zastosować ten przepis wobec szczególnych przypadków. Odmowę umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego organ odwoławczy motywował brakiem nadzwyczajnych czy losowych zdarzeń uzasadniających wniosek skarżącego oraz tym, że uwzględnienie wniosku skutkowałoby rezygnacją z wpływów należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy możliwe jest prowadzenie egzekucji ze stałego dochodu dłużnika. Organ odwoławczy podkreślał też, że zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z rodziców i konieczność wywiązywania się wobec dzieci z obowiązku alimentacyjnego. Brak ustaleń w zaskarżonej decyzji o zaistnieniu bądź braku przesłanek z art. 30 ust. 1 ustawy czyni zaskarżoną decyzję prawnie wadliwą. Organy administracyjne obu instancji orzekające w niniejszej sprawie ustalenia swe ograniczyły do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego dotyczącego aktualnej sytuacji dochodowej i zdrowotnej skarżącego. Nie poczyniły należytych ustaleń w zakresie zaistnienia bądź braku przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 powołanej ustawy podnosząc jedynie okoliczność obecnej regularnej egzekucji komorniczej bieżących alimentów oraz świadczeń alimentacyjnych przekazywanych Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w R. W zaskarżonej decyzji podniesiono okoliczność zaliczenia skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności od 12 października 2009 r. oraz posiadania obecnie prawa do renty, zasiłku pielęgnacyjnego i niewielkiego dochodu z gospodarstwa rolnego. Skarżący zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym, wyjaśniał, iż od kilkunastu lat pobiera rentę inwalidzką z uwagi na stan zdrowia uniemożliwiający mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Podnosił również, iż obecnie z mocy wyroków sądowych zobowiązany jest płacić alimenty na troje dzieci w łącznej wysokości 580 zł, tj. przekraczającej obecne jego dochody. Organy administracyjne orzekające w sprawie nie odniosły się do tych okoliczności, powołując się jedynie na wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 28 kwietnia 2006 r., sygn. akt [...]. Wyrokiem tym Sąd podwyższył alimenty dla dwóch córek orzeczone wyrokiem z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie [...]. We wniosku skarżącego z dnia 18 stycznia 2010 r., wszczynającym postępowanie administracyjne w rozpatrywanej sprawie, skarżący wnosił o umorzenie otrzymanych przez byłą żonę świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz trzech córek, tj. S., A. i M. R. wraz z odsetkami. Organy orzekające powinny rozpatrzyć i rozstrzygnąć odpowiednio wszystkie żądania wniosku. Zaskarżona decyzja, jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, rozstrzygają natomiast tylko o odmowie umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych dla córek S. i A. Za niezasadne, w ocenie Sądu, należy uznać zarzuty skarżącego konkludujące, iż zły stan zdrowia i wysokość dochodów niższa niż kwota zasądzonych alimentów wystarczają dla uznania zasadności wniosku o umorzenie należności. Podnoszone przez skarżącego okoliczności, iż będąc dawniej osobą zdrową i dobrze sytuowaną przekazywał Skarbowi Państwa nieodpłatnie swe mienie, nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż brak jest podstaw prawnych do ich uwzględnienia. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak sentencji.