II SA/Lu 503/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. J.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r., znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] czerwca 2019 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670 ze zm., dalej: ustawa), po rozpoznaniu odwołania M. J. – S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z [...] grudnia 2018 r., znak: [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części w okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. na osobę uprawnioną - K. S. w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi, które na dzień wydania niniejszej decyzji wynoszą [...] zł; odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części w okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 30 września 2018 r. na osobę uprawnioną - K. S. w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi, które na dzień wydania niniejszej decyzji wynoszą [...] zł; odmowy rozłożenia na raty po 150 zł miesięcznie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. na osobę uprawnioną - K. S. w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi, które na dzień wydania niniejszej decyzji wynoszą [...] zł; odmówić rozłożenia na raty po 150 zł miesięcznie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. na osobę uprawnioną - K. S. w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi, które na dzień wydania niniejszej decyzji wynoszą [...] zł. Organy obu instancji uznały, że wnioskowane przez stronę umorzenie należności w części i rozłożenie na raty po 150 zł miesięcznie pozostałej kwoty do spłaty, z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, nie znajduje podstaw w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Stanowisko to organy oparły na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych. Strona jest mężatką, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada na utrzymaniu innych osób, nie ma stałego miejsca zameldowania. W datach wydania decyzji organów obu instancji mieszkała u znajomych (bez umowy najmu lokalu mieszkalnego), gdyż, jak oświadczyła, w październiku 2015 r. została eksmitowana z mieszkania, którego była właścicielem, z powodu zadłużenia względem banku. Obecnie strona nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej (w czerwcu 2018 r. przyznane zostały świadczenia z pomocy społecznej, to jest zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup środków czystości i higienicznych w kwocie [...]zł, zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności w kwocie [...]zł). Dodatkowo ustalono, że strona, jako dłużnik alimentacyjny, zawarła kontrakt socjalny w dniu 24 października 2017 r. w zakresie rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej, w tym uzyskania lokalu komunalnego. Od 22 marca 2018 r. M. J. - S. jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy W. jako osoba bezrobotna, aktualnie bez prawa do zasiłku. Akta sprawy nie zawierają dodatkowej informacji o źródłach utrzymania dłużnika. Jak wynika z pisemnego oświadczenia M. J. - S. z 5 grudnia 2018 r., strona nie jest w stanie spłacać zadłużenia z uwagi na stan zdrowia, który uniemożliwia jej podjęcie pracy (w przypadku podjęcia pracy deklaruje płatność w ratach po 150 zł miesięcznie). Z akt sprawy wynika, że strona nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawczyni ponosi miesięcznie wydatki związane z zabezpieczeniem potrzeb bytowych, to jest [...] zł - opłata za użytkowanie mieszkania, [...] zł - koszty związane z leczeniem, [...] zł - opłata za telefon, ponadto strona poniosła koszty związane z przeprowadzką (nieokreślone). Zgodnie ze złożonym 5 grudnia 2018 r. oświadczeniem majątkowym, strona nie posiada majątku w postaci ruchomości, ani też nieruchomości, mogącego stanowić zabezpieczenie roszczeń względem wierzycieli. Na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w O. L. z 10 września 2015 r., III RC [...], strona zobowiązana została do płacenia alimentów na rzecz córki - K. S. w wysokości [...] zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że nie wywiązywała się ze swojego obowiązku alimentacyjnego, dziecko stało się uprawnione w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie zasądzonych alimentów (z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym L. - Z. w L. z 14 listopada 2018 r., Kmp [...], wynika, że w toku postępowania przeciwko dłużnikowi nie wyegzekwowano żadnej kwoty). W związku z tym organ wypłacał, począwszy od stycznia 2017 r. do września 2018 r., osobie uprawnionej - K. S., świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie po [...] zł miesięcznie, zgodnie z art. 2 ust. 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Łącznie zobowiązanie dłużnika z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzień 12 grudnia 2018 r. wynosi [...] zł oraz ustawowe odsetki w wysokości [...] zł. Organy podkreśliły, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego finansowane są z budżetu Państwa. Państwo - mając na uwadze dobro osób uprawnionych - czasowo "zastępuje" dłużnika w wypełnianiu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Zobowiązana - M. J. powinna czynić starania, aby wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego, a w sytuacji wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych, podejmować wszelkie możliwe działania w jego spłacie. Organy zauważyły, że strona w okresie od wszczęcia postępowania egzekucyjnego do września 2018 r. dysponowała dochodem, nie podjęła żadnych kroków, żeby chociaż w minimalnej części rozpocząć spłatę zaległości alimentacyjnych. Odnosząc się do sytuacji życiowej, w tym zdrowotnej, strony, organy obu instancji uznały, że nie istnieją żadne szczególne okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku o częściowe umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie organów, wiek wnioskodawczyni (44 lata) oraz wysokie kwalifikacje zawodowe (wykształcenie wyższe - aktorskie, bogate doświadczenie zawodowe) świadczą o tym, że może w przyszłości podjąć zatrudnienie. Ponadto, jak podkreśliły organy, skoro strona jest zarejestrowana we właściwym urzędzie pracy, to jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, obowiązującym w danym zawodzie lub służbie, albo innej pracy zarobkowej. Zdaniem organów, umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu braku chwilowej możliwości zarobkowania prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych na wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Ponadto wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter uznaniowy i dlatego też umorzenie i rozłożenie na raty należności powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dłużnika alimentacyjnego jest wyjątkowa. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania przez stronę wywiązywania się wobec dziecka z obowiązku alimentacyjnego. Ubocznie organy podniosły, że umorzenie należności nie wpłynęłoby na poprawę sytuacji strony, gdyż ciąży na dłużniku bieżące i stale powiększające się zadłużenie na rzecz wierzycieli alimentacyjnych, które nadal będzie egzekwowane przez komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne. W okolicznościach sprawy organy uznały, że sytuacja dochodowa dłużniczki jest trudna, jednak nie uzasadnia umorzenia ciążących na niej należności z tytułu wypłaconych na rzecz dziecka - K. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego i nie uzasadnia zastosowania najdalej idącej ulgi w postaci ich umorzenia w części, ani rozłożenia na raty pozostałej należności. Organy wyjaśniły ponadto, że rozłożenie należności na raty jest racjonalne, gdy dłużnik wykaże dysponowanie środkami, które umożliwią mu wykonanie zmodyfikowanego obowiązku. Wskazały jednak, że nieuwzględnienie wniosku na obecnym etapie spłaty zadłużenia nie pozbawia dłużnika możliwości wystąpienia z ponownym wnioskiem w trybie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W skardze na decyzję Kolegium M. J. zarzuciła rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego polegających na niedokonaniu ustaleń w zakresie jej stanu zdrowia i w konsekwencji uznanie, że jest zdolna do pracy, a tym samym zwrotu wypłaconych świadczeń, podczas, gdy jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy, ani innej działalności zarobkowej. W związku z powyższym skarżąca wniosła o zmianę decyzji poprzez umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego we wskazanych w zaskarżonej decyzji okresach oraz uchylenie zaskarżonych decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca podniosła, że organy, badając jej sytuację życiową, pominęły główną podstawę, na której oparła wniosek o umorzenie zwrotu wypłaconych świadczeń, czyli jej stan zdrowia, pomimo, że do akt sprawy dołączyła bogatą dokumentację medyczną, świadczącą zarówno o rodzaju występujących chorób, jak i o ich konsekwencjach. Zdaniem skarżącej, organy obu instancji nie poczyniły w tym zakresie własnych ustaleń, a dołączoną dokumentację zignorowały, twierdząc, że jest ona osobą zdolną do podjęcia pracy. Zdaniem skarżącej, z dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że nie może pracować, a skoro organy kwestionują przedłożone przez nią diagnozy lub wyniki badań, mogły zażądać dodatkowych dokumentów. Nie uczyniono jednak nic w tym zakresie. Zdaniem skarżącej, obecnie poczyniona diagnostyka i hospitalizacja kwalifikują ją do ubiegania się o rentę. Dodatkowo niezbędna będzie w przyszłości dalsza hospitalizacja. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja utrzymująca w mocy rozstrzygniecie odmawiające częściowego umorzenia i częściowego rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki skarżącej. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy, w myśl którego, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Konstrukcja tej normy nie pozostawia wątpliwości, że mamy tu do czynienia z upoważnieniem organu pomocy społecznej do działania w ramach uznania administracyjnego. Zaznaczyć w związku z tym należy, że sądowa kontrola decyzji uznaniowych podlega pewnym ograniczeniom, wynikającym z konieczności respektowania przez sąd administracyjny luzu decyzyjnego, jaki powierzył organowi ustawodawca. Rolą sądu jest zatem zbadanie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu luzu decyzyjnego, tj. czy spełnił warunek prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, w szczególności w kontekście okoliczności dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej, czy dopełnił przy tym reguł proceduralnych, a ponadto, czy w sposób racjonalny dokonał wyważenia interesu skarżącej i interesu publicznego. W rozpoznawanej sprawie wszystkie wyżej wskazane obowiązki organy obu instancji wykonały prawidłowo, co czyni bezpodstawnym zarzut niewzięcia pod uwagę istotnych okoliczności sprawy oraz nie pozwala podzielić zarzutu arbitralności decyzji. Rozstrzygając w przedmiocie wniosku skarżącej, organy właściwie przeanalizowały sytuację osobistą, w tym dochodową i rodzinną, skarżącej (wiek, wykształcenie, stan zdrowia, możliwości zarobkowania, koszty utrzymania) i zasadnie uznały, że sytuacja ta nie jest na tyle szczególna, by wniosek ten uwzględnić. Fakt, że organy dokonały oceny stanu faktycznego sprawy i spełnienie przesłanki uzasadnionych okoliczności dotyczącej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej, w sposób odmienny od skarżącej, nie oznacza naruszenia zasady prawdy obiektywnej. Oceniając sytuację dochodową i rodzinną skarżącej, należy z jednej strony wziąć pod uwagę, że nie osiąga ona żadnych dochodów i nie ma mieszkania (mieszka u znajomych). Z drugiej zaś strony, trzeba uwzględnić, że ma ona dopiero 44 lata, nie ma nikogo na utrzymaniu, jest wykształcona, ma bogate doświadczenie zawodowe, jej stan zdrowia nie wskazuje na to, by nie mogła podjąć pracy zarobkowej. Te ostatnio wskazane okoliczności należy wziąć pod uwagę, oceniając możliwość poprawy sytuacji materialnej skarżącej. Wskazują one bez wątpienia na możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia i uzyskania dochodu, który pozwoli poprawić sytuację bytową skarżącej. Zauważyć należy, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, a wyjaśniając przyczyny tego stanu rzeczy, powołała się na zły stan zdrowia, tj. nadciśnienie tętnicze, insulinooporność, hipertransaminazemię (podwyższony poziom aminotransferaz wątrobowych), zespół jelita wrażliwego, bóle kręgosłupa, zespół depresyjny i nadwagę (karta informacyjna leczenia szpitalnego – k. 170 akt sądowych). Na potwierdzenie powyższego przedstawiła zaświadczenie o potrzebie długotrwałej pomocy psychologicznej, skierowanie na leczenie uzdrowiskowe poszpitalne, skierowania do poradni specjalistycznej w związku z insulinoopornością, nadwagą, nadciśnieniem i epizodem depresyjnym, skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne, a także karty informacyjne pobytów w szpitalu w dniach: 16-19 listopada 2018 r., 5-8 czerwca 2019 r. oraz 1-8 lutego 2019 r. Z żadnego z tych dokumentów, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie wynika, by jej stan zdrowia uniemożliwiał podjęcie jakiejkolwiek pracy. Przeciwnie, w opisach stanu zdrowia skarżącej i zaleceniach zawartych w szpitalnych kartach informacyjnych, wyraźnie wskazano, że stan ogólny pacjentki jest dobry, i że zaleca się leczenie farmakologiczne, redukcję wagi, dalszą obserwację w poradni endokrynologicznej i metabolicznej oraz regularną aktywność fizyczną. Powszechnie wiadomo, że choroby, które zdiagnozowano u skarżącej, to typowe schorzenia cywilizacyjne i żadna z nich, ani wszystkie łącznie, nie wykluczają możliwości podjęcia i kontynuowania pracy; niekoniecznie pracy fizycznej. Skarżąca nie wykazała, że jest niezdolna do pracy, przy czym w szczególności nie świadczy o tym przedstawiona dokumentacja medyczna, która wprawdzie potwierdza fakt istnienia różnych schorzeń u skarżącej, ale nie wynika z niej niezdolność do podjęcia zatrudnienia. W świetle powyższego, wniosek organów jest prawidłowy i należy zaaprobować ustalenie, że stan zdrowia skarżącej nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. Jest to okoliczność mająca istotne znaczenie w sprawie. Cały system pomocy publicznej dla osób znajdujących się w potrzebie, w ramach szeroko rozumianej pomocy społecznej, opera się bowiem na zasadzie wspierania, a nie zastępowania osób wymagających pomocy w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Ulga w postaci umorzenia nienależnie pobranych świadczeń też jest elementem tego wsparcia publicznego, zatem i tu należy stosować zasadę, że adresat pomocy musi sam podjąć starania o wyjście z trudnej sytuacji. Również konieczność ponoszenia kosztów utrzymania, czy fakt posiadania zadłużenia wobec innych wierzycieli, nie czyni sytuacji skarżącej nadzwyczajną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Instytucja umorzenia należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji życiowej osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Stan taki powinien być bowiem efektem czynników obiektywnych, na które strona nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych (wyrok WSA w Lublinie z 17 maja 2018 r., II SA/Lu 139/18, CBOSA). Jeżeli w przypadku osoby starającej się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych istnieje realny potencjał dochodowy, który jednak nie jest wykorzystany mimo braku przeszkód do podjęcia pracy, to niewykorzystanie tego potencjału nie może być premiowane stosowaniem ulg w spłacie zobowiązań, które stanowią wyjątek od zasady regulowania tych zobowiązań. Skoro zatem skarżąca nie wykorzystuje potencjału dochodowego, tzn. realnie istniejących możliwości podjęcia zatrudnienia, nie może oczekiwać wsparcia w postaci umorzenia należności. Sąd nie podziela również zarzutu skarżącej, że organy niezasadnie odmówiły rozłożenia należności na raty. Należy w pełni zaaprobować stanowisko Kolegium, że rozłożenie należności na raty jest racjonalne wówczas, gdy dłużnik wykaże dysponowanie środkami, które umożliwią mu wykonanie zmodyfikowanego obowiązku. Aktualnie w przypadku skarżącej jest to niemożliwe, co jednak nie wyklucza ubiegania się o taka ulgę w przyszłości, gdy skarżąca będzie dysponowała jakimikolwiek środkami na spłatę należności alimentacyjnych. Konkludując, Sąd nie znalazł podstaw ani do zakwestionowania ustaleń faktycznych organu, ani prawidłowości ich oceny. W ocenie Sądu, jakkolwiek sytuacja skarżącej jest trudna, jednak nie wystąpiły okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku opartego na art. 30 ust. 2 ustawy. Nie można zatem zarzucić organom przekroczenia granic luzu decyzyjnego, wydania decyzji niesprawiedliwej, arbitralnej, stanowiącej przejaw nadużycia uznania administracyjnego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest prawidłowe; Kolegium przedstawiło zarówno wszystkie ustalenia faktyczne, sposób ich oceny oraz jasno i rzeczowo wyraziło argumenty, które doprowadziły do takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie decyzji spełnia zatem podwyższone standardy argumentacyjne, jakie są wymagane w przypadku decyzji uznaniowych. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).