II SA/Lu 507/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor ( spr.), Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Asesor WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2004r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; II. zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. M. kwotę 100 ( sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] listopada 2004r., Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127§3 i art.138§1pkt.2kpa oraz art.4ust.1pkt.1lit.c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. z 2002r., Nr 42, poz.371 z późn. zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2004r., Nr [...] o odmowie przyznania M.M. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ administracyjny wyjaśnił, że M.M. wnosił o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w obozie przesiedleńczym w Z. Na okoliczność tę wnioskodawca przedstawił oświadczenia świadków: S.D., A.P. i S.B. Organ administracyjny stwierdził, że zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że M.M. rzeczywiście przebywał w obozie w Z. Dokumenty archiwalne nie potwierdzają bowiem jego pobytu w obozie - Archiwum Państwowe nie znalazło w swoich zbiorach dokumentów mogących poświadczyć te okoliczność. Również z ankiety osobowej, składanej wraz z wnioskiem o wyrobienie dowodu osobistego nie wynika, by M.M. był wysiedlony w czasie okupacji. Ponadto, w ocenie organu oświadczenia świadków zgłoszonych przez wnioskodawcę nie zasługują na wiarę, ponieważ świadkowie ci zostali wysiedleni z innych miejscowości. Odnosząc się do materiałów źródłowych przedstawionych przez stronę, tj. Zbioru dokumentów polskich i niemieckich z okresu okupacji hitlerowskiej pod red.Czesława Madajczyka organ administracyjny stwierdził, że nie kwestionuje, że wieś P. została wysiedlona, ale ze względu na brak innych dowodów nie ma podstaw do przyjęcia, że M.M. przebywał w obozie w Z. Skargę do sądu administracyjnego wniósł M.M., domagając się uchylenia decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych. W skardze zarzucił organowi administracyjnemu nienależyte wyjaśnienie okoliczności sprawy i subiektywną ocenę dowodów. W ocenie skarżącego nie powinny być podstawą rozstrzygnięcia dokumenty archiwalne, które zawierają jedynie dane liczbowe, a nie imienne listy wysiedlonych osób, ani też ankieta kierowana do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych. W ocenie skarżącego dowody z dokumentów nie odzwierciedlają realiów okresu okupacji, w którym ludność często zmieniała swoje miejsce pobytu, chroniąc się u krewnych, czy bliskich znajomych. Skarżący podkreślił, że zgłoszeni przez niego świadkowie znali jego rodzinę już przed wojną, a pobyt w obozie przejściowym w Z. pogłębił przyjaźń, która trwała również po wyzwoleniu. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1§1i2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r- Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, 77 § 1, 80 i 107§1kpa. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej ma zatem obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Mając na uwadze przepisy prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy oraz jakie dowody należy przeprowadzić w celu udowodnienia tych faktów. Zgodnie natomiast z przepisem art.77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest więc na podstawie tych przepisów zobowiązany do podjęcia z urzędu wszelkich niezbędnych czynności w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, by na jego podstawie ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą nie tylko na organie pierwszej, ale również drugiej instancji, co wynika z przepisu art.136 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem zastosowania właściwej normy prawa materialnego. Warunki nabywania uprawnień kombatanckich określa ustawa z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego ( Dz.U. z 2002r.,Nr 42, poz.371) Stosownie do art. 4ust.1pkt.1 lit. "a", "b" i "c" przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, przy czym represjami są okresy przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa oraz w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny. Obowiązkiem organów administracji publicznej orzekających w sprawie uprawnień kombatanckich jest więc- zgodnie ze wskazanymi wyżej zasadami postępowania wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 130 kpa - dokładne ustalenie, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie przebywała w jednym z wymienionych miejsc. Jest to bowiem okoliczność decydująca o rozstrzygnięciu. W rozpatrywanej sprawie nie wyjaśniono należycie, czy M.M. rzeczywiście przebywał w obozie hitlerowskim w Z . Organ administracyjny miał obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, wykorzystując wszelkie dopuszczalne przez ustawę środki dowodowe, a jeżeli po ich wyczerpaniu pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien dla ich wyjaśnienia przesłuchać stronę ( art.86kpa), czego nie uczynił. W sprawie istnieje wiele wątpliwości. Z dokumentów archiwalnych bowiem, jak również z pisemnych oświadczeń świadków złożonych na urzędowych formularzach wynika, że w dniu 29 marca 1943r. po wykolejeniu przez dywersantów sowieckich pociągu wojskowego na linii Z. – K. zostało wysiedlonych do obozu przejściowego w Z. wiele okolicznych wsi, m.in. P. Skarżący oświadczył, że został aresztowany we wsi P. w dniu 29 marca 1943r. podczas ucieczki wraz z matką do dziadka do miejscowości H., a zatem były podstawy do przyjęcia, że został on wysiedlony do obozu przejściowego w Z. Mimo istniejących wątpliwości organ nie przesłuchał jednak ani świadków ani wnioskodawcy na tę okoliczność. W odwołaniu skarżący podniósł, że – wbrew uzasadnieniu organu- zgłoszeni przez niego świadkowie znali go jeszcze przed wysiedleniem- ponieważ miejscowości, z których wówczas pochodzili są oddalone od siebie w niewielkich odległościach, wynoszących zaledwie kilka kilometrów i spotykali się na wspólnych uroczystościach, jarmarkach czy w kościele. Obowiązkiem organu administracyjnego było zatem ustalenie tych okoliczności, a dopiero potem dokonanie oceny mocy dowodowej oświadczeń złożonych przez tych świadków. Zgodzić się ponadto należy ze stanowiskiem wyrażonym w skardze, że w sprawie w przedmiocie uprawnień kombatanckich postępowanie dowodowe powinno być prowadzone z uwzględnieniem szczególnych warunków życia w okresie okupacji. Regułę tę należy odnieść zarówno do oceny poszczególnych dowodów, jak również do rodzaju dopuszczanych przez organ z urzędu dowodów. Ze względu bowiem na ciągłe prześladowania, czy konieczność walk partyzanckich ludność często zmieniała swoje miejsce pobytu, zaś trudna sytuacja życiowa jednoczyła ludzi, którzy zapamiętywali się na całe życie. W toku postępowania w przedmiocie uprawnień kombatanckich zatem najbardziej wiarygodnym źródłem dowodowym są źródła osobowe – szczegółowe zeznania świadków oraz wnioskodawcy. W ocenie Sądu oparcie się w tym postępowaniu wyłącznie na dokumentach archiwalnych, które często nie zawierają pełnych informacji istotnych dla rozstrzygnięcia z pominięciem przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków zgłoszonych przez wnioskodawcę stanowi naruszenie art.7, 77 i 80 kpa. Stwierdzić należy ponadto, ze zaskarżona decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia w tym zakresie, co uchybia również art.107§1kpa. Powyższe oznacza, że organ administracyjny naruszył zasady postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji – przepisy prawa materialnego - i z tego względu, na mocy art.145§1ust.1lit. "a" i "c" oraz art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) Sąd orzekł, jak w sentencji.