II SA/Lu 511/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Asystent sędziego Paulina Nagajek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2020 r. sprawy ze skargi M. M. i T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie nakazania przywrócenia terenu działki do stanu poprzedniego oddala skargę. Decyzją z [...] marca 2019 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z [...] lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 710 ze zm., dalej: Prawo wodne), Wójt Gminy Z. odmówił nakazania M. B. przywrócenia do stanu poprzedniego będącej jej własnością działki nr [...], podnosząc, że z poczynionych w toku postępowania ustaleń, w tym z treści opinii powołanego przez organ biegłego, wynika, że na tej działce nie były wykonane żadne prace ziemne, które zmieniłyby istniejące naturalne ukształtowanie terenu. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] czerwca 2019 r., znak: [...], wydaną po rozpoznaniu odwołania [...] i M. M.. Obie decyzje zostały wydane po ponownym rozpoznaniu sprawy wskutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 25 kwietnia 2018 r., II SA/Lu 1241/17, uchylającego – z powodu niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy – decyzję organu drugiej instancji w przedmiocie odmowy nakazania M. B. przywrócenia działki nr [...] do stanu poprzedniego. W uzasadnieniu decyzji z [...] czerwca 2019 r. Kolegium przytoczyło treść art. 29 ust. 1 i 3 Prawa wodnego i wyjaśniło, że dla powstania konieczności władczej ingerencji organu administracji publicznej w stosunki sąsiedzkie muszą być spełnione łącznie następujące przesłanki: wystąpienie zmiany stanu wody na gruncie, spowodowane przez właściciela gruntu sąsiedniego oraz szkodliwy wpływ tej zmiany na grunty sąsiednie. W przypadku stwierdzenia wystąpienia tych przesłanek organ, w drodze decyzji, winien nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Organ odwoławczy podniósł, że dla rozstrzygnięcia, czy na należącej do M. B. działce nr [...] doszło do zmiany stanu wody na gruncie, kierował się treścią opinii biegłego, ustaleniami poczynionymi w toku oględzin, a ponadto przeprowadził dwie rozprawy administracyjne. Kolegium wskazało, że podczas pierwszej rozprawy pełnomocnik [...] i M. M. wyjaśnił, że nie widział, aby ktoś nawoził ziemię na działce nr [...] sąsiadującej z działką [...] i M. M., stwierdził natomiast, że piwnica ich budynku gospodarczego jest zalewana. Z kolei reprezentujący M. B. syn – D. B. stwierdził, że nie podsypywał terenu przy budynku gospodarczym, o czym świadczy jego widoczny fundament i podmurówka. Wyjaśnił ponadto, że zgodnie z poleceniem pracowników Urzędu Gminy Z. przedłużył rynnę z budynku gospodarczego, przez co woda opadowa odprowadzana jest do rowu. Ponadto uczestniczący w rozprawie przedstawiciel Wójta Gminy Z. oświadczył, że w trakcie oględzin działki nr [...], przeprowadzonych [...] marca 2017r., pracownik organu pierwszej instancji błędnie ocenił, że "teren wokół obory jest podniesiony o około 50 cm w stosunku do działki sąsiedniej". Organ drugiej instancji wyjaśnił, że na kolejnej wyznaczonej rozprawie stawili się m. in. obecny właściciel nieruchomości nr [...] M. B., [...] i M. M. oraz biegły sporządzający opinię w sprawie. T. M. oświadczyła, że około 4 lata wcześniej sąsiad nawiózł warstwę ziemi i gruzu na około 0,5 metra. Robił to wieczorem lub nocą. Od tamtej pory ich budynek gospodarczy jest zalewany. Biegły potwierdził natomiast, że na nieruchomości nr [...] nie ma żadnych oznak nawożenia ziemi, czy żużlu. Obie posesje oddziela płot wykonany na murowanym cokole. Gdyby na działkę nr [...] została nawieziona ziemia bądź żużel, to cokół byłby częściowo lub całkowicie zasypany. Ponadto, jak uznał biegły, budynek gospodarczy usytuowany na działce nr [...] nie nosi znamion podsypania. Jest to stary budynek i widać jego pierwotne fundamenty oraz podmurówkę. Biegły podniósł również, że przyczyną podtapiania budynku gospodarczego Państwa [...] nie jest zmiana stanu wody na gruncie (bo ta nie miała miejsca), lecz brak właściwej opaski odwodnieniowej wzdłuż ściany oraz rosnące w bezpośrednim sąsiedztwie ścian budynku drzewa i krzaki, powodujące jego zacienienie i przyczyniające się do utrzymywania się większej wilgoci. [...] i M. M. nie ustosunkowali się do wyjaśnień biegłego. W tak ustalonym stanie faktycznym Kolegium dało wiarę wyjaśnieniom M. B. i obecnego właściciela działki nr [...] - M. B., że nie nawozili oni ani ziemi, ani żwiru na teren tej działki, położony w sąsiedztwie działki Państwa [...], zwłaszcza, że stanowisko to jest zgodne z ustaleniami poczynionymi przez biegłego i oświadczeniem przedstawiciela organu pierwszej instancji złożonym na rozprawie w Kolegium. Ponadto, jak zauważył organ odwoławczy, w trakcie oględzin organ pierwszej instancji w istocie nie stwierdził, że na teren działki nr [...] została nawieziona ziemia, lecz, że ten teren jest podniesiony, co, zdaniem Kolegium, może wynikać z naturalnego ukształtowania terenu. Wobec powyższego organ drugiej instancji uznał brak wystarczających przesłanek do stwierdzenia naruszenia art. 29 ust. 1 Prawa wodnego, a tym samym, do nakazania właścicielowi działki nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Skargę na decyzję organu drugiej instancji wnieśli [...] i M. M., zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 i 3 Prawa wodnego poprzez niewydanie decyzji nakazującej M. B. przywrócenie terenu działki nr [...] do stanu poprzedniego na skutek błędnego przyjęcia, że nie zmieniła ona stanu wody na gruncie oraz naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, art.10 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, skarżący wnieśli o uchylenie w całości decyzji Kolegium oraz uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, a także zobowiązanie organu do wydania decyzji nakazującej M. B. przywrócenie terenu działki nr [...] do stanu poprzedniego. Skarżący podnieśli, że nie zostali zawiadomieni przez organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji o możliwości zapoznania się z nowym materiałem dowodowym i wyrażenia stanowiska w sprawie. Dodatkowo, ich zdaniem, organ odwoławczy nie uwzględnił oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 25 kwietnia 2018 r., II SA/Lu 1241/17. Podważanie zarówno przez organ pierwszej instancji, jak i M. B. faktu podwyższenia terenu działki nr [...] o 0,5 m narusza, w ocenie skarżących, ustalenia tego prawomocnego wyroku. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest ocena, czy w rezultacie działań właściciela działki nr [...], położonej w miejscowości S. K., doszło do naruszenia stanu wody na gruncie, wpływającego szkodliwie na należącą do skarżących, sąsiednią działkę nr [...]. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowi art. 29 ust. 1 i 3 Prawa wodnego, zgodnie z którymi, właściciel gruntu nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich, 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (ust. 3). W świetle powołanych przepisów, nakazanie właścicielowi gruntu podjęcia działań polegających na przywróceniu stanu poprzedniego gruntu lub zrealizowaniu urządzeń zapobiegających szkodom następuje jedynie wówczas, gdy z materiału dowodowego sprawy wynika, że po pierwsze, właściciel ten dokonał zmiany stanu wody na swojej nieruchomości, i po drugie, spowodowane zmiany wywołują szkody na sąsiednich nieruchomościach. W sprawach z zakresu naruszenia stosunków wodnych regułą jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Wiadomości specjalne są bowiem konieczne w tych sprawach, w których pojawia się zagadnienie mające znaczenie dla rozstrzygnięcia, a którego zakres przekracza zasób wiadomości i doświadczenia życiowego osób mających wykształcenie ogólne (organ administracji z reguły nie dysponuje wiadomościami specjalnymi z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, czy melioracji wodnych). Kwestia zasadności powołania opinii biegłego powinna być rozstrzygana każdorazowo w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy. Przeprowadzenie tego dowodu może być niezbędne zwłaszcza wówczas, gdy istnieje różnica stanowisk skarżącego i sprawcy zarzucanego zakłócenia stosunków wodnych, tak, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Opinia biegłego może być jedynym dowodem przesądzającym o istnieniu związku przyczynowego między określonym działaniem a stanem wód na gruncie sąsiednim oraz wskazującym – w razie przesądzenia tego związku – rodzaj koniecznych do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Dowód z opinii biegłego podlega ocenie organu – tak jak każdy dowód – z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów. Dla ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności organ ma ponadto do dyspozycji cały wachlarz środków dowodowych, na czele z dowodem z oględzin i z zeznaniami świadków. W niniejszej sprawie dopuszczono dowód z opinii biegłego, sporządzonej w lipcu 2017 r. przez inż. A. N., posiadającego uprawnienia budowlane w specjalności wodno-melioracyjnej. Autor opinii stwierdził, że: "1) na terenie działki nr [...] nie zostały wykonane żadne prace ziemne, zmieniające istniejące ukształtowanie terenu, a także nie było podjętych innych działań powodujących zakłócenie stosunków wodnych na terenie przyległym, a tym samym brak jest przesłanek do stwierdzenia naruszenia art. 29 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego; 2) w celu maksymalnego ograniczenia spływu wód opadowych z działki nr [...] na przyległą działkę nr [...] na istniejącym na działce nr [...] budynku obory wykonano rynnę dachową oraz zamontowano dodatkowo rurę odprowadzającą, w taki sposób, aby wody spływające z jej dachu skierować i odprowadzić na teren działki nr [...] jak najdalej od zabudowań na sąsiedniej działce nr [...]; 3) w celu zapewnienia odpływu wód opadowych z działki nr [...] do rowu przydrożnego w cokole płotu od strony drogi obsadzono rurę PCV 100 mm. Zaleca się zwiększyć średnicę rury na min. 200 mm lub obsadzić obok drugą rurę PCV 100 mm w celu zwiększenia jej przepustowości" (s. 4 opinii). Każdy z powyższych wniosków został zilustrowany fotografią (s. 5-6 opinii). Biegły podniósł jednocześnie, że "zachodnia ściana fundamentowa istniejących na działce nr [...] zabudowań jest zawilgocona i okresowo, po większych opadach deszczu, podtapiana wodami spływającymi powierzchniowo z przyległego terenu (zgodnie z jego spadkiem) oraz dodatkowo wodą odprowadzaną z rynien dachowych budynku. Wpływ na taką sytuację ma przede wszystkim: brak właściwej opaski odwodnieniowej wzdłuż ściany (zdjęcie nr 4), istniejące drzewa i krzaki rosnące w bezpośrednim sąsiedztwie ściany budynku powodujące znaczne jej zacienienie i przez to dodatkowo przyczyniające się do utrzymywania się większej wilgoci praktycznie przez cały okres ich wegetacji. Ponadto system korzeniowy dużych drzew rosnących praktycznie tuż przy ścianie budynku niekorzystnie wpływa na stan techniczny jej fundamentu (zdjęcie nr 5 i 6)". Powyższe wnioski biegły potwierdził w piśmie z 20 lutego 2019 r., w którym ponownie wskazał, że podczas wizji lokalnej w terenie, dokonanej przed sporządzeniem opinii, nie stwierdził, aby na działce nr [...], należącej wówczas do M. B., zostały wykonane prace ziemne zmieniające istniejące ukształtowanie terenu, jak również nie podjęto innych działań powodujących zakłócenie stosunków wodnych na terenie przyległym. W celu maksymalnego ograniczenia spływu wód opadowych z działki nr [...] na przyległą działkę nr [...], zgodnie z wcześniejszymi zaleceniami komisji składającej się z pracowników Urzędu Gminy w Z., na istniejącym budynku obory wykonano rynnę dachową oraz zamontowano dodatkowo rurę odprowadzającą, w taki sposób, aby wody spływające z jej dachu skierować i odprowadzić po swojej działce jak najdalej od zabudowań sąsiada" (k. 79 akt organu pierwszej instancji). Nie budzi wątpliwości poprawność merytoryczna opinii sporządzonej przez biegłego, który – jak wyżej wskazano – posiada wymagane wiadomości specjalne. Ze spójnych i logicznych ustaleń zawartych w tej opinii wynika, że brak jest jakichkolwiek podstaw, by uznać, że właściciel działki nr [...] podwyższył teren tej działki, powodując tym samym naruszenie stosunków wodnych na sąsiedniej działce nr [...]. Bezsporne jest ponadto, że właściciel działki nr [...] wykonał zalecenia biegłego, mające na celu maksymalne ograniczenie spływu wód opadowych z działki nr [...] na przyległą działkę nr [...] (wykonał rynnę dachową oraz zamontował dodatkowo rurę odprowadzającą, w taki sposób, aby wody spływające z dachu budynku gospodarczego na działce nr [...] skierować i odprowadzić na tę działkę jak najdalej od zabudowań na działce nr [...]). W sprawie zostały ponadto przeprowadzone oględziny działki nr [...]. W protokole z przeprowadzenia tego dowodu stwierdzono, że "teren wokół obory jest podniesiony o ok. 0,5 m w stosunku do działki skarżących" (k. 9 akt organu pierwszej instancji). Ten wniosek nie przeczy jednak konkluzjom zawartym w opinii biegłego, przede wszystkim dlatego, że pracownik organu przeprowadzający oględziny nie wskazał przyczyn stwierdzonego podniesienia terenu, a zwłaszcza nie stwierdził, że nastąpiło ono na skutek działań właścicieli działki nr [...]. Co więcej, w protokole widnieje uwaga, że "naturalne nachylenie terenu sprzyja spływowi wód opadowych i roztopowych z pól na niżej położone działki zabudowane i dalej w kierunku drogi gminnej". Takie ustalenia nie pozwalają w żadnym razie na przyjęcie, że podczas oględzin stwierdzono naruszenie stosunków wodnych przez właściciela działki nr [...] ze szkodą na działce nr [...], tym bardziej, że podczas pierwszej rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w sprawie przez organ odwoławczy pracownik organu pierwszej instancji potwierdził, że organ popełnił błąd, uznając, że "doszło do podsypania terenu przez właściciela działki nr [...]" (k. 20 akt organu drugiej instancji), zaś podczas drugiej rozprawy uznał za zasadne wnioski biegłego (k. 39 akt organu drugiej instancji). W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadnia stwierdzenie, że nie zaszły podstawy do nałożenia na właściciela działki nr [...] obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego na działce nr [...], bądź wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Organy administracji w sposób wyczerpujący wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niniejszej sprawy, stosownie do wymogów wynikających z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., zaś organ odwoławczy, również zgodnie z art. 136 k.p.a. Zrealizowały tym samym – wbrew zarzutowi skargi – wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku tutejszego Sądu z 25 kwietnia 2018 r., wydanego w sprawie II SA/Lu 1241/17, eliminując rozbieżności pomiędzy stwierdzeniem przez organ pierwszej instancji, że właścicielka działki nr [...] dokonała podniesienia terenu tej działki o około 0,5 m, a treścią opinii biegłego, według której okoliczność ta nie miała miejsca. W uzasadnieniu powołanego wyroku Sąd nie rozstrzygnął, że M. B. dokonała podwyższenia terenu działki nr [...], a jedynie stwierdził, że "organ przyjął za okoliczność niekwestionowaną, że uczestniczka postępowania dokonała niwelacji stanowiącej jej własność działki nr [...], wskutek czego teren wokół obory został podniesiony o około 0,5 m" (s. 4 uzasadnienia wyroku). Ponadto, Sąd nie dopatrzył się naruszenia innych przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym podnoszonego przez skarżących naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie ich przez organ pierwszej instancji o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wyrażenia stanowiska w sprawie. Przesyłka zawierająca zawiadomienie o możliwości zapoznania się skarżących z materiałem dowodowym sprawy oraz umożliwienia im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań została nadana przez organ pierwszej instancji na ich adres 4 marca 2019 r. (k. 81 akt organu pierwszej instancji), a następnie, podwójnie awizowana, została zwrócona organowi z adnotacją "nie podjęto w terminie" – ze skutkiem doręczenia. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).