II SA/Lu 515/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha Protokolant Sekretarz sądowy Kinga Kościejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 r. sprawy ze skargi P. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2025 r., znak: SKO.41/1950/OS/2025 w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje A. M. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia 25 kwietnia 2025 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działający z upoważnienia Burmistrza Kurowa przyznał P. U. pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł na pokrycie wydatków związanych z zakupem szkieł do okularów. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z dnia 27 marca 2025 r. skarżący wystąpił o udzielenie mu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup soczewek okularowych. Do wniosku załączył receptę oraz wycenę optyka na wykonanie okularów na kwotę [...]zł. Organ I instancji przedstawił podstawy prawne oraz zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wywodząc, że wnioskodawca spełnia wymagania uprawniające go do skorzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, a zakup okularów stanowi niezbędną potrzebę bytową, której strona nie jest w stanie w całości zaspokoić we własnym zakresie. Odnosząc się do wysokości świadczenia organ wskazał, że przyznana kwota wynika z możliwości finansowych OPS. W odwołaniu od w/w decyzji skarżący zakwestionował wysokość przyznanego mu zasiłku wskazując, że wydatki związane z zakupem okularów wynoszą [...] zł, a nie [...] zł jak uznał organ. Wskazał, że spełnia kryteria do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, ponieważ jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Dotychczasowe okulary posiada już od 11 lat i nie spełniają już swojej funkcji, a wada wzroku pogłębia się. Samorządowe Kolegium Odwoławcze - po rozpatrzeniu odwołania - decyzją z dnia 30 czerwca 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przywołało przepisy prawa określające zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego, zaznaczając, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Ponadto wskazało, że wyznacznikiem przyznania i ustalenia wysokości pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca zwracając się o przyznanie zasiłku przedstawił wycenę kosztu zakupu szkieł do okularów sporządzoną przez Salon Optyczny na kwotę [...]zł. Natomiast oceniając stan faktyczny organ odwoławczy uznał, że pomoc udzielona skarżącemu w wysokości [...] zł zaspokaja jego potrzebę. Kolegium dodało także, że na wysokość przyznanego zasiłku miały również wpływ ograniczone środki finansowe, którymi dysponował organ pomocy społecznej. Odwołujący natomiast jest pod opieką ośrodka (otrzymał wsparcie materialne w postaci zasiłku na leczenie – [...] zł i pomoc w postaci kosztów pobytu i wyżywienia w schronisku dla bezdomnych [...] zł miesięcznie). Na powyższą decyzję P. U. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, którą zakwestionował rozstrzygnięcie organów administracji publicznej. Skarżący wniósł o jej uwzględnienie zarzucając naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. Podkreślił, że w jego sprawie nie zapadł prawomocny wyrok skazujący, a sytuacja w której się znalazł jest wynikiem pomówienia i zemsty. Wskazał, że ma 41 lat i nigdy nie korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej. Ma problemy zdrowotne i w związku z tym ma także problemy z podjęciem pracy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz.1283 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1044). Zgodnie z jej art. 39 ust. 1 i 2 pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego. Według tego przepisu prawa w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że nie ma ono charakteru zamkniętego. Natomiast kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 omawianej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 ustawy, takich jak np. bezrobocie, bezdomność, długotrwała choroba, itd. W myśl art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, w których się znalazły i nie są w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Art. 3 ust. 4 z kolei stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący spełnia ogólne przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto leczy się z powodu schorzeń kręgosłupa i wzroku. Jest kawalerem, nie posiada nikogo na utrzymaniu. Otrzymał nakaz opuszczenia miejsca zameldowania, w związku z czym przebywa w Schronisku dla bezdomnych w P.. Z uwagi na orzeczony wobec niego zakaz zbliżania się do ojca nie może przebywać w miejscu zameldowania. Nie jest sporna w sprawie również okoliczność, że skarżący wymaga zakupu okularów (szkieł), co jednoznacznie wynika z wystawionej na jego nazwisko recepty, potwierdzającej potrzebę korzystania ze szkieł korekcyjnych. Słusznie uznały organy, że zakup okularów stanowi niezbędną potrzebę w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej, której skarżący nie jest w stanie w całości zaspokoić w ramach posiadanych środków. Sporna w sprawie jest wyłącznie wysokość przyznanego skarżącemu zasiłku na ten cel. Zdaniem wnioskodawcy powołującego się na wycenę wydaną przez Salon Optyczny "[...]" kwota zasiłku winna wynieść [...] zł. Natomiast zdaniem organu kwotą rekompensującą koszt zakupu okularów i zgodną z możliwościami organu pomocy społecznej jest kwota [...]zł. W ocenie Sądu to stanowisko organów w pełni należy zaaprobować. Przyznana skarżącemu w ramach zasiłku celowego kwota, jest bowiem wystarczająca dla zakupu niezbędnych dla niego okularów. W tym zakresie należy podnieść, że skarżący powinien podjąć próbę znalezienia tańszej opcji zakupu okularów nie poprzestając na jednym salonie optycznym. Ponadto jest człowiekiem młodym, a zatem (nawet mając na względzie jego dolegliwości kręgosłupa) powinien podjąć próby znalezienia chociażby pracy dorywczej umożliwiającej mu uzupełnienie ewentualnie brakującej kwoty. Zaspokojenie niezbędnej potrzeby nie polega zaś na przyznaniu żądanej przez stronę kwoty, lecz wyłącznie na pokryciu części lub całości obiektywnych kosztów zaspokojenia tej potrzeby. W związku z tym nie może budzić wątpliwości, że wniosek skarżącego został uwzględniony, mimo że zasiłek celowy przyznany został w wysokości mniejszej niż tego domagał się skarżący. Oczywistym przy tym jest, że rozpiętość kwotowa zakupu okularów jest bardzo duża, zależnie od rodzaju szkieł. Należy mieć na uwadze, że środki pomocy społecznej muszą być rozdzielane między wszystkich potrzebujących, a ze względu na ich szczupłość, nie mogą zaspokajać wszystkich, nawet usprawiedliwionych potrzeb osób i rodzin, ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Dlatego też pomoc w formie zasiłków celowych udzielana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, które oznacza, że nawet spełnienie przez stronę warunków do otrzymania świadczenia nie obliguje organu pomocy społecznej automatycznie do przyznania świadczenia i to dodatkowo w wysokości ustalonej przez wnioskodawcę. Pamiętać bowiem należy, że pomoc udzielana przez ośrodki pomocy społecznej ma na celu zaspokajanie potrzeb życiowych strony wyłącznie w podstawowym zakresie. Natomiast żądania podnoszone przez skarżącego wynikają z jego przekonania, że świadczenia z pomocy społecznej mają mu zapewnić zaspokojenie w całości zgłaszanej potrzeby. Z takim poglądem nie można się zgodzić. Przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej. Przepis art. 39 ustawy wskazuje, że ta forma pomocy społecznej, co zresztą wynika z samej nazwy "zasiłek celowy" ma charakter szczególnej pomocy doraźnej ukierunkowanej na konkretny cel bytowy w rozmiarze podstawowym. W tym kontekście organ pomocy społecznej uprawniony jest do analizowania potrzeb i oczekiwań podopiecznych wnioskujących o przyznanie pomocy pieniężnej i miarkowania udzielonego wsparcia adekwatnie, nie tylko do posiadanych możliwości finansowych (co oczywiste), lecz również średnich kosztów zaspokojenia konkretnej potrzeby życiowej. Skoro zatem przyznana skarżącemu pomoc umożliwia mu chociażby częściowe zaspokojenie przez niego przedmiotowej potrzeby życiowej (zakupu szkieł okularów korekcyjnych) nie można skutecznie postawić organom orzekającym w sprawie zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. W tych okolicznościach nie kwestionując, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej konieczność udzielenia mu wsparcia, nie można przyjąć, że zaskarżona decyzja przyznająca pomoc w określonej wysokości narusza prawo. W kontekście wysokości udzielonego stronie wsparcia warto również wskazać, że pomoc społeczna ma jedynie charakter posiłkowy, nie jest żadnym zastępczym środkiem utrzymania osób lub rodzin. Świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie umożliwić poszkodowanym zaspokojenie ich głównych potrzeb i to w zakresie podstawowym. Pomoc społeczna ma bowiem zmierzać do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Skarżący, będąc niewątpliwie w sytuacji wymagającej świadczeń z pomocy społecznej, nie może z kolei oczekiwać, by organ pomocy społecznej przejął na siebie wszystkie obowiązki wynikające z konieczności jego utrzymania. Świadczenie w postaci zasiłku celowego służy zaspokojeniu konkretnej potrzeby, a jego wysokość, uzależniona jest nie tylko od wysokości konkretnej potrzeby, ale i – co wyżej podkreślono - od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Sąd uznał za niezasadny zarzut podnoszony przez skarżącego, a dotyczący naruszenia art. 7 k.pa., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy (k. 9 – 11 akt adm.), przeanalizował dowody z dokumentów przedstawione przez skarżącego, pouczył skarżącego o możliwości ubiegania się o ustalenie stopnia niepełnosprawności (k. 10 verte akt adm.). Organ odwoławczy również dokonał analizy zgromadzonych dowodów zebranych w toku postępowania, a także przeanalizował obowiązujące przepisy i odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Uznając zatem, że w sprawie niniejszej organy administracji nie dopuściły się naruszenia prawa, skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935). Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu uzasadnia art. 250 p.p.s.a. w związku z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 764).