II SA/Lu 518/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Starszy referent Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 listopada 2009 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. na podstawie art. 16 ust. 1, 3 i 4, art. 23 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 1, art. 19 ust. 5, art. 24 ust. 4, art. 26 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, przyznany został R. W. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności od dnia 1 września 2005 r. do odwołania w wysokości 144 zł miesięcznie. Następnie decyzją z dnia [...] r. zasiłek ten podwyższony został od dnia 1 września 2006 r. do kwoty 153 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. na podstawie art. 3 pkt 7, art. 16 ust. 1 i 5, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, ust. 7 i 8 oraz ust. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzja z dnia z dnia [...] r. zmieniona została w ten sposób, że zasiłek pielęgnacyjny został przyznany R. W. na okres od 1 września 2006 r. do 31 grudnia 2008 r. oraz na okres od 1 kwietnia 2009 r. do odwołania w wysokości 153 zł miesięcznie. Ponadto organ ustalił nadpłatę zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 marca 2009 r. w łącznej wysokości 459 zł, którą uznał za świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z należnymi odsetkami ustawowymi. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w dniu 23 kwietnia 2009 r. powziął informację, iż R. W. w okresie od dnia 18 grudnia 2008 r. do dnia 22 kwietnia 2009 r. przebywał w areszcie śledczym w L., który jest, zgodnie z art. 3 pkt 7 ustawy, instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie. W związku z tym, iż w myśl art. 16 ust. 5 ustawy, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, organ uznał zasiłek pielęgnacyjny wypłacony R. W. w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 31 marca 2009 r. za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi. R. W. wniósł o umorzenie kwoty świadczeń nienależnie pobranych, uzasadniając swój wniosek tym, iż nie miał możliwości poinformowania organu pomocy społecznej o pobycie w areszcie śledczym, gdyż został tam doprowadzony z domu przez policję. Powołał się ponadto na swoją ciężką sytuację materialną i umiarkowany stopień niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy z upoważnienia Prezydenta Miasta L., organ pierwszej instancji odmówił R. W. umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 459 zł i zażądał jej zwrotu w dziewięciu miesięcznych ratach po 51 zł każda, poprzez potrącenie z wypłaty bieżących świadczeń. W ocenie organu w niniejszej sprawie brak jest szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji strony, które mogłyby stanowić podstawę umorzenia nienależnie pobranych przez nią świadczeń. Organ zwrócił również uwagę na możliwość spłaty nienależnie pobranych świadczeń w systemie ratalnym. Decyzją z dnia [...] r., wydaną na skutek odwołania R. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. w przedmiocie odmowy umorzenia świadczeń nienależnie pobranych z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, żądania zwrotu tych świadczeń i sposobu ich spłaty. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium zakwestionowało podnoszony przez R. W. brak możliwości poinformowania organu pomocy społecznej o przebywaniu w areszcie. Zdaniem organu, strona mogła przekazać stosowną informację za pośrednictwem administracji aresztu. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, by R. W. poczynił jakiekolwiek starania w tym kierunku. Organ odwoławczy wskazał ponadto, iż R. W., składając wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, został pouczony o tym, w jakich okolicznościach zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje; pouczono go w szczególności o tym, ze zasiłek ten nie przysługuje osobie przebywającej w areszcie śledczym (k. 4). Powyższe, zdaniem Kolegium, przesądza o zasadności nałożenia na R. W. obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych za okres, w którym przebywał w areszcie śledczym. Organ odwoławczy nie znalazł również podstaw do uwzględnienia wniosku R. W. o umorzenie kwoty przedmiotowych świadczeń, uzasadniając to tym, iż wysokość uzyskiwanego przez niego comiesięcznie dochodu umożliwia utrzymanie, a ponadto spłata świadczenia nienależnie pobranego została rozłożona na dogodne dla niego raty. Podsumowując, Kolegium wskazało, iż w sytuacji rodzinnej R. W. nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy, uzasadniające umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W skardze na powyższą decyzję R. W. ponownie podniósł, iż nie miał koperty ani znaczka pocztowego, nie chciał też wykorzystywać administracji aresztu śledczego do powiadamiania organu pomocy społecznej, iż przebywa w tym areszcie. Skarżący wskazał ponadto, iż nie miał dokładnego adresu nowej siedziby Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do stanowiska R. W., zawartego w skardze do sądu administracyjnego, Kolegium wskazało, iż brak możliwości powiadomienia organu pomocy społecznej o zatrzymaniu skarżącego w areszcie śledczym nie wpływa na zasadność uznania, że wypłacony zasiłek pielęgnacyjny został nienależnie pobrany, a skarżący ma obowiązek jego zwrotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest, iż skarżący R. W. w okresie od 18 grudnia 2008 r. do 22 kwietnia 2009 r. przebywał w Areszcie Śledczym w L. (k. 24 akt administracyjnych). Niewątpliwe jest również, że w tym okresie pobierał przyznany mu decyzją ostateczną z dnia [...] r. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie. W związku z powyższym, ostateczną decyzją z dnia 21 maja 2009 r. organ pomocy społecznej ustalił nadpłatę zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 marca 2009 r. w łącznej wysokości 459 zł, którą uznał za świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z należnymi odsetkami ustawowymi. Podstawę prawną tego rozstrzygnięcia stanowi art. 16 ust. 5 w związku z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Do takich instytucji należy, w myśl art. 3 pkt 7 ustawy, areszt śledczy. Z kolei art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowi, iż za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zgodnie z art. 30 ust. 1 i ust. 8 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy, przy czym kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają, w myśl art. 30 ust. 6 ustawy, potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych. O tym, w jakich okolicznościach zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje, R. W. został pouczony, składając wniosek o ustalenie prawa do tego zasiłku (k. 4 akt administracyjnych). Bezspornym jest również, że w czasie pobytu w areszcie śledczym (18 grudnia 2008 r. - 22 kwietnia 2009 r.) otrzymywał comiesięcznie zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, skutkiem czego, decyzją ostateczną z dnia [...] r. uznano to świadczenie przyznane na okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 marca 2009 r. w łącznej wysokości 459 zł za nienależnie pobrane. Zasadne jest zatem żądanie przez organ pomocy społecznej zwrotu kwoty stanowiącej równowartość wypłaconego skarżącemu trzymiesięcznego zasiłku pielęgnacyjnego. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż skarżący nie kwestionował rozstrzygnięcia organu pomocy społecznej zarówno odnośnie do ustalenia, iż zasiłek pielęgnacyjny za okres, w którym przebywał w areszcie śledczym, jest świadczeniem nienależnie pobranym, jak też odnośnie do wysokości tego świadczenia podlegającego zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Sąd podzielił również stanowisko organów obu instancji w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń podlegających zwrotowi. W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, biorąc pod uwagę sytuację osobistą i majątkową skarżącego, nie było podstaw, by ten wniosek uwzględnić. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 9 ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Powyższa regulacja daje organowi pomocy społecznej możliwość umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli - w ocenie tego organu - uzasadnione jest to szczególnymi okolicznościami dotyczącymi sytuacji rodziny. Konstrukcja art. 30 ust. 9 ustawy wskazuje, że mamy do czynienia z szeroko rozumianym uznaniem administracyjnym organu, który, nie związany ściśle literą prawa, samodzielnie dokonuje interpretacji użytego w cytowanym przepisie zwrotu niedookreślonego "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" przy zastosowaniu reguł wykładni językowej, celowościowej i systemowej. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, uznając, iż w przypadku skarżącego takie szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń nie zachodzą. Skarżący jest wprawdzie osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, posiada jednak stały, comiesięczny dochód, na który składa się renta rodzinna w wysokości 548,19 zł, renta socjalna w wysokości 567,08 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Biorąc pod uwagę okoliczność, iż w zaskarżonej decyzji organ rozłożył skarżącemu spłatę kwoty nienależnie pobranych świadczeń na dziewięć równych rat miesięcznych w wysokości 51 zł każda oraz uwzględniając comiesięczne wydatki skarżącego, należy przyjąć, iż zobowiązanie skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w pełnej wysokości nie spowoduje uszczerbku dla jego utrzymania. Bez znaczenia dla zasadności uznania wypłaconego skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi jest podnoszona w skardze okoliczność, że skarżący nie miał możliwości powiadomienia organu pomocy społecznej o pobycie w areszcie śledczym. Odpowiedzialność administracyjna jest bowiem co do zasady odpowiedzialnością zobiektywizowaną, co oznacza, że podmiot, który dopuścił się określonego naruszenia prawa, ponosi tę odpowiedzialność niezależnie od tego, czy jego zachowanie było zawinione, czy nie. Poza tym w okolicznościach niniejszej sprawy niewątpliwe jest, iż skarżący miał możliwość powiadomienia o przebywaniu w areszcie śledczym za pośrednictwem administracji tego aresztu. Z powyższych względów skargę, jako nie zawierającą uzasadnionych podstaw, należało oddalić w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).