II SA/Lu 521/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zł należnego podatku od towarów i usług. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] marca 2011 r. odmówił przyznania T. W. specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup drewna, węgla itp. opału. W uzasadnieniu organ podał, iż w wyniku aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu [...] marca 2011 r., ustalił, że wnioskodawczyni nadal prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W tym samym budynku mieszka mąż (separacja sądowa), który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni oświadczyła, że wydatki mieszkaniowe i inne należności nie uległy zmianie od czasu wywiadu z dnia [...] grudnia 2010 r. T. W. zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze, w którym znajduje się kocioł c.o. ogrzewający pokój oraz przedpokój. Strona wymaga leczenia z powodu astmy oskrzelowej i schorzeń układu krążenia, systematycznie przyjmuje lekarstwa. Organ podniósł, iż źródło utrzymania T. W. stanowi emerytura w wysokości 616,72 zł miesięcznie z czego kwotę w wys. 176,57 zł miesięcznie ZUS potrąca na poczet zaległości komorniczych. Ponadto organ podniósł, że w związku z tym, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe (wynoszące 477 zł), rozważył sprawę mając na względzie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Następnie organ wskazał, iż T. W. jest objęta pomocą od wielu lat. Do dnia [...] grudnia 2010 r. udzielona została jej pomoc w różnych formach na łączną kwotę 5.306,00 zł. m.in. w dniu [...] grudnia 2010 r. przyznano wnioskodawczyni świadczenie na zakup opału w wys. 400,00 zł (wypłacone 23 grudnia 2010 r.) oraz w dniu [...] października 2010 r. świadczenie w wysokości 150,00 zł na zakup drewna (wypłacone 14 października 2010 r.) i w dniu [...] lutego 2011 r. świadczenie na zakup drewna w wys. 150,00 zł. (wypłacone w dniu 3 marca 2011 r.). W tej sytuacji brak zdaniem organu podstaw przyznania żądanej przez stronę pomocy. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła T. W., wyrażając w jego treści niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Odwołująca podała, że w sezonie grzewczym na zakup opału potrzebuje 1.750,00 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] maja 2011r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wójta Gminy, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwala na stwierdzenie, że sytuacja T. W. nie stanowi szczególnego przypadku, uzasadniającego przyznanie wnioskowanej pomocy w myśl art. 41 pkt 1 ustawy. Taką okolicznością nie może być ogólnie trudna sytuacja finansowa skarżącej. Kolegium podkreśliło również, że skarżąca w 2010 r. otrzymała pomoc w formie zasiłku celowego na zakup opału w wysokości 1.250,00 zł. Oznacza to, że pomoc jej udzielona znacznie przewyższa średnią kwotę wypłacanych w gminie świadczeń dla osób i rodzin znajdujących się w podobnej sytuacji, co skarżąca. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. W. wskazała na brak swojego udziału w postępowaniu oraz brak przeprowadzenia dowodu dotyczącego zajęcia komorniczego. Podniosła, iż pozostaje w ubóstwie, a kryterium dochodowe wynosi 716,00 zł. Dodała, że wywiad środowiskowy podpisała pod presją pracowników socjalnych i, że Kolegium w zaskarżonej decyzji myli treść przepisów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja - wbrew twierdzeniom strony skarżącej - nie narusza przepisów prawa. Rozpocząć należy od wskazania, iż w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy trafnie organy administracyjne orzekające w sprawie ustaliły, że skarżąca generalnie nie kwalifikuje się do korzystania z prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Stosownie bowiem do treści art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) - zwanej dalej "ustawą", świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przysługują osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 477 zł. Tymczasem dochód skarżącej z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku inicjującego postępowanie wyniósł 816,72 zł (616,71 zł emerytura plus 200 zł – świadczenie pieniężne okresowe przyznane skarżącej na okres od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2011 r.), a więc znacznie przekracza obowiązujące kryterium dochodowe. Fakt, iż z przysługującej skarżącej emerytury potrącane są egzekwowane przez komornika należności w świetle art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy, nie ma wpływu na wysokość dochodu w rozumieniu ustawy. Bezpodstawnie skarżąca wskazuje również, że kryterium dochodowe wynosi 716 zł. Kryterium w tej wysokości obowiązuje jedynie w przypadku przyznawania pomocy na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Kryterium to nie obowiązuje przy udzielaniu świadczeń na podstawie przepisów omawianej ustawy. Bezspornym zatem jest, iż brak było podstaw do przyznania skarżącej zasiłku celowego na zasadach ogólnych. Zgodnie bowiem z wolą ustawodawcy przyznanie tego rodzaju świadczeń, uzależnione jest przede wszystkim od spełnienia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. W tej sytuacji wniosek skarżącej mógł być rozpatrywany wyłącznie na gruncie art. 41 ustawy, co zasadnie organy orzekające uczyniły. Przepis ten dopuszcza bowiem przyznanie świadczeń w razie przekroczenia kryterium dochodowego, ale tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z jego treścią w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Jednakże należy wskazać, iż rozstrzygnięcie w sprawie przyznania zasiłku celowego specjalnego lub zasiłku celowego zwrotnego (podobnie zresztą jak i "zwykłego" zasiłku celowego) zapada w ramach tak zwanego uznania administracyjnego, o czym przesądza jednoznacznie treść art. 41 ustawy. Z faktu, iż wymienione zasiłki przyznawane są pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, należy wyprowadzać również zupełnie wyjątkowy charakter tych świadczeń. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a. załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne, choć nie nakazuje organowi spełnienia każdego żądania wnioskodawcy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Ponadto - co również istotne - udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego uzależnione jest także od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest niewątpliwie z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Nie można więc z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak się to czyni w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Nawiązując jeszcze do charakteru decyzji uznaniowych wskazać należy, iż kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu jej zgodności z prawem, bez wnikania w celowość rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji zawierającej określone w niej rozstrzygniecie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa. W niniejszej sprawie dokonana w zaskarżonej decyzji ocena, że sytuacji skarżącej nie można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 ustawy, nie tylko nie budzi zastrzeżeń, ale zasługuje na pełną aprobatę. W ocenie Sądu przedstawione przez skarżącą okoliczności i jej twierdzenia nie świadczą o zakładanej w tym przepisie wyjątkowości sytuacji. Wbrew zarzutom skarżącej nie można uznać, iż taką okolicznością jest jej trudna sytuacja finansowa. T. W. posiada stały dochód w postaci emerytury, a także uzyskuje w szerokim zakresie pomoc w formie różnorodnych świadczeń z pomocy społecznej, winna zatem wykorzystywać własne możliwości w celu zaspokojenia swoich potrzeb bytowych. Istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma również fakt, iż, jak wynika z akt administracyjnych, w uwzględnieniu innych, wcześniejszych wniosków, skarżącej została przyznana pomoc w formie świadczeń mających na celu zaspokojenie tej samej potrzeby bytowej, co wskazywana we wniosku złożonym w niniejszej sprawie. Mianowicie w dniu [...] października 2010 r. przyznano skarżącej świadczenie w wysokości 150,00 zł na zakup drewna (wypłacone 14 października 2010 r.), następnie w dniu [...] grudnia 2010 r. przyznano skarżącej świadczenie na zakup opału w wys. 400,00 zł (wypłacone 23 grudnia 2010 r.), również kolejną decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. skarżącej przyznano świadczenie na zakup drewna w wys. 150,00 zł. (wypłacone w dniu 3 marca 2011 r.). Łączna wysokość świadczeń z pomocy społecznej udzielonych skarżącej w 2010 r. na zapewnienie opału wyniosła 1.250,00 zł. Pomo tego rodzaju była też udzielania już w 2011 r. Niezasadne są zatem twierdzenia strony, że jest pozbawiona pomocy ze strony organów, gdyż pomoc ta jest udzielana i to nierzadko w wysokości wyższej niż przyznawana innym podopiecznym organu pomocy społecznej. Ubocznie należy dodać, że według danych organu pierwszej instancji kwota przypadająca na tego typu wydatki, to jest specjalne zasiłki celowe w 2010 r. wynosiła 44.765,19 zł i skorzystało z niej 106 rodzin. Średnia wysokość udzielonej pomocy wynosiła więc 422,29 zł, niezależnie od tego, czy rodzina obejmowała jedną czy więcej osób. Ocena organów administracji, które stwierdziły, że sytuacja życiowa skarżącej nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku wskazującego na potrzebę udzielenia zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy nie jest zatem dowolna. Odnosząc się do pozostałych zarzutów strony podnieść należy, iż żaden z nich nie zasługuje na uwzględnienie. W szczególności nie można uznać, iż działania organów powodują zagrożenie zdrowia i życia skarżącej. Jakkolwiek skarżąca nie uzyskała w rozpoznawanej sprawie wnioskowanego świadczenia, to nie jest ona pozbawiona pomocy. Skarżąca od lat objęta jest bowiem systematyczną pomocą udzielaną jej ze środków organu pomocy społecznej, mimo iż jej dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Z akt administracyjnych wynika, iż oprócz wskazanych wyżej świadczeń na zakup opału, skarżącej przyznano zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie 200,00 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2010 r., a także usług opiekuńczych opłacanych ze środków OPS, których wartość wyniosła 1.656,00 zł.. Z akt administracyjnych wynika, iż łączna wartość świadczeń z pomocy społecznej przyznanych skarżącej w 2010 r. wyniosła 5.306,00 zł. Uwzględniając zatem sytuacje skarżącej oraz fakt stałego pozostawania jej pod opieką organu pomocy społecznej przyznającego w miarę posiadanych środków różnego rodzaju świadczenia pomocowe brak było podstaw do uznania sytuacji skarżącej jako charakteryzującej się szczególnymi cechami w rozumieniu art. 41 ustawy. Jak już wskazano ocena przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tych świadczeń, które mogą być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinny być przeznaczane jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na poprawę warunków ich codziennego funkcjonowania. Zwłaszcza w przypadku znacznego przekroczenia kryterium dochodowego zaspokojenie wskazanych przez skarżącą potrzeb wykraczałoby poza cele pomocy społecznej, która ma charakter subsydiarny, wspierając osoby i rodziny w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis art. 41 ustawy stwarza bowiem organowi pomocy społecznej możliwość (nie obowiązek) przyznania osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe m.in. specjalnego zasiłku celowego. Istota pomocy, o jakiej mowa w powyższym przepisie sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. Wyjątkowość przyznania tego świadczenia jest uzasadniona przede wszystkim tym, że osoby ją otrzymujące w ogóle nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania takiej pomocy. Ich sytuacja materialna jest bowiem na tyle dobra, że powinny one samodzielnie przezwyciężyć zaistniałe trudności. Przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji bardzo ograniczonych środków finansowych i dużej liczby osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Dlatego też w każdej z takich spraw organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego". Świadczenia unormowane w art. 41 powinny być zatem traktowane jako szczególna, wyjątkowa pomoc o charakterze doraźnym, ukierunkowana na realizację konkretnego celu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2010 r., I OSK 1150/10 – niepubl.). Z uwagi na podniesione wyżej okoliczności skarga, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).