II SA/Lu 523/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., Nr [...]. Sygn. akt II SA/Lu [...] Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania R. M. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...]. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r. poz. 23), zwanej dalej "kpa" w zw. z art. 23 ust. 1, ust. 6 i ust. 7, art. 2 pkt 7 lit. a) i b), pkt 10, art. 9 ust. 1, art. 19 ust. 1 ustawy z dnia [...]. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016r. poz. 169), zwanej dalej "o.u.a."- utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika działu ds. osób zobowiązanych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...]., znak: [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego przez R. M. przyznane decyzją z [...]., znak: [...] ,[...] za okres od [...]. do [...]. w łącznej wysokości [...] zł oraz zwrotu tych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzja została wydana w następujących okolicznościach: Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Działu Świadczeń Socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przyznał R. M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od [...] r. do [...] r. Następnie decyzją z dnia [...] r., Kierownik Sekcji Postępowania Egzekucyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L. w oparciu o art. 9 ust. 1 i art. 2 pkt 7 lit. a) o.u.a. stwierdził, iż świadczenie alimentacyjne w wysokości [...] zł pobrane przez uprawnionego w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Organ wskazał, że według art. 9 ust.1 o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. R. M. w dniu [...] r. rozpoczął wprawdzie naukę w P. S. dla D. w L. jednak w roku szkolnym [...] nie uczęszczał na zajęcia, co potwierdza pismo F. E. S.. z o.o. w L. z dnia [...] r. Organ podkreślił, że R. M. został pouczony o tym, kiedy następuje utrata przyznanego świadczenia alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy powyższą decyzję. Po rozpatrzeniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt II SA/Lu [...] uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd wskazał, że w świetle art. 9 ust.1 o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo, zaś w myśl art. 2 pkt 7 lit. a) o.u.a. ustawy za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. W niniejszej sprawie organy obu instancji przyjęły, że skarżący w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie uczył się, gdyż nie uczęszczał na zajęcia w F. P. S. dla D. w L., a zatem należało orzec, że świadczenia zostały pobrane nienależnie. Zdaniem Sądu, istnieje ustawowy obowiązek uczęszczania na zajęcia w przypadku szkół policealnych, a więc okoliczność ta powinna być badana przy ustalaniu czy uprawniony uczy się w szkole. O tym jednak czy dorosły uczeń kontynuuje istotnie naukę, przez co jest faktycznym uczniem, czy też przerywa proces edukacji, nie świadczą i nie decydują żadne oświadczenia pisemne czy składane wnioski w tym zakresie, ale to czy osoba taka rzeczywiście bierze udział w procesie kształcenia prowadzonego w danej szkole, czy uczęszcza faktycznie na zajęcia szkolne lub w inny obiektywnie uchwytny sposób manifestuje chęć kontynuacji nauki, dając świadectwo temu, że jest faktycznym i rzeczywistym uczniem. Organy okoliczności tej dokładnie nie ustaliły. Powinny bowiem jednoznacznie określić czy w okresie od [...] r. do [...] r. skarżący uczęszczał na zajęcia szkolne, czy też poprzez nie znajdującą usprawiedliwienia absencję wyraził wolę rezygnacji z edukacji. Organ oparł się natomiast wyłącznie na piśmie F. E. Sp. z o.o. w L. z dnia [...] r., z którego wynika, że skarżący był słuchaczem F. - I. P. S. dla D. w L. w roku szkolnym [...] na semestrze pierwszym, w którym rozpoczął naukę w dniu [...] r., a który to semestr powtarzał w roku szkolnym [...] począwszy od dnia [...] r., następnie był słuchaczem F. - B. P. S. dla D. w L. w roku szkolnym [...] na semestrze pierwszym, w którym rozpoczął naukę w dniu [...] r., i semestr powtarzał w latach: semestr zimowy [...], semestr letni [...]. Ponadto pismo zawiera informację o tym, że skarżący w żadnym z wymienionych semestrów nie uczęszczał na zajęcie oraz, iż został skreślony z listy słuchaczy z dniem [...] r. Zdaniem Sądu, nie wiadomo jednak, czy zwrot "powtarzał" oznacza, że w ogóle nie uczęszczał na zajęcia, czy też tylko tyle, że nie zdawał egzaminów, tym bardziej, że został skreślony z listy słuchaczy dopiero [...] r. Ponadto R. M. w dniu [...] r., będąc pouczonym o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia oświadczył, że w roku szkolnym [...] i [...] uczęszczał do policealnej szkoły dla dorosłych. W tej sytuacji obowiązkiem organu było przesłuchać skarżącego w trybie art. 86 kpa oraz uzyskać ze szkoły konkretne informacje dotyczące podjęcia przez niego nauki w omawianym okresie w tym dat absencji oraz zdawanych egzaminach. Bez ustalenia tych okoliczności nie można było stwierdzić, że w sprawie wystąpiła w całym powyższym okresie okoliczność powodująca ustanie wypłaty świadczenia w postaci braku kontynuacji nauki, a zatem, iż pobierane przez skarżącego świadczenie z funduszu alimentacyjnego w całości miało charakter nienależny. Za takie może być uznane jedynie to, które wypłacone zostało w okresie, w którym skarżący rzeczywiście nie uczęszczał do szkoły, a absencja ta nie była usprawiedliwiona. Rozpoznając ponownie sprawę, organ wystąpił do P. S. dla D. "F." w L., w związku z rozbieżnościami pomiędzy zaświadczeniami z dnia [...]. i [...]., o uściślenie informacji zawartych w zaświadczeniu z dnia [...]., czy R. M. powtarzając semestry w latach [...], [...] oraz [...] uczęszczał na zajęcia, a jeżeli uczęszczał to w jakich okresach, czy też jedynie nie zdawał egzaminów oraz czy R. M. w w/w semestrach rezygnował z nauki i ponownie aplikował o przyjęcie do szkoły oraz w jakich to było dokładnych datach. Dnia [...]. wpłynęło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie zaświadczenie "F." E. S.. z o.o. wyjaśniające istotne informacje dotyczące edukacji R. M. w w/w szkole. W piśmie wskazano, że skarżący rozpoczął naukę w dniu [...] r. na semestrze pierwszym na kierunku technik informatyk. Frekwencja słuchacza w trakcie całego semestru była na poziomie poniżej 50 %. Nie złożył wymaganych prac kontrolnych i nie przystąpił do egzaminów semestralnych. Uchwałą Rady Pedagogicznej z [...]. został skreślony z listy słuchaczy semestru pierwszego kierunku technik informatyk. W dniu [...]. ponownie zapisał się do "F." E. Sp. z o.o. w roku szkolnym [...] i [...] r. rozpoczął naukę na kierunku technik informatyk. Frekwencja słuchacza w trakcie semestru również była na poziomie poniżej 50%. Nie złożył wymaganych prac kontrolnych i nie przystąpił do egzaminów semestralnych. Uchwałą Rady Pedagogicznej z [...] r. został skreślony z listy słuchaczy semestru pierwszego kierunku technik informatyk. W dniu [...] r. zapisał się ponownie do w/w szkoły w roku szkolnym [...] i dnia [...] r. rozpoczął naukę na semestrze pierwszym kierunku technik administracji, podobnie jak w poprzednim roku akademickim nie złożył wymaganych prac kontrolnych i nie przystąpił do egzaminów semestralnych, a jego frekwencja była na poziomie poniżej 50%, co skutkowało skreśleniem z listy słuchaczy szkoły uchwałą Rady Pedagogicznej z dnia [...] r. R. M. ponownie zapisał się do "F." E. Sp. z o.o. w dniu [...] r. i wtedy też rozpoczął edukację na kierunku technik administracji, ale ze wskazanych wyżej powodów został skreślony z listy słuchaczy szkoły, uchwałą Rady Pedagogicznej z dnia [...] r. Po raz ostatni zapisał się do szkoły [...] r. na kierunek technik administracji, ale również został skreślony z listy słuchaczy szkoły uchwałą Rady Pedagogicznej z dnia [...] r. W tej sytuacji organ uznał, że każda próba podjęcia przez R. M. nauki ograniczała się jedynie do zapisania się, a tym samym uzyskania statusu słuchacza powyższej szkoły. Frekwencja słuchacza w trakcie semestru była niezadowalająca i wynosiła poniżej 50%. R. M. nie składał wymaganych programem nauczania prac kontrolnych oraz nie podchodził do egzaminów semestralnych. Odwołujący poprzez nieznajdującą usprawiedliwienia absencję wyraził wolę rezygnacji z edukacji. Z tych względów organ uznał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od [...] r. do [...] r. są świadczeniami nienależnie pobranymi Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji. Kolegium dodało, że na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie ma wpływu sytuacja materialna odwołującego ani jego sytuacja zdrowotna, a zawarty w odwołaniu wniosek o częściowe umorzenie należności i umorzenie podlega rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie R. M. zakwestionował decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wyjaśniając, że spłaca dług i wnosi o umorzenie odsetek ze względu na ciężką sytuację, w jakiej się znajduje. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 77, 107 § 3, 136 i 105 § 1 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy nie zastosowały się również do zaleceń tut. Sądu zawartych w wydanym w sprawie wyroku z dnia [...]., sygn. akt II SA/Lu [...], którym były związane na podstawie art. 153 ustawy z dnia [...]. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Sąd ten podkreślił, że przy ustalaniu przesłanki przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, o której mowa w art. 9 ust. 1 o.u.a. tj. czy kontynuuje naukę w szkole, należy badać, czy osoba taka rzeczywiście bierze udział w procesie kształcenia prowadzonego w danej szkole, czy uczęszcza faktycznie na zajęcia szkolne lub w inny obiektywnie uchwytny sposób manifestuje chęć kontynuacji nauki, dając świadectwo temu, że jest faktycznym i rzeczywistym uczniem. Za niewystarczające Sąd uznał oparcie się przez organ wyłącznie na piśmie F. E. Sp. z o.o. w L. z dnia [...] r., z którego wynika, że skarżący był słuchaczem F. - I. P. S. dla D. w L. w latach [...] i [...], przy czym "powtarzał" semestry, a ostatecznie został skreślony z listy słuchaczy [...]. Zdaniem Sądu samo stwierdzenie, że "powtarzał" semestry nie było wystarczające, zwłaszcza, że skarżący w dniu [...] r., będąc pouczonym o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, oświadczył, że w roku szkolnym [...] i [...] uczęszczał do policealnej szkoły dla dorosłych. Sąd stwierdził, że w tej sytuacji obowiązkiem organu było przesłuchać skarżącego w trybie art. 86 kpa oraz uzyskać ze szkoły konkretne informacje dotyczące podjęcia przez niego nauki w omawianym okresie w tym dat absencji oraz zdawanych egzaminach. Bez ustalenia tych okoliczności nie można bowiem stwierdzić, że w sprawie wystąpiła w całym powyższym okresie okoliczność powodująca ustanie wypłaty świadczenia w postaci braku kontynuacji nauki, a zatem, iż pobierane przez skarżącego świadczenie z funduszu alimentacyjnego w całości miało charakter nienależny. Za takie może być uznane jedynie to, które wypłacone zostało w okresie, w którym skarżący rzeczywiście nie uczęszczał do szkoły, a jednocześnie - jak podkreślał Sąd - absencja ta nie była usprawiedliwiona. Rozpatrując niniejszą skargę stwierdzić należy, że organ nie wykonał zaleceń Sądu. W szczególności organ - wbrew wyraźnemu wskazaniu Sądu - nie przesłuchał skarżącego na okoliczność uczęszczania do szkoły i ewentualnych przyczyn absencji. Ponownie rozpoznając sprawę po wyroku tut. Sądu z dnia [...] r., II SA/Lu [...], organ wystąpił jedynie do P. S. dla D. "F." w L. o uściślenie czy R. M. powtarzając semestry w latach [...], [...] oraz [...] uczęszczał na zajęcia, a jeżeli uczęszczał to w jakich okresach, czy też jedynie nie zdawał egzaminów oraz czy w w/w semestrach rezygnował z nauki i ponownie aplikował o przyjęcie do szkoły oraz w jakich to było dokładnych datach. Następnie na podstawie zaświadczenia "F." E. Sp. z o.o. w L. z dnia [...] października 2016 r. organ wydał zaskarżoną decyzję, przytaczając w jej uzasadnieniu jego treść. Niezależnie od tego, że samo przytoczenie treści dokumentu, nie spełnia wymagań art. 107 § 3 kpa - gdyż organ powinien dokonać analizy dowodów, a następnie zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie - stwierdzić należy, że z przedmiotowego zaświadczenia - podobnie, jak z poprzedniego, który był przedmiotem oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przed wydaniem wyroku z sprawie II SA/Lu [...] - nie wynika dokładnie, w jakich okresach skarżący nie uczęszczał do szkoły, a w szczególności, czy absencja była usprawiedliwiona, czy nie, na co wskazywał Sąd w poprzednim wyroku. Okoliczność ta jest istotna, gdyż - jak wynika z akt sprawy - skarżący jest osobą schorowaną, a więc jego nieobecności w szkole mogły wynikać z jego złego stanu zdrowia, a nie z braku woli kontynuacji nauki, zwłaszcza, że skarżący kilkakrotnie ponownie zapisywał się do szkoły, co raczej wskazuje, że wolę taką miał. Z przedłożonego zaświadczenia "F." E. Sp. z o.o. nie wynika, żeby skarżący został skreślony z listy słuchaczy z powodu nieuczęszczania do szkoły. Sam fakt, że skarżący nie zdał egzaminów, co uzasadniałoby powtarzanie semestru, bez jednoznacznego ustalenia braku woli kontynuacji nauki, nie jest wystarczający do przyjęcia, że skarżący nie uczył się w spornym okresie, a więc, że nie spełniał przesłanki wymienionej w art. 9 ust. 1 o.u.a. W świetle powyższego, szczególnie istotnym dowodem byłoby przesłuchanie skarżącego, w tym w celu ustalenia czy uczęszczał do szkoły, jeśli nie to dlaczego i w jakich okresach, czy składał prace kontrolne, a jeśli nie, dlaczego (czy z powodu złego zdrowia, czy nie), czy dysponuje dokumentacją medyczną usprawiedliwiająca jego absencję - czego - jak wyżej wskazano - organ nie uczynił. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni powyższe rozważania.