II SA/Lu 531/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Starszy asystent sędziego Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu [...] r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu K. D.-C. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym [...] zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Sygn. akt II SA/Lu [...] U Z A S A D N I E N I E Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] – po rozpatrzeniu odwołania S. Z. od decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] r. nr [...], odmawiającej przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu aparatu słuchowego – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że S. Z. w dniu [...] r. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w S. fakturę zakupu aparatu słuchowego opiewającą na kwotę [...]zł wraz z kartami informacyjnymi leczenia. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia kryterium dochodowego umożliwiającego przyznanie mu zasiłku celowego na dofinansowanie powyższego zakupu. Organ ustalił bowiem, że dochody wnioskodawcy oraz jego żony (z którą wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe) znacznie przekraczają ustawowe kryterium dochodowe, a dodatkowo posiadane przez niego zasoby zabezpieczają podstawowe potrzeby bytowe. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że o dofinansowanie powyższego zakupu wnioskodawca powinien zwrócić się do NFZ lub PFRON. W odwołaniu od powyższej decyzji S. Z. zarzucił, że organ pierwszej instancji źle obliczył jego dochód. Stwierdził ponadto, że nawet w razie przekroczenia kryterium dochodowego organ może przyznać zasiłek celowy na pokrycie części lub całości kosztów zakupu leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów oraz naprawy mieszkania. Odwołujący podkreślił, że udostępnił pracownikowi socjalnemu wszystkie potrzebne informacje podczas wywiadu środowiskowego i teraz nic więcej nie udostępni. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło na wstępie, że uprawnionym do otrzymania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1769; obecnie: t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm. - dalej jako "u.p.s.") jest osoba lub rodzina spełniająca określone ustawowo kryterium dochodowe. Organ odwoławczy zaznaczył również, że pomoc społeczna nie jest środkiem utrzymania rodzin (osób) potrzebujących, ale jest instytucją polityki społecznej, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 i 3 u.p.s.). Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obwiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.) z pracownikiem socjalnym GOPS. W ocenie Kolegium, z ustaleń zawartych w aktach sprawy oraz wyjaśnień organu pierwszej instancji wynika, że pracownicy socjalni GOPS ustalili sytuację bytową wnioskodawcy. Organ pierwszej instancji ocenił, że skarżący choruje, co potwierdzają dodatkowo złożone do akt sprawy karty informacyjne leczenia oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wywiad przeprowadzony z wnioskodawcą potwierdził ponadto, że przedmiotem prośby wnioskodawcy jest dofinansowanie zakupu aparatu słuchowego. W trakcie wywiadu oraz na podstawie przedłożonych przez stronę dokumentów ustalono jednak, że dochód na osobę w rodzinie S. Z., który prowadzi gospodarstwo domowe z żoną M. Z., znacznie przekracza kryterium dochodowe określone przepisami prawa. Stały miesięczny dochód małżonków wynosi bowiem [...] zł (organ ustalił, że na kwotę tę składa się emerytura M. Z. w wysokości [...] zł, emerytura z KRUS S. Z. w wysokości [...] zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł), a zatem przekracza kryterium dochodowe na osobę gospodarującą w rodzinie, które ustalono na kwotę [...]zł. Kolegium zgodziło się zatem ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, iż sytuacja bytowa i finansowa wnioskodawcy jest dobra i nie zachodzą również przesłanki przyznania mu zasiłku z art. 41 u.p.s., tj. specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku okresowego podlegającego zwrotowi. W ocenie organu odwoławczego, nie zachodzi bowiem w tym przypadku trudna sytuacja życiowa wynikająca z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych okoliczności. Również choroba strony – jak stwierdził organ – nie potwierdza potrzeby przyznania innej pomocy, o której mowa w art. 39 u.p.s. Zasiłek celowy jest świadczeniem pomocowym niezwiązanym z potrzebą wskazaną przez S. Z., bowiem o dopłatę do zakupu aparatu słuchowego może on wystąpić do NFZ i PFRON. Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że nie znajduje podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji, bowiem pomoc, o którą wnioskuje S. Z., nie może być przyznana ze względu na dochód strony, znacznie przewyższający kryterium dochodowe określone w przepisach u.p.s. S. Z. zaskarżył powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w L.. W skardze podniósł, że rozstrzygniecie jego sprawy "jest rażące". Wskazał, że w przeszłości, dokonując zakupu aparatu słuchowego w ratach, otrzymał wsparcie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. . Skarżący wyjaśnił, że wraz z żoną otrzymują emerytury w kwotach po [...] zł, jednak ich dochód pochłaniają liczne wydatki związane z utrzymaniem domu oraz wydatki na leki. Jednocześnie skarżący zwrócił uwagę na zły stan zdrowia jego żony oraz jego samego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Treść skargi jednoznacznie wskazuje na niezrozumienie zadań i celów pomocy społecznej. Należy zatem na wstępie podkreślić, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być natomiast odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie powyższego świadczenia uwarunkowane jest jednak zachowaniem kryterium dochodowego, które w przypadku osoby gospodarującej w rodzinie – stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit "b" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058) – wynosi [...] zł. Tymczasem zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że dochód skarżącego, będącego osobą gospodarującą w rodzinie (niekwestionowane jest bowiem, że prowadzi on gospodarstwo domowe wraz z żoną M. Z.), przekracza ww. kryterium dochodowe. Skarżący otrzymuje bowiem emeryturę w wysokości [...] zł, zaś jego żona emeryturę w wysokości [...] zł (zob. uwierzytelniona kopia przekazów pocztowych – k. 9 akt adm.). Łącznie miesięczny dochód rodziny skarżącego wynosi zatem [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę [...]zł. Wobec niebudzącego wątpliwości przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego organy obu instancji zasadnie więc uznały, że skarżący nie spełnia warunku umożliwiającego przyznanie mu zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Zastrzeżenie w postaci ustawowego kryterium dochodowego nie dotyczy jednak świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Wobec ustalenia, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, obowiązkiem organów było zatem rozważenie przyznania skarżącemu, na wskazaną przez niego potrzebę, pomocy na podstawie art. 41 u.p.s. W niniejszej sprawie również jednak ten obowiązek został przez organy należycie wykonany. Wyjaśnić należy, ze zgodnie z art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (pkt 1), ewentualnie zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (pkt 2). Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego – jak wynika wprost z przytoczonego przepisu – zależy zatem od uznania organu, który nie będąc związany ścisłymi kryteriami przyznania tego świadczenia ustala, czy w danej sprawie ma miejsce "szczególnie uzasadniony przypadek". Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest natomiast ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). W ocenie Sądu organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i zasadnie uznały, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą (również) przesłanki do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s. Zgłoszonej przez skarżącego potrzeby w postaci dofinansowania zakupu aparatu słuchowego nie sposób bowiem – przy uwzględnieniu sytuacji bytowej skarżącego – uznać za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu powyższego przepisu. Jak podkreśla się w orzecznictwie, pojęcie to dotyczy wyłącznie sytuacji drastycznych, niecodziennych i wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt I OSK 803/10, LEX nr 745329). Przypadek powodujący przyznanie świadczenia na podstawie art. 41 u.p.s. nie może tym samym należeć do przypadków zwykłych, powszechnych, zazwyczaj występujących. "Szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu ww. przepisu, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych w stosunku do istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, czy tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ale do zdarzeń nadzwyczajnych (por. także wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 1077/16, LEX nr 2082436). W świetle powyższych rozważań nie sposób nie zgodzić się ze stanowiskiem organów obu instancji, iż w sytuacji skarżącego, który ze względu na swoje schorzenia zmuszony był już wcześniej korzystać z aparatu słuchowego (co wynika choćby z argumentacji skargi), a przy tym jest osobą osiągającą stałe dochody w wysokości ponad dwukrotnie przekraczającej ustawowe kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. – potrzeba zakupu nowego aparatu słuchowego z całą pewnością nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 41 u.p.s. Zdaniem Sądu, dokonana przez organy obu instancji ocena sytuacji życiowej skarżącego nie nosi zatem cech dowolności oraz nie przekracza granic uznania administracyjnego, przy czym prowadząc postępowanie wyjaśniające organy nie naruszyły zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienia podjętych przez organy rozstrzygnięć spełniają natomiast wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Końcowo wypada zgodzić się z sugestią zawartą w decyzjach organów obu instancji, iż skarżący może ubiegać się o refundację zakupu aparatu słuchowego przez Narodowy Fundusz Zdrowia, bądź też – jako osoba niepełnosprawna – ze środków PFRON. Skarżący zdaje się natomiast mylić uprawnienie do uzyskania takiej refundacji z uprawnieniem do uzyskania wsparcia ze źródeł pomocy społecznej, którego przyznanie każdorazowo warunkuje spełnienie przesłanek określonych w przepisach u.p.s. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz.1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.